Okres archaiczny

Okres archaiczny w historii cywilizacji greckiej mieści się między tzw. "wiekami ciemnymi" cywilizacji greckiej a jej okresem klasycznym, obejmując przedział czasu od VIII w. p.n.e. do wojen perskich. W okresie archaicznym Grecy nawiązują szerszy kontakt z innymi cywilizacjami, tworzą zręby nowych ustrojów politycznych, poznają alfabet, kolonizują znaczną część wybrzeża Morza Śródziemnego. W okresie tym powstaje w Grecji zachodnia nauka, filozofia i historia. Jest to także okres wielkiego rozkwitu greckiej sztuki i literatury (szczególnie epiki Homera i Hezjoda oraz liryki).

Źródła myśli greckiej to zespół czynników politycznych, społecznych, ekonomicznych i kulturowych występujących w okresie archaicznym historii świata greckiego, które doprowadziły do przekształcenia się w nim religii, mniemań o charakterze mądrościowo-moralnościowym i wiedzy praktyczno-technicznej w naukę i filozofię.

Sztuka grecka wieków ciemnych obejmuje okres od upadku kultury mykeńskiej (ok. 1200 p.n.e.) do rozkwitu cywilizacji greckiej w VIII wieku p.n.e.. Tradycyjna nazwa "wieki ciemne" powstała ze względu na małą ilość źródeł archeologicznych z tego okresu i w efekcie trudności w odtworzeniu jego dziejów.

Język grecki archaiczny albo greka archaiczna - wczesne stadium rozwoju języka greckiego, poprzedzające grekę klasyczną, jednak późniejsze od greki mykeńskiej. Język grecki archaiczny był w użyciu w Helladzie w okresie ciemnym (po upadku cywilizacji mykeńskiej) i w okresie archaicznym. Zaświadczony jest w swoim późnym stadium przede wszystkim w dziełach Homera, z okresu ciemnego nie zachowały się bowiem zabytki piśmiennictwa. Język grecki był w czasach Homera już najprawdopodobniej silnie zróżnicowany dialektalnie. Uważa się, że Iliada i Odyseja pisane są językiem będącym zlepkiem różnych dialektów epoki, które w kolejnych wiekach dały początek poszczególnym zaświadczonym w piśmiennictwie dialektom greki klasycznej.

Starożytna Grecja – cywilizacja, która w starożytności rozwijała się w południowej części Półwyspu Bałkańskiego, na wyspach okolicznych mórz (Egejskiego, Jońskiego), wybrzeżach Azji Mniejszej, a później także w innych rejonach Morza Śródziemnego. W epoce brązu powstały na tym obszarze wysoko rozwinięte kultury: minojska na wyspie Krecie, a w Grecji właściwej mykeńska, która później zdominowała Kretę. Wraz z końcem epoki brązu nastąpił gwałtowny upadek cywilizacji mykeńskiej i nastały tzw. wieki ciemne, z których wyłoniła się (ok. VIII w. p.n.e.) kultura Grecji archaicznej z ludnością żyjącą w miastach-państwach zwanych polis. Za okres szczytowego rozwoju cywilizacji greckiej uznaje się okres klasyczny (V-IV w. p.n.e.), kiedy to Grecy odepchnęli zagrożenie perskie, a najpotężniejsze polis (Ateny, Sparta, Teby) toczyły wojny o hegemonię. W drugiej połowie IV w. p.n.e. dominację nad Grekami uzyskało zhellenizowane państwo macedońskie, a jego władca - Aleksander Wielki - podbijając imperium perskie rozprzestrzenił kulturę grecką na ogromne obszary Azji i zapoczątkował okres hellenistyczny. W wiekach II i I p.n.e. państwa greckie dostały się pod panowanie imperium rzymskiego.

Moschoforos (gr. niosący cielę) - typ przedstawienia w starożytnej rzeźbie greckiej, który został wypracowany w okresie archaicznym. Moschoforos to mężczyzna niosący młodego byczka na ramionach.

Wielka kolonizacja – termin "wielka kolonizacja" utworzony został przez historyków dla odróżnienia ruchu osadniczego, w którym brały udział polis greckie w okresie archaicznym, od podobnych zjawisk występujących w świecie greckim przed oraz po "Wielkiej kolonizacji". W odróżnieniu od poprzednich ruchów migracyjnych w których brały udział całe plemiona, podczas "Wielkiej kolonizacji" ruch kolonizacyjny organizowany był przez małe greckie miasta-państwa (gr. polis). Kolonizacja obejmowała wybrzeża Morza Śródziemnego i Morza Czarnego od VIII do VI w. p.n.e. Terminem "kolonia" historycy oznaczają osadę grecką założoną poza granicami Grecji w VIII.

Nowoczesność (ang. Modernity, fr. Modernité) – w filozofii, postawa zakładająca prymat rozumu jako transcendentalnej normy społecznej. Okresem rozkwitu idei związanych z nowoczesnością jest okres Oświecenia. Powstanie postmodernizmu (po-nowoczesność) wiązane jest z klęską lub odrzuceniem projektu nowoczesności.

Kuros (gr. κοῦρος - młodzieniec) - typ posągu w sztuce starożytnej Grecji, przedstawiający stojącego, nagiego młodego mężczyznę z falistymi włosami i zagadkowym uśmiechem (archaiczny uśmiech), z rękoma zawsze opuszczonymi wzdłuż ciała i lewą nogą wysuniętą lekko do przodu. Ten typ posągu był charakterystyczny dla drobnej i monumentalnej sztuki greckiej okresu archaicznego (około 640-430 p.n.e.).

Historia idei – pole badań w historii i dziedzinach jej bliskich, zajmujące się wyrażaniem, kontynuacją i zmianami w ludzkich ideach na przestrzeni czasu. Uważa się tę dyscyplinę za siostrzaną wobec historii intelektualnej i zbliżoną do historii filozofii oraz historii literatury.

Rumowisko perskie (niem. Perserschutt) – nazwa, jaką określa się pozostałości rzeźb i architektury, zniszczone podczas najazdu Persów na Ateny w 480 p.n.e. Zbiór ten dostarczył wiele oryginalnych zabytków archaicznej sztuki greckiej.

Sztuka starożytnej Grecji - okres archaiczny – najstarszy z trzech etapów rozwoju sztuki w rejonie basenu Morza Egejskiego. Początki sięgają najazdu Dorów na Peloponez w XII wieku p.n.e. i wiązanego z nim upadku kultury mykeńskiej. Wydarzenia kończące ten pierwszy okres związane są z początkiem II wojny perskiej, a ściślej z bitwą pod Salaminą oraz zniszczeniem Aten w 480 p.n.e. Okres archaiczny dzielony jest umownie na cztery mniejsze przedziały czasowe, które noszą nazwy:

Witold Klinger (1875 - 1962) - filolog klasyczny, profesor Uniwersytetów w Kijowie i w Poznaniu, członek PAU. Autor licznych prac z zakresu poezji greckiej i rzymskiej oraz historiografii greckiej. Znawca folkloru starożytnego (Baśń w historii Herodota), badacz i tłumacz liryki greckiej. Autor przekładów Historii greckiej Ksenofonta, Listów Juliana Apostaty i kilku traktatów Hipokratesa. Twórca (wspólnie z prof. Janem Sajdakiem) tzw. poznańskiej szkoły filologicznej.

Szkoła eleacka (inaczej eleaci) – starożytna szkoła filozoficzna, biorąca swoją nazwę od greckiej kolonii w Elei. Powstała jako reakcja na antropomorfizm greckiej religii. Eleaci wierzyli w jednorodność materii, odrzucali istnienie czasu i ruchu, co wykazywał między innymi Zenon z Elei.

Wieki ciemne (okres ciemny) − okres w historii starożytnej Grecji, trwający od XII (upadek kultury mykeńskiej) do połowy VIII wieku p.n.e. Okres ten został tak nazwany przez historyków ze względu na niewielki zasób źródeł archeologicznych z tych czasów, czego głównym powodem jest to, że Dorowie, którzy najechali i zniszczyli kulturę mykeńską, znajdowali się niskim szczeblu rozwoju kulturowego, oraz - w przeciwieństwie do Mykeńczyków - nie znali pisma. W dziejach Grecji to czas migracji ludności greckiej i zasiedlania południowych terenów Półwyspu Bałkańskiego, wysp go okalających i wybrzeży Azji Mniejszej. Ukształtowały się wtedy dialekty języka greckiego, a przez to krainy geograficzne.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja