Linki:
Część mowy,
Część zdania,
Dopełniacz (przypadek),
Dopełnienie (językoznawstwo),
Język angielski,
Język chiński,
Język niemiecki,
Język polski,
Metajęzyk,
Mianownik (przypadek),
Okolicznik,
Orzeczenie (językoznawstwo),
Przydawka,
Rzeczownik,
Spójnik (część mowy),
Strona (językoznawstwo),
Wyraz,
Zenon Klemensiewicz,
Podmiot -
część zdania, która w zdaniu w
stronie czynnej oznacza wykonawcę czynności wyrażonej
orzeczeniem, obiekt podlegający procesowi wyrażonemu orzeczeniem lub znajdujący się w stanie wyrażonym orzeczeniem.
Dopełnienie jest to
część zdania oznaczająca pasywny przedmiot czynności wyrażonej
orzeczeniem zdania w
stronie czynnej. Odpowiada na pytania przypadków zależnych czyli wszystkich z wyjątkiem mianownika i wołacza: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?
Dopełnienie jest to
część zdania oznaczająca pasywny przedmiot czynności wyrażonej
orzeczeniem zdania w
stronie czynnej. Odpowiada na pytania przypadków zależnych czyli wszystkich z wyjątkiem mianownika i wołacza: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?
SVO (Subject Verb Object) to skrót oznaczający typ
zdania, w którym
podmiot występuje przed
orzeczeniem, a
dopełnienie występuje na końcu oraz typ
języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok
SOV.
Mowa zależna - przytoczenie czyjejś
wypowiedzi nie w formie dosłownej, ale w formie
zdania podrzędnego
dopełnieniowego.
Orzeczeniem w zdaniu nadrzędnym jest
czasownik oznaczający mówienie (np. powiedział, poprosił, polecił).
Predykacja jest to stosunek
składniowy, który zachodzi we wszystkich
zdaniach (lub ich ekwiwalentach) w związku składniowym między podmiotem a orzeczeniem. Istotą predykacji czyli orzekania jest przypisanie pewnemu fragmentowi rzeczywistości określonych pewnych własności wraz z wyrażaniem postawy modalnej nadawcy.
Kategoria (z
gr. kategorein - orzekać) - podstawowy zbiór
przedmiotów; element wyczerpującego podziału wszystkich bytów na najbardziej ogólne
gatunki i
rodzaje. Termin został utworzony przez
Arystotelesa, który wyróżnił dziesięć kategorii: kategorię
substancji i dziewięć kategorii przypadłościowych. Podziału tego dokonał na drodze rozróżnienia między podmiotem zdania (którymi jest substancja) a jego orzeczeniem (którymi są kategorie przypadłościowe) i analizy orzeczeń greckich, która doprowadziła do powstania listy kategorii przypadłościowych. Współcześnie Arystotlesowskiego podziału kategorii nie uznaje się przeważnie ani za wyczerpujący i spójny, ani za zgodny z naturą języka, dał on jednak podstawy do dalszych analiz pojęcia kategorii. Arystoteles wyróżnił następujące kategorie:
W
językoznawstwie czasowniki inakuzatywne (niebiernikowe) to
czasowniki nieprzechodnie, których
podmiot (składniowy) nie jest semantycznym
agensem (wykonawcą czynności), tzn. nie jest aktywnym inicjatorem ani nie jest bezpośrednio odpowiedzialny za czynność wyrażoną czasownikiem. Na tej podstawie czasowniki inakuzatywne odróżnia się od czasowników inergatywnych. Podmiot czasownika inakuzatywnego jest
semantycznie zbliżony do
dopełnienia bliższego
czasownika przechodniego lub do podmiotu w
stronie biernej. Do polskich czasowników inakuzatywnych zalicza się między innymi przybyć, umrzeć, upaść, spłonąć, a nie biec czy modlić się, które są inergatywne.
Następstwo czasów (
ang. sequence of tenses) – w wielu językach zależność między czasami użytymi w zdaniu podrzędnym i nadrzędnym. Użycie określonego czasu w zdaniu nadrzędnym wymusza użycie określonego czasu w zdaniu podrzędnym, w zależności od stosunku czasu zaistnienia czynności w zdaniu podrzędnym do czasu zaistnienia innej czynności w zdaniu nadrzędnym. Często pojawia się w
mowie zależnej.
Partia Kobiet (PK) – polska
partia polityczna zarejestrowana 11 stycznia 2007 orzeczeniem
Sądu Okręgowego. Jej powstanie poprzedził
ruch społeczny zwany “Polska jest kobietą”, który rozpoczął się od opublikowania w
"Przekroju" manifestu napisanego przez
Manuelę Gretkowską.
Dopełnienie dalsze – to
dopełnienie, przy którego użyciu nie można przekształcić zdania ze
strony czynnej na
stronę bierną, tak aby dotychczasowe dopełnienie przejęło rolę
podmiotu. Przy transformacji zdania do strony biernej dopełnienie dalsze nie zmienia swojej formy, np:
Hetman Zamość klub piłkarski z siedzibą w Zamościu. Założony
14 kwietnia 1934 roku. Do drugiej ligi awansował w
1992 roku, spadł z niej w
2003 roku. Do 11 marca 2010 roku brał udział w rozgrywkach II ligi wschodniej. W związku z orzeczeniem Wydziału Dyscypliny PZPN z dnia 11 marca 2010 r., w którym wymierzono KS Hetman Zamość karę zawieszenia licencji wraz z nadaniem orzeczeniu rygoru natychmiastowej wykonalności, Wydział Gier PZPN postanowił pozostałe mecze zamojskiej drużyny zweryfikować jako walkowery dla drużyn przeciwnych a sam klub umieścić na ostatniej pozycji w tabeli na koniec sezonu 2009/2010. Hetman w 2009 roku obchodził swoje 75 lecie.
W zdaniu złożonym współrzędnie
zdania składowe (tzw. zdania współrzędne) nie określają się wzajemnie. Jedno zdanie składniowe nie wynika z treści drugiego i może istnieć osobno (np. Jem obiad i czytam gazetę. - Jem obiad. Czytam gazetę.).
Strona medialna to istniejąca w
języku praindoeuropejskim strona gramatyczna. Charakterystyczną cechą strony medialnej jest to, że obiekt czynności pozornie jest podmiotem w zdaniu (wyrażonej za pomocą strony zwrotnej), mimo iż faktycznie jest on bliższy obiektowi
strony biernej.
Rozbiór logiczny zdania (analiza składniowa zdania) dotyczy
zdań pojedynczych, zawierających jedno
orzeczenie. Rozbiór polega na wyznaczeniu za pomocą
algorytmu części składowych zdania (
podmiot,
orzeczenie,
okolicznik,
dopełnienie,
przydawka). Aby dokonać rozbioru logicznego
wypowiedzenia złożonego, należy podzielić je na zdania składowe i każde z tych zdań oddzielnie przeanalizować składniowo.
Okolicznik miejsca – jeden z rodzajów
okolicznika, jednej z pięciu części zdania (oprócz
podmiotu,
orzeczenia,
dopełnienia i
przydawki). Wskazuje na miejsce dziania się czynności (gdzie?), a także kierunek działania (skąd?, dokąd?, którędy?), dlatego we współczesnym językoznawstwie wyróżnia się dodatkowo okolicznik kierunku.
W zdaniu złożonym współrzędnie
zdania składowe (tzw. zdania współrzędne) nie określają się wzajemnie. Jedno zdanie składowe nie wynika z treści drugiego i może istnieć osobno (np. Jem obiad i czytam gazetę. - Jem obiad. Czytam gazetę.).
SOV (
ang. Subject Object Verb, dosł. podmiot dopełnienie orzeczenie) – skrót oznaczający typ
zdania, w którym
podmiot występuje przed
dopełnieniem, a
orzeczenie występuje na końcu oraz typ
języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok
SVO.
Zdanie eliptyczne -
przymiotnik eliptyczny pochodzi od słowa elipsa. Elipsa to wyraz greckiego pochodzenia, który oznacza "opuszczenie czegoś". W składni jest to termin oznaczający opuszczenie w zdaniu wyrazu, którego się można domyślić z szerszego kontekstu. Oto przykład zdania z elipsą: Kowalscy sprzedali stary samochód, a kupili nowy. W zdaniu tym elipsa dotyczy wyrazu samochód (... a kupili nowy samochód). Strukturą językową, w której mamy często do czynienia z elipsami, jest dialog. Jest ogólnie przyjętym zwyczajem językowym opuszczanie w dialogu tych elementów zdań, które byłyby powtórzeniem części poprzedzających je wypowiedzi. Dotyczy to również w pewnym zakresie monologowego tekstu wielozdaniowego.
Zbywalność – polega na tym, że podmiot uprawniony ma kompetencję do przeniesienia przysługującego mu
prawa podmiotowego w drodze
czynności prawnej na inne podmioty.