Pismo pahlavi - system pisma używany do zapisywania różnych odmian
języka średnioperskiego w czasach panowania dynastii
Sasanidów (III-VII w.). Wywodzi się z
pisma aramejskiego i podobnie jak ono, zapisywane było od strony prawej do lewej. Posiadało kilka różnych wariantów. Pismo pahlavi zalicza się do tzw.
abdżadów, tzn. nie jest pełnym alfabetem, gdyż samogłoski nie są zapisywane. Dodatkowa trudność polegała na tym, że język średnioperski posiadał znacznie więcej spółgłosek, niż język aramejski, wobec czego niektóre litery reprezentowały różne dźwięki. Z pisma pahlavi powstał znacznie doskonalszy system pisma, tzw.
alfabet awestyjski, używany do zapisywania religijnych tekstów
zoroasztryjskich, gdzie wymagana była większa precyzja zapisu, oraz kilka innych systemów pisma.
Alfabet awestyjski - system pisma powstały na bazie
pisma pahlavi w
Persji w okresie panowania dynastii
Sasanidów. W odróżnienia od pisma pahlavi, które było stosunkowo nieprecyzyjnym
abdżadem, w którym niektóre znaki mogły oznaczać różne dźwięki, pismo awestyjskie jest już pełnym
alfabetem, posiada znacznie więcej liter. Znaki samogłoskowe wykazują podobieństwo do liter
alfabetu greckiego. Nazwa "alfabet awestyjski" związana jest z tekstem
Awesty, którą zaczęto wówczas po raz pierwszy spisywać po wielu wiekach przekazywania ustnego. Podobnie jak wiele innych alfabetów pochodzenia semickiego, tekst awestyjski zapisuje się od strony prawej do lewej. Pismo to wyszło z użycia w VIII w. w wyniku podboju Iranu przez Arabów.
Pismo manichejskie - system pisma wywodzący się z
alfabetu syryjskiego z wpływami
pisma sogdyjskiego, używany pomiędzy III a X w. na terenie
Azji Środkowej. Stosowano je do zapisu różnych języków:
średnioperskiego,
sogdyjskiego,
partyjskiego,
baktryjskiego,
ujgurskiego, starotureckiego i
tocharskiego. Pisano od strony prawej do lewej.
Pismo tai dam - system pisma służący do zapisywania języka tai dam w
Wietnamie i
Laosie. Początki tego pisma nie są znane, ale kształt liter przypomina
pismo tajskie i
laotańskie. W przeciwieństwie do tych systemów pisma, które są
abugidami, pismo tai dam jest "prawdziwym"
alfabetem.
Pismo ujgurskie, pismo staroujgurskie -
abdżad wywodzący się z
alfabetu fenickiego poprzez
alfabet aramejski,
syryjski i kursywne
pismo sogdyjskie. Był używany przez kilka wieków do zapisywania
języka ujgurskiego. Ostatnie znane manuskrypty pochodzą z XVIII w. Pismo ujgurskie stanowiło podstawę do stworzenia w XII w.
pisma mongolskiego a w XVI w.
mandżurskiego. Pismo to było zapisywane w pionowych kolumnach, poszczególne litery maja kilka odmian w zależności od tego, czy występują na początku, w środku, czy na końcu słowa.
Pismo ujgurskie, pismo staroujgurskie –
abdżad wywodzący się z
alfabetu fenickiego poprzez
alfabet aramejski,
syryjski i kursywne
pismo sogdyjskie. Był używany przez kilka wieków do zapisywania
języka ujgurskiego. Ostatnie znane manuskrypty pochodzą z XVIII w. Pismo ujgurskie stanowiło podstawę do stworzenia w XII w.
pisma mongolskiego a w XVI w.
mandżurskiego. Pismo to było zapisywane w pionowych kolumnach, poszczególne litery maja kilka odmian w zależności od tego, czy występują na początku, w środku, czy na końcu słowa.
Pismo saurasztra -
alfabet sylabiczny, tradycyjnie używany do zapisu indoaryjskiego
języka saurasztryjskiego w południowych
Indiach. Powstał pod koniec XIX w., obecnie najczęściej używa się zmodyfikowanej wersji
pisma tamilskiego. Podobnie jak inne alfabety indyjskie, obowiązuje kierunek pisma od lewej do prawej, w liniach poziomych.
Pismo mon, pismo mońskie -
alfabet sylabiczny wywodzący się z południowo-indyjskiego
pisma Pallawa, używany do zapisu
języka mon na terenie
Birmy. Z dawnego pisma mon wywodzi się współczesne
pismo birmańskie oraz
pismo lanna w północnej
Tajlandii. Od pisma birmańskiego pismo mońskie odróżnia duża ilość tzw. ligatur, czyli kombinacji liter oddających zbitki spółgłoskowe.
Pismo dongba, - piktograficzny system pisma używany przez kapłanów
bon tybeto-birmańskiej mniejszości etnicznej
Naxi w
Chinach, zwanych
dongba. Pismo to służyło jako pomoc kapłanom, do zapisywania tekstów rytualnych. Obecnie, obok
pisma geba oraz alfabetu łacińskiego, jest jednym z trzech rodzajów pisma używanych przez Naxi.
Pismo Gupta - późna odmiana pisma
brahmi, używana do zapisywania
sanskrytu w okresie panowania w Indiach dynastii Guptów. Z pisma Gupta wywodzi się szereg późniejszych alfabetów północnoindyjskich oraz
pismo tybetańskie. Stanowi ono ważne ogniwo pośrednie pomiędzy pismem
brahmi znanym z inskrypcji cesarza
Aśoki a współczesnymi indyjskimi systemami pisma. Poważne badania naukowe nad tym systemem pisma rozpoczęły się po odkryciu w roku 1946 skarbu w postaci 2000 złotych monet wybitych przez królów z dynastii Guptów.
Piktofonogram to znak
pisma składający się z elementów fonetycznych i semantycznych, często jest formą przejściową w ewolucji pisma od
ideograficznego do pisma
pisma fonetycznego. Jako taki, piktofonogram jest powiązany z językiem, do zapisu którego go użyto (choć więź ta nie jest tak silna, jak w przypadku pisma fonetycznego).
Alfabet arabski – alfabetyczne
pismo używane do zapisu
języka arabskiego. Powstało z nabatejskiej odmiany pisma
aramejskiego. Pismo arabskie rozpowszechnione jest w krajach muzułmańskich.
Pismo tai viet (
wiet.: Chữ Thái Việt) - system pisma opracowany w
Wietnamie jako próba zaadaptowania istniejącego
pisma tai dam, stosowanego do zapisu języków tajskich Wietnamu, również do fonetyki
języka wietnamskiego. W przeciwieństwie do pisma tai dam nie jest alfabetem, tylko
abugidą.
Pismo złożone - rodzaj pisma, w którym w różnych proporacjach i na różne sposoby mieszają się elementy fonetyczne i semantyczne (logograficzne), np.
pismo chińskie,
pismo japońskie. Wyróżnić można kilka podtypów pisma złożonego, które rzadko występują w idealnie czystej postaci:
Pismo Grantha (
tamil: கிரந்த ௭ழுத்து,
malajalam: ഗ്രന്ഥലിപി,
Sanskryt: ग्रन्थ grantha (księga, manuskrypt) - starożytny system pisma używany do końca XIX w w południowych
Indiach do zapisywania
sanskrytu. Prawdopodobnie wywodzi się z pisma
brahmi. Obecnie użycie pisma grantha jest ograniczone do kręgów najbardziej ortodoksyjnych oraz z okazji ceremonii religijnych namakarana (nadawanie imienia dziecku), ślubów i kremacji.
Vatteluttu (
tamil: வட்டெழுத்து
trl. vaṭṭeḻuttu), pismo Pallawa –
alfabet sylabiczny dostosowany do zapisu
języka tamilskiego, używany w południowych Indiach (obecne stany
Kerala i
Tamil Nadu) oraz na
Cejlonie od VI do XIV w. Sama nazwa znaczy dosłownie "okrągłe litery". Litery mają zaokraglone kształty gdyż na południu Indii używano jako materiału do pisania liści palmowych, które mogłyby się rozszczepić gdyby stosowane proste linie wzdłuż włókien. Alfabet vatteluttu wyparł wcześniej używany system pisma zwany
tamil brahmi. Był używany do zapisywania zarówno języka
tamilskiego jak i wczesnej odmiany języka
malajalam. Alternatywną nazwą jest pismo
Pallawa od tamilskiej dynastii panującej od III do V w. n.e. Z pisma vatteluttu wywodzą się również alfabety sylabiczne używane w południowo-wschodniej Azji i Indonezji.
Pismo brahmi( ब्राह्मी ,
trl. brāhmī ) - najstarszy znany system pisma indyjskiego, poświadczony od III w. p.n.e., od którego wywodzą się obecnie używane alfabety indyjskie, a także alfabet tybetański oraz pisma Azji Południowo-Wschodniej. Pismo brahmi wywodzi się z
alfabetu fenickiego, lecz ma charakter pisma alfabetyczno-sylabicznego. Najsławniejniejsze inskrypcje w tym piśmie to edykty cesarza
Aśoki wyryte w kamieniu.
Taana, Thaana, ތާނަ - system pisma używany od początku 18 w. do za zapisu języka
divehi na
Malediwach. Pisany jest od strony prawej do lewej, podobnie jak
alfabet arabski, lecz pomimo wizualnego podobieństwa do alfabetu arabskiego bardzo się odeń różni. Niektóre litery taana oparte są na
cyfrach indyjskich i arabskich, przejęto również sposób wokalizacji z pisma arabskiego (znaki diakrytyczne
fatha,
damma i
kasra).
Hieratyka(gr. hiereus "kapłan") - jedna z form
starożytnego pisma egipskiego, służąca przeważnie do zapisywania świętych tekstów na
papirusie. Znaki tego pisma nie miały już obrazkowego charakteru
hieroglifów i były często łączone. Pismo to pojawiło się już w czasach
I dynastii. Około
660 r. p.n.e. hieratyka zaczęła ustępować
demotyce, ale jeszcze przez kilka stuleci była używana przez kapłanów.
Pismo mandżurskie - system pisma oparty na dawnym
piśmie mongolskim z dodatkiem znaków diakrytycznych, używany do zapisu (obecnie niemal wymarłego)
języka mandżurskiego. Podobny alfabet jest obecnie używany przez lud
Xibe, spokrewniony z
Mandżurami. Zapisywany jest w pionowych kolumnach biegnących od lewej do prawej strony.
Pismo -
alfabet sylabiczny pochodzenia indyjskiego, wywodzący się posrednio ze starożytnego pisma
brahmi, używany do niedawna do zapisu
języka szan w
Birmie. Obecnie niewielu
Szanów potrafi się nim posługiwać. Podobnie jak
pismo birmańskie, charakteryzuje się mocno zaokrąglonym kształtem liter. Niektóre litery są identyczne z birmańskimi. Kierunek pisania: od lewej do prawej.