Linki:
Czasownik,
Język łotewski,
Język farerski,
Język grecki klasyczny,
Język polski,
Język praindoeuropejski,
Język rumuński,
Język turecki,
Sanskryt,
Tryb (językoznawstwo),
Tryb przypuszczający,
Tryb rozkazujący,
Optativus ("tryb życzący") -
tryb czasownika, występujący w niektórych językach. Wyraża życzenie, nadzieję lub możliwość. Znany jest m. in. w
klasycznej grece i
sanskrycie, a z żywych języków w
farerskim,
tureckim,
rumuńskim,
łotewskim i innych. Optativus rekonstruowany jest też dla
języka praindoeuropejskiego.
Aoryst (
gr. ἀόριστος aoristos - "nieokreślony" lub "nieograniczony"), czasem nazywany z
łaciny aoristus -
czas lub
aspekt gramatyczny, występujący w niektórych językach. W wielu językach pełni przede wszystkim funkcję czasu przeszłego dokonanego (często przeciwstawionego jednak
perfectum, mogącemu także wyrażać czynności dokonane, ale o bliższym niż aoryst związku z teraźniejszością), znane są jednak również użycia aorystu jako aspektu czasu przyszłego i / lub trybu przypuszczającego lub życzącego (
optativus). Najbardziej znanym przykładem języka o wszystkich tych funkcjach aorystu jest
greka klasyczna. Aoryst istnieje też w
sanskrycie,
języku bułgarskim,
serbsko-chorwackim,
macedońskim,
językach łużyckich i innych.
Tryb potencjalny (także łac. modus potentialis) – w językoznawstwie:
tryb zbliżony to
trybu życzeniowego, wyrażający możliwość zaistnienia jakiejś sytuacji (w sensie
prawdopodobieństwa). Występuje w niewielu językach, m.in. w niektórych
językach ugrofińskich. Przejawia tendencję do zanikania.
Tryb łączący (
łac. coniunctivus, subiunctivus) to
tryb gramatyczny, występujący w wielu
językach indoeuropejskich, służący do wyrażania życzeń, poleceń, emocji, możliwości, osądów, potrzeb oraz stwierdzeń przeciwnych aktualnym faktom. Użycie trybu jest zależne od zasad kierujących językiem. W
języku polskim, funkcje trybu łączącego są podzielone między
tryb przypuszczający oraz
tryb rozkazujący.
Tryb łączący (
łac. coniunctivus, subiunctivus) –
tryb gramatyczny, występujący w wielu
językach indoeuropejskich, służący do wyrażania życzeń, poleceń, emocji, możliwości, osądów, potrzeb oraz stwierdzeń przeciwnych aktualnym faktom. Użycie trybu jest zależne od zasad kierujących językiem. W
języku polskim, funkcje trybu łączącego są podzielone między
tryb przypuszczający oraz
tryb rozkazujący. Istnieje jednakże w języku polskim odpowiednik trybu łączącego. Tworzy się go poprzez dodanie za partykułą "oby", "żeby" formy dawnego imiesłowu przeszłego, np. Oby on to zrobił. Chciałbym, żeby już napisał list.
Tryb orzekający (także: tryb oznajmujący,
łac. indicativus) - podstawowy
tryb w większości języków świata. Wyraża neutralny lub obiektywny stosunek mówiącego do podawanych faktów, również wskazuje, że użytkownik identyfikuje się z podawanymi przez niego faktami, lub uważa je za bardzo prawdopodobne. W trybie oznajmującym podawane są informacje w
mediach, jest podstawowym trybem w
narracji zarówno w języku mówionym, jak i pisanym. W
mowie zależnej używa się go w celu obiektywnego przekazania czyjejś myśli. Przeciwieństwem trybu warunkowego jest (w języku polskim) tryb przypuszczający, w języku francuskim i niemieckim
tryb łączący.
Aoryst (
gr. ἀόριστος aoristos - "nieokreślony" lub "nieograniczony"), czasem nazywany z
łaciny aoristus -
czas lub
aspekt gramatyczny, występujący w niektórych językach. W wielu językach pełni przede wszystkim funkcję czasu przeszłego dokonanego (często przeciwstawionego jednak
perfectum, mogącemu także wyrażać czynności dokonane, ale o bliższym niż aoryst związku z teraźniejszością), znane są jednak również użycia aorystu jako aspektu czasu przyszłego i / lub trybu przypuszczającego lub życzącego (
optativus). Najbardziej znanym przykładem języka o wszystkich tych funkcjach aorystu jest
greka klasyczna. Aoryst istnieje też w
sanskrycie,
języku bułgarskim,
serbsko-chorwackim,
macedońskim,
językach łużyckich i innych.
Tryb rozkazujący (
łac. imperativus) – jeden z podstawowych
trybów w mowie. Wyraża zazwyczaj
rozkaz, życzenie lub prośbę. Stosowany jest do wszystkich osób, łącznie z pierwszą osobą liczby pojedynczej, choć w tym wypadku rozumiany jest jako
figura retoryczna. W wielu językach występuje również w
czasie przeszłym. Aby wzmocnić wymowę, często używa się
wykrzyknika. Istnieje kilka form omownych, zastępujących tryb gramatyczny – najczęściej jest to konstrukcja z czasownikiem musieć.
Tryb orzekający (także: tryb oznajmujący,
łac. indicativus) - podstawowy
tryb w większości języków świata. Wyraża neutralny lub obiektywny stosunek mówiącego do podawanych faktów, również wskazuje, że użytkownik identyfikuje się z podawanymi przez niego faktami, lub uważa je za bardzo prawdopodobne. W trybie oznajmującym podawane są informacje w
mediach, jest podstawowym trybem w
narracji zarówno w języku mówionym, jak i pisanym. W
mowie zależnej używa się go w celu obiektywnego przekazania czyjejś myśli. Przeciwieństwem trybu warunkowego jest (w języku polskim) tryb przypuszczający, w języku francuskim i niemieckim
tryb łączący.
Bezokolicznik (
łac. infinitivus) – forma
czasownika, która wyraża czynność lub stan w sposób abstrakcyjny, zazwyczaj bez określania
czasu,
rodzaju,
liczby,
osoby,
trybu,
strony i
aspektu. W niektórych językach może jednak wyrażać niektóre z tych kategorii, np. w
łacinie istnieją bezokoliczniki wyrażające czas i stronę, a w
grece klasycznej dodatkowo także aspekt. Istnieją też języki (np.
arabski,
nowogrecki lub
bułgarski) pozbawione form bezokolicznika.
Tryb łączący (
łac. coniunctivus, subiunctivus) to
tryb gramatyczny, występujący w wielu
językach indoeuropejskich, służący do wyrażania życzeń, poleceń, emocji, możliwości, osądów, potrzeb oraz stwierdzeń przeciwnych aktualnym faktom. Użycie trybu jest zależne od zasad kierujących językiem. W
języku polskim, funkcje trybu łączącego są podzielone między
tryb przypuszczający oraz
tryb rozkazujący.
Tryb przypuszczający - (
łac. conditionalis) - jeden z podstawowych
trybów w mowie, występujący w większości
języków. Wyraża przypuszczenie, wątpliwość, niezdecydowanie, wskazuje na zdystansowanie się mówcy od opisywanych przez niego faktów, Fakty opisane trybem warunkowym mogą być nierzeczywiste, hipotetyczne lub co najmniej wątpliwe. W wielu językach (np. angielski, niemiecki, polski) tryb przypuszczający służy do wyrażania życzeń i rozkazów w sposób grzeczny, np. ang. Would you..., pol. zrobiłbyś to? itp. Występuje w czasie teraźniejszym i przeszłym. W wielu językach tryb przypuszczający nie ma morfologicznej formy, a jedynie jest konstrukcją modalną, np, w jęz, angielskim I would/should have done that. W innych językach tryb morfologiczny, mimo że istnieje, ustępuje konstrukcjom omownym i modalnym, np, w
języku niemieckim forma würde + bezokolicznik zastępuje coraz częściej formy I i II koniunktiwu.
Klasyczny język chiński (
chiń. 文言文,
pinyin: wényánwén, lub 文言 wényán) – język używany do początku
XX wieku w piśmiennictwie chińskim, a także japońskim, wietnamskim i koreańskim. Od współczesnego języka różni się gramatyką i przewagą jednosylabowych słów (we współczesnym chińskim większość słów jest dwusylabowa, choć występują także słowa jednosylabowe, oraz trzy- a nawet czterosylabowe). W zakresie
typologii klasyczny język chiński uchodzi za sztandardowy przykład
języka izolującego.
Tryb graficzny – tryb pracy
karty graficznej, w którym jest ona zdolna do zmiany własności każdego
piksela, w przeciwieństwie do
trybu tekstowego, gdzie modyfikowane mogą być sztywno określone pola pikseli.
Język bo (znany także jako Aka-bo) - wymarły język z grupy
andamańskiej. Występował w północno-zachodniej części Północnego Andamanu w Indiach. Jest uważany za jeden z najstarszych języków świata - szacowano, że może mieć nawet ok. 65-70 tys. lat. Przedrostek "Aka" w nazwie języka Aka-bo jest popularnym wśród języków andamańskich prefiksem dla słów związanych z językiem.
Tryb prywatny (pot. tryb porno) - funkcja dostępna w niektórych
przeglądarkach internetowych, pozwalająca na przeglądanie
Internetu bez zapisywania odwiedzonych stron w lokalnej historii przeglądarki.
Tryb chroniony (
ang. protected mode) – to tryb pracy
mikroprocesorów serii
x86 wprowadzony w mikroprocesorze
Intel 80286. Tryb chroniony umożliwia adresowanie pamięci w większym zakresie niż 1
MiB (tryb rzeczywisty), wprowadza wiele nowych udogodnień wspierających
wielozadaniowość, takich jak: sprzętowa ochrona pamięci (układ
MMU), wsparcie przełączania kontekstu procesora i wiele innych.
Tryb chroniony (
ang. protected mode) – to tryb pracy
mikroprocesorów serii
x86 wprowadzony w mikroprocesorze
Intel 80286. Tryb chroniony umożliwia adresowanie pamięci w większym zakresie niż 1
MiB (tryb rzeczywisty), wprowadza wiele nowych udogodnień wspierających
wielozadaniowość, takich jak: sprzętowa ochrona pamięci (układ
MMU), wsparcie w przełączaniu kontekstu procesora i wiele innych.
Tryb tekstowy – tryb pracy
karty graficznej, w którym wyświetla ona tylko znaki. Liczba kolumn i wierszy zależna jest od
platformy – w
komputerze osobistym IBM-PC standardowo jest to 25 wierszy i 80 kolumn. Obecnie większość komputerów po przeprowadzeniu testu
POST przełącza się w
tryb graficzny. Jeżeli
system operacyjny pracuje w trybie tekstowym (np.
DOS), to pozostaje w tym trybie.
Zapożyczenia z języków indyjskich -
wyrazy zapożyczone w języku
polskim lub innych językach, pochodzące pierwotnie z
języków indyjskich. Do języków nieindyjskich, zawierających szczególnie duży procent słów pochodzenia indyjskiego, można zaliczyć
język malajski /
indonezyjski oraz inne języki
Azji Południowo Wschodniej, a także
język suahili, w którym zapożyczenia z
hindustani stanowią około 1% słownictwa. Ze względu na bezpośrednie kontakty, językiem europejskim, zawierającym stosunkowo dużo zapożyczeń z języków indyjskich, jest język angielski. Niektóre z nich poprzez angielski zostały przejęte również przez inne języki europejskie. Do języka polskiego trafiły najczęściej bezpośrednio z języka angielskiego. Oprócz wielu słów, które stały się w taki sposób
internacjonalizmami, w języku angielskim funkcjonuje wiele wyrazów pochodzenia indyjskiego, na co dzień nieużywanych w innych językach np.
thug, juggernaut, cheetah, mulligatawny, cot, dinghy, dacoit, toddy, pukka, pundit itd.