Paleografia – jedna z nauk pomocniczych
historii, zajmująca się badaniem rozwoju pisma w procesie historycznym. Paleografia zajmuje się także badaniem środowiska, w jakim żył i tworzył dany pisarz jak również rozpoznawaniem skrótów (
brachygrafia) i "rozszyfrowywaniem" (odczytywaniem) dawnego pisma np.
tekstura,
bastarda,
antykwa. Jest jedną z najwcześniejszych i najważniejszych dziedzin nauk "dających poznawać historię" (Lelewel). Bez znajomości tej nauki badanie źródeł pisanych jest praktycznie niemożliwe. Najważniejsze polskie podręczniki paleografii napisali
Władysław Semkowicz oraz
Aleksander Gieysztor.
Brachygrafia – jedna z nauk pomocniczych
historii, będąca działem
paleografii. Zajmuje się badaniem i rozszyfrowywaniem skrótów. Bardzo istotna dla historyków mediewistów (w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie).
Neografia - nauka o odręcznym piśmie nowożytnym. Neografia stanowi rozwinięcie
paleografii. Pomocna przy odczytywaniu nowożytnych tekstów. Neografia jest jedną z nauk pomocniczych
historii.
Geografia historyczna - dział
geografii oraz jedna z
nauk pomocniczych
historii. Zajmuje się badaniem zróżnicowania
przestrzeni w przeszłości, względnie wymiarem
historycznym świata współczesnego. Celem geografii historycznej jest zrozumienie dawnej organizacji przestrzennej danego obszaru, jego ewolucję oraz wpływ na stan aktualny.
Historia – nauka, która zajmuje się badaniem przeszłości.
Humanistyczna i
społeczna dziedzina
nauki zajmująca się dochodzeniem do wiedzy o zdarzeniach minionych na podstawie a) świadectw bezpośrednich, b) źródeł pisanych lub c) wyników badań nauk pomocniczych historii. Wynikiem badań historycznych jest opis dziejów (
historiografia). Przedmiotem badań jest z reguły historia człowieka i
cywilizacji ludzkiej.
Historia muzyki - specjalistyczna gałąź
nauk humanistycznych i jedna z dziedzin pomocniczych
historii i
muzykologii. Istnieje możliwość zdawania
egzaminu maturalnego z przedmiotu historia muzyki (jest to także temat
olimpiady przedmiotowej): 120
min i 100
pkt. na poziom podstawowy oraz 180 min i 50 pkt. na poziom rozszerzony (80 minut ma arkusz w języku obcym).
Sfragistyka (z
gr. sphragís – "pieczęć"), nazywana niekiedy sygillografią (od łacińskiego sigillum – pieczęć), jest jedną z nauk pomocniczych
historii, zajmującą się badaniem
pieczęci jako źródeł historycznych, a także ich historią, powstawaniem itp.
Heraldyka – jedna z nauk pomocniczych
historii, zajmuje się badaniem rozwoju i znaczenia oraz zasadami kształtowania się
herbów. Wywodzi się od słowa
herold - oznaczającego urzędnika
dworskiego, wywołującego nazwiska
rycerzy biorących udział w
turniejach. W innych językach europejskich nazywana jest podobnie (
ang. heraldry,
franc. heraldique ,
niem. Heraldik) lub słowami pochodzącymi od nazwy herb (
niem. Wappenkunde).
Sfragistyka (z
gr. sphragís – "pieczęć"), nazywana niekiedy sygillografią (od łacińskiego sigillum – pieczęć), jest jedną z nauk pomocniczych
historii, zajmującą się badaniem
pieczęci jako źródeł historycznych, a także ich historią, powstawaniem itp.
Nauki o obronności - jedna z
dyscyplin naukowych wchodzących w skład obszaru nauk społecznych i
dziedziny nauk społecznych, utworzona Uchwałą Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 28 stycznia 2011 r. zmieniającą uchwałę w sprawie określenia dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (M.P. 2011 nr 14 poz. 149).
Interpolacja - w
paleografii jest to wstawienie do istniejącego tekstu fragmentów (słów lub zdań), które oryginalnie się w tym tekście nie znajdowały. Może ona powstać w wyniku błędu
kopisty lub
drukarza albo być wynikiem kontaminacji.
Nauki o bezpieczeństwie – jedna z
dyscyplin naukowych wchodzących w skład obszaru nauk społecznych i
dziedziny nauk społecznych, utworzona Uchwałą Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów z dnia 28 stycznia 2011 r. zmieniającą uchwałę w sprawie określenia dziedzin nauki i dziedzin sztuki oraz dyscyplin naukowych i artystycznych (M.P. 2011 nr 14 poz. 149).
Instytut Historii Nauki PAN jest placówką
Polskiej Akademii Nauk założoną w 1954 r. Prowadzi badania w zakresie historii nauki, zarówno nauk społecznych, jak i nauk ścisłych i przyrodniczych, oraz historii techniki, a także w zakresie dziejów oświaty i wychowania. Instytut składa się z dwóch zakładów: Zakładu Historii Nauk Społecznych, Oświaty i Organizacji Nauki, w którym działają Sekcje: Historii Nauk Społecznych, Dziejów Oświaty i Historii Organizacji Nauki oraz Zakładu Historii Nauk Ścisłych, Przyrodniczych i Techniki, w którym działają Sekcje: Historii Nauk Ścisłych i Techniki, Historii Chemii i Farmacji oraz Historii Nauk Matematycznych. Instytut posiada własną bibliotekę naukową oraz własne wydawnictwo. Rada Naukowa Instytutu, której przewodniczącym jest
Andrzej Kajetan Wróblewski, posiada uprawnienia do nadawania stopni naukowych doktora oraz doktora habilitowanego nauk humanistycznych. Siedzibą Instytutu jest
Pałac Staszica w Warszawie.
Nauki prawne to zbiór nauk
społecznych i
humanistycznych zajmujących się
prawem. Jako synonimy "nauk prawnych" używa się również terminów prawoznawstwo czy
jurysprudencja, są to jednak terminy wieloznaczne. Prawoznawstwo oznaczać może również
teorię prawa, natomiast jurysprudencja uznawana jest za jedną z ogólnych nauk prawnych, specyficzną szczególnie dla krajów
common law.
Antropologia (gr. άνθρωπος anthropos – człowiek, λόγος logos – nauka) – jedna z
nauk społecznych zajmująca się zjawiskami i procesami zachodzącymi w
społeczeństwie, w sposób podobny, w jaki
entomologia zajmuje się
owadami. Zajmuje się badaniem człowieka jako jednostki w społecznościach lokalnych czy w małych grupach etnicznych i plemionach zarówno współcześnie, jak i historycznie. Jej gałąź
paleoantropologia zajmuje się także różnymi podgatunkami rodzaju Homo.
Times – dwuelementowa
antykwa. Została zaprojektowana na potrzeby angielskiej gazety "Times" przez Stanleya Morisona i Victora Lardena. Sławę jej przyniosła zapewne duża czytelność, przy małym
stopniu pisma, co owocuje dobrą ekonomiką składu.
Metodologia nauk - jedna z dziedzin
filozofii nauk, zajmuje się metodami stosowanymi przy formułowaniu
twierdzeń i
teorii naukowych. Z reguły metody są wspólne dla wszystkich nauk przyrodniczych. Metodologia nauk analizuje nie tylko procedury badawcze, lecz także jej wytwory:
pojęcia,
hipotezy,
prawa,
twierdzenia.