Dramat (z
gr. δρᾶμα - dráma czyli działanie, akcja) – jeden z trzech
rodzajów literackich (obok
liryki i
epiki). Jest to właściwie rodzaj
sztuki na granicy
teatru i
literatury.
Literatura fińska –
literatura piękna tworzona przez
Finów, zarówno w kraju jak na emigracji. Ze względów historycznych powstaje w dwóch językach –
fińskim i
szwedzkim. Należy do literatur młodych, aczkolwiek dynamicznie rozwijających się. Bogata w dzieła
epickie,
poezję, mniej w utwory sceniczne.
Gawęda - gatunek
prozy epickiej, wywodzący się z tradycji kultury
szlacheckiej. Pierwotnie była tylko opowieścią ustną, wygłaszaną w towarzyskich okolicznościach w trakcie biesiady. Odznacza się
otwartą kompozycją, swobodą w prowadzeniu wątków, powtórzeniami, licznymi zwrotami do słuchaczy.
Godzina - pierwszy utwór
prozatorski Antoniego Langego napisany między
wrześniem a
październikiem 1894 w
Pieścidłach. W
1895 wszedł w skład pierwszego tomu
Poezyj. Dzieło gatunkowo przynależy do
powieści młodopolskiej; łączy przy tym
fantastykę,
secesję w stylu i
okultyzm. Wątki
baśniowe (spotkanie
Artemis z
Godziną) przeplatają się z
realistycznymi (obraz ludzi ubogich, nędza miasta), a obok
epickości występują elementy
prozy poetyckiej i tzw.
dialogów.
Monolog wewnętrzny to przedstawienie w utworze
epickim przebiegu życia wewnętrznego postaci, jej myśli, spostrzeżeń, wyobrażeń w
mowie niezależnej lub
pozornie zależnej. Gdy
monolog wewnętrzny realizowany jest w mowie niezależnej, poprzedza go informacja o cytowaniu słów pomyślanych przez postać, a niewypowiedzianych, co wyznacza granicę monologu wewnętrznego i pozwala oddzielić go od mowy
narratora. Taki sposób organizowania wypowiedzi był charakterystyczny dla prozy realistycznej
XIX w. Od
naturalizmu poczynając, obserwuje się dążenie do upodobnienia mowy narratora i monologu wewnętrznego, czego konsekwencją jest wzrost roli mowy pozornie zależnej.
Akcja – całość zdarzeń przedstawionych w
utworze. Składają się na nią wszystkie wątki: główny, poboczne i epizodyczne. Akcja obejmuje wyłącznie wydarzenia, których jesteśmy "bezpośrednimi" uczestnikami, czytając utwór. Do akcji nie zaliczają się wspomnienia i
retrospekcje. Części akcji:
ekspozycja, zawiązanie akcji, rozwinięcie,
punkt kulminacyjny,
rozwiązanie akcji i
poakcja.
Wojna Kurukszetra (
Dewanagari: कुरुक्षेत्र युद्ध) to najważniejszy
epizod w
epickim dziele
literatury indyjskiej Mahabharacie, opisujący walkę dynastyczną między
klanami Kaurawów i
Pandawów o
tron Hastinapuru.
Punkt kulminacyjny – w
utworze literackim moment, w którym napięcie jest największe; zazwyczaj poprzedza bezpośrednio nagły zwrot i rozwiązanie
akcji.
Ajschylos, Aischylos z Eleusis, Eschyl (
gr. Αἰσχύλος Aischýlos), (ur.
525 p.n.e. w
Eleusis, zm.
456 p.n.e.) – jeden z najwybitniejszych (obok
Sofoklesa i
Eurypidesa)
tragików ateńskich, powszechnie uważany za rzeczywistego twórcę
tragedii greckiej - wprowadził na
scenę drugiego
aktora, przyczynił się do rozwoju
dialogu i
akcji scenicznej, ograniczył rolę
chóru, wprowadził do
tragedii akcję dziejącą się poza
sceną.
Epilog (
gr. ἐπίλογος epílogos) – końcowa część utworu literackiego (głównie
epiki i
dramatu), której treść nie jest związana z fabułą. W niektórych dramatach, głównie antycznych, wypowiedź końcowa do publiczności, objaśniająca intencje twórcy i sens przedstawienia. Także część końcowa
opery.
The Road –
sztuka teatralna Wolego Soyinki opublikowana w
1965 roku, której
akcja rozgrywa się w
latach 60. XX wieku w
Nigerii. Sztuka miała premierę podczas Commonwealth Arts Festival w
Londynie w 1965.
Song (
ang. song czyli pieśń, piosenka) utwór wykonywany podczas występu estradowego, zawiera elementy
satyry społecznej lub
politycznej, dotyczącej aktualnej sytuacji
państwa. Często pojawia się w
utworach dramatycznych w formie piosenki komentującej
akcję zgodnie z poglądami
politycznymi autora.
Fedon – dzieło
filozoficzne Platona, należące do tak zwanych
dialogów średnich. Pierwsze tłumaczenie „Fedona” na
język polski opublikował w
1925 roku
Władysław Witwicki.
Akcja dialogu rozgrywa się w mieście Flius na Północnym Peloponezie. Rozpoczyna się w więzieniu, gdzie
Sokrates oczekuje na wykonanie
wyroku śmierci. Dialog kończy się opisem
śmierci Sokratesa, za jego najważniejszą część należy uznać mowę pożegnalną skierowaną do uczniów, w której filozof przedstawia dowody na nieśmiertelność
duszy i swoje poglądy na śmierć.
Augustus kiedy krolował –
epicka pieśń
Władysława z Gielniowa, opowiadająca o narodzinach
Jezusa. Została zapisana prawdopodobnie na przełomie XV i XVI wieku.