Linki:
Baśń,
Bajka,
Beletrystyka,
Epika,
Kronika,
Legenda,
Mit,
Nowela,
Opowiadanie,
Pamiętnik,
Powieść,
Reportaż,
Rym,
Beletrystyka (
fr. belles-lettres - literatura piękna) -
proza fabularna, np.:
powieści,
opowiadań,
nowel itp., przede wszystkim o charakterze rozrywkowym. W utworach beletrystycznych obecna jest
fikcja literacka. Jest to także pojęcie różnych opowiastek. Można go używać w odniesieniu do różnego rodzaju książek.
Baśń (często mylona z
bajką, krótkim wierszowanym utworem) – jeden z fantastycznych gatunków
epickich, zazwyczaj niewielkich rozmiarów, odwołujący się zwykle do
folkloru.
Kronika – wyraz pochodzenia
greckiego (chronika od rzeczownika chronos),
faktograficzny opis wydarzeń w układzie
chronologicznym. Również utwór dziejopisarski o charakterze literackim, typowy dla
średniowiecza. Kronika nie zawiera analizy tych wydarzeń, może jednak zawierać podsumowania oraz komentarz autora. Wydarzenia te najczęściej dotyczą życia państwa, instytucji, organizacji itp. Zapis tych wydarzeń może odbywać się na bieżąco, w miarę ich dziania się, lub później. Kroniki zaliczane są do utworów
epickich, często łączą ze sobą cechy
powieści,
legendy oraz
baśni.
Ljuben Diłow (ur.
25 grudnia 1927, zm.
10 czerwca 2008), pisarz
bułgarski tworzący
science fiction. Autor wielu
opowiadań,
nowel,
bajek dla dzieci oraz powieści. Debiutował w
1951 roku. W
1953 r. ukazuje się jego pierwsza książka, powieść obyczajowa Гълъби над Берлин (Gołębie nad Berlinem), oparta na wspomnieniach z pobytu w Niemczech w czasie II wojny światowej, lecz już wkrótce w jego dziełach elementy fantastyki zaczynają dominować. Do najlepszych jego dzieł należą powieści Ciężar skafandra (Тежестта на скафандъра,
1969) oraz Długa podróż Ikara (Пътят на Икар,
1974). Wielokrotnie nagradzany, otrzymał m.in. w
1976 nagrodę specjalną na III konwencie miłośników SF Eurocon.
Bazyliszek (
gr. basiliskos,
łac. regulus), czasem nazywany królem węży – mityczne stworzenie, pojawiające się w
legendach, podaniach i
bajkach wielu narodowości (także w
Polsce).
Motyw wędrowny (obiegowy) -
motyw najczęściej występujący w
literaturze, wspólny dziełom różnych autorów i
epok literackich, łatwo rozpoznawany przez czytelników. Obecność motywów wędrownych jest cechą charakterystyczną utworów wywodzących się z kultury ludowej (
baśń,
bajka,
ballada,
legenda) oraz należących do tzw.
kultury popularnej (
powieść kryminalna, love story).
Monogatari (
jap. 物語, Monogatari opowiadanie [o rzeczach, sprawach]) – opowieść, forma
narracyjna wykształcona w okresie
Heian. Termin obecnie szerszy, obejmujący znaczeniowo gatunki epickie (
powieść,
opowiadanie, czy
nowelę).
Opis - w
epice obok
opowiadania jeden z dwóch podstawowych elementów
narracji, w
liryce komponent monologu lirycznego. W odróżnieniu od opowiadania opis przedstawia te składniki
świata przedstawionego, które nie odnoszą się do zdarzeń, przede wszystkim charakter i wygląd
postaci oraz tło wydarzeń, takie jak czas i miejsce akcji (np. opis przyrody). Opis można ująć ogólnie jako przedstawienie pozaczasowych składników narracji, ujęcie przedmiotów w ich statyczności i pozaczasowości - w istocie jednak często trudno odróżnić opis i opowiadanie, które mogą przenikać się wzajemnie i tworzyć wiele form przejściowych.
Czarci tuzin – zbiór 13
opowiadań autorstwa
Wojciecha Żukrowskiego. Każda z tych opowieści jest inna i nie powiązana swą
fabułą z pozostałymi. Wszystkie opowiadania łączy także atmosfera niezwykłych i tajemniczych, niewyjaśnionych, fascynujących, budzących lęk
zjawisk,
wierzeń i
legend.
Macmillan Publishers - międzynarodowa oficyna wydawnicza, zajmująca się wydawaniem pozycji edukacyjnych, metodycznych, naukowych i popularnonaukowych oraz
beletrystyki.
Kusazōshi (草双紙) – termin obejmujący swoim znaczeniem różne gatunki literackie
okresu Edo (1600-1868) i wczesnego
Meiji: masowo produkowane ilustrowane
baśnie,
nowele i
opowiadania, których głównymi odbiorcami miały być kobiety i dzieci. W najszerszym znaczeniu kusazōshi obejmują gatunki: akahon (赤本 "czerwone książki"), aohon (青本 "niebieskie książki"), kurohon (黒本"czarne książki"), kibyōshi (黄表紙"żółte okładki") oraz gōkan (合巻"połączone zwoje"); w wąskim sensie, termin dotyczy wyłącznie gokan. Kusazōshi są podgatunkiem gesaku (戯作).
Klechdarz (bajdała) - osoba zajmująca się opowiadaniem lub wymyślaniem
bajek,
przypowieści lub
klechd. Często opowiada o
legendarnej przeszłości
regionu, niezwykłych wydarzeniach i postaciach czy osobliwościach
krajobrazu. W
Polsce klechdarze stanowią dość liczną grupę wśród mieszkańców
Podhala i
Tatr. Funkcjonują zamienne określenia klechdarzy:
Hodża Nasreddin (także: Chodża Nasreddin, Mułła Nasruddin, Effendi Nasrendin, Nasrudin) - postać legendarnego mędrca i filozofa z
Anatolii, bohatera niezliczonych
legend,
opowiadań i
facecji. Nie jest pewne, czy Hodża Nasreddin był postacią autentyczną, jednak opowieści o nim znane były na całym
Bliskim Wschodzie i
Bałkanach już od
XIII wieku.
Legenda o Helgundzie i Walgierzu Wdałym -
legenda zapisana po łacinie w średniowiecznej
Kronice Wielkopolskiej (przełom
XIII/
XIV wieku). Wg badacza
Gerarda Labudy oryginalny utwór, na którym oparł się autor Kroniki, mógł powstać już pod koniec
XII wieku na dworze
Henryka Sandomierskiego lub
Kazimierza II Sprawiedliwego w
Wiślicy.
Gesta (pl. czyny) - określenie pochodzi z języka francuskiego od chansons de geste (
fr.;
łac. gesta = opowiadanie o wydarzeniu historycznym), gatunek
epiki rycerskiej rozwijający się we Francji w XI -
XIII wieku, nazywany inaczej pieśniami o czynach. Opowiadania, swobodny typ opracowania historycznego, dotyczący czynów, sławy i postaw szczególnie godnych upamiętnienia, w myśl zasady historia magistra vitae est np. historia biblijna.
Bajka terapeutyczna – krótkie opowiadanie z
morałem tworzone dla dzieci w wieku od 3 do 9 lat. W opowiadaniach tych świat jest widziany z dziecięcej perspektywy. Ich głównym zadaniem jest przezwyciężanie i redukowanie lęku u dzieci. Cechą
bajek terapeutycznych jest to, że
bohater znajduje się w trudnej sytuacji i przeżywa stany lękowe. Wprowadzone do bajki postaci pomagają bohaterowi znaleźć sposoby przezwyciężenia trudnych chwil życia. Dziecko ma możliwość przebycia z bohaterem całej drogi wyjścia z lęku. Zazwyczaj bohaterami bajek terapeutycznych są małe zwierzątka, dzieci lub zabawki, z którymi czytelnik (słuchacz), może się identyfikować.
Maladie - opowiadanie
Andrzeja Sapkowskiego z tomu Świat króla Artura. Maladie. Jest to alternatywne zakończenie historii
Tristana i Izoldy ze średniowiecznego romansu. W roli głównego bohatera występuje tu
Morhołt z Ulsteru, z którym w oryginalnej wersji legendy walczył w obronie Kornwalii Tristan.
Kronika Dalimila lub Kronika tak zwanego Dalimila (
czes. Dalimilova kronika; Kronika tak řečeného Dalimila; Kronika Boleslavská) jest pierwszą
kroniką napisaną w
języku czeskim. Napisana
wierszem przez nieznanego autora na początku
XIV wieku. Kronika jest kompilacją informacji zawartych w starszych czeskich kronikach pisanych po
łacinie oraz osobistych doświadczeń autora. Opisane w niej wydarzenia kończą się przed 1314, ale zazwyczaj jest publikowana wraz z zapisami późniejszych autorów opisującymi wydarzenia do roku 1319.
Kamizelka -
polski czarno-biały
film fabularny z
1971 roku, w reżyserii
Stanisława Jędryki. Pierwowzorem scenariusza do filmu było opowiadanie autorstwa
Bolesława Prusa pt.
Kamizelka.
Szkice węglem –
nowela Henryka Sienkiewicza, powstała podczas pobytu pisarza w Stanach Zjednoczonych latem 1876 roku. Wersja noweli, która ukazała się drukiem w "Gazecie Polskiej", była ocenzurowana. Po 1950 roku przywrócono jej pierwotny charakter. Porównanie obu wersji ukazuje, jak cenzura, nie tylko zewnętrzna, ale też zaborcza, wewnętrzna i redakcyjna, osłabiły radykalizm społeczny i wymowę utworu.