Przypadek

Przypadek - kategoria gramatyczna głównie języków fleksyjnych, przez którą odmieniają się rzeczowniki, przymiotniki, liczebniki, zaimki, imiesłowy (określane przez to zbiorczym mianem imion), a niekiedy też czasowniki (co w języku polskim nie występuje).

Deklinacja - odmiana wyrazu (imienia) przez przypadki i liczby. Deklinacji podlegają rzeczowniki, przymiotniki, imiesłowy przymiotnikowe, zaimki rzeczowne, przymiotne i liczebne oraz liczebniki. Pojęciem deklinacji określa się także zespół form fleksyjnych, występujący w odmienianych w ten sposób wyrazach.

Liczba podwójna to występująca w niektórych językach kategoria gramatyczna, dzięki której rzeczowniki oznaczające dwa przedmioty lub dwie osoby przyjmowały odrębną formę (por. dwie niewieście i dwie niewiasty, dwaj kmiecia i dwaj kmiecie, dwie głowie i dwie głowy, dwie słowie i dwa słowa) – w przeciwieństwie do form rzeczowników występujących w liczbach: pojedynczej i mnogiej. Rzeczowniki występujące w języku polskim w liczbie podwójnej miały trzy formy przypadkowe, np. dwa kmiecia (mianownik, biernik i wołacz), dwu kmieciu (dopełniacz i miejscownik), dwoma kmiecioma (celownik i narzędnik).

Wyrażenie okazjonalne - wyrażenie języka J, które nie ma w tym języku stałego przyporządkowania do konkretnego przedmiotu, a zyskuje takie przyporządkowanie jedynie wtedy, gdy zostanie użyte w konkretnej sytuacji. W językach naturalnych wyrażenia okazjonalne stanowią większość wszystkich wyrażeń - są nimi przysłówki, zaimki (np. zaimek osobowy "ja"), czasowniki osobowe, przymiotniki i wiele rzeczowników. Dla języków sztucznych i częściowo sztucznych zadowalające zdefiniowanie okazjonalności wyrażeń w terminach semantycznych nasuwa wiele trudności, w związku z czym istnieje kilka teorii wyrażeń okazjonalnych.

Allatyw (Allativus) – przypadek w językach aglutynacyjnych i fleksyjnych oznaczający przemieszczanie się desygnatu w kierunku na zewnątrz pewnego określonego obiektu. Występuje w językach ugrofińskich (zwłaszcza węgierskim, fińskim i języku estońskim). Reliktowo formy allativu znane są także językom bałtyckim, litewskiemu i łotewskiemu, jednak nie są charakterystyczne dla współczesnych języków. Zachowane w języku litewskim formy allativu (np. vakarop "pod wieczór", velniop "do diabła") zwykle interpretowane są w opracowaniach leksykograficznych jako przysłówki.

Aglutynacyjność (dosł. sklejanie) – w językoznawstwie proces morfologiczny polegający na stosowaniu różnego rodzaju afiksów, określających funkcję składniową wyrazu w wypowiedzeniu. Od końcówek fleksyjnych afiksy te odróżnia luźniejszy związek z rdzeniem wyrazu oraz ich częsta jednofunkcyjność – zazwyczaj określają one tylko jedną kategorię gramatyczną, co niesie za sobą konieczność jednoczesnego dodawania do wyrazu wielu afiksów (np. tur. geliyorum = "idę", gdzie -iyor oznacza czas teraźniejszy, a -um pierwszą osobę).

Affectivum - wyraz lub gramatyczna forma, która jest oparta o uczuciowe zabarwienie poprzez zdrobnienie, spieszczenie danego wyrazu. Użyte w tym przypadku formy przymiotnika lub imiesłowa wyrażają stosunek emocjonalny do danego przedmiotu, np. interesujący, fascynujący lub okropny, odpychający. W innym przypadku wyrażana jest poprzez wykrzykniki, np. Och!, Ach!

Instructivus - przypadek w językach aglutynacyjnych i fleksyjnych oznaczający narzędzie lub sposób, którym desygnat jest wykonywany. Występuje w niektórych językach ugrofińskich, przede wszystkim języku fińskim.

Gramatyka języka szwedzkiego – opis zjawisk gramatycznych w ujęciu synchronicznym w języku szwedzkim. Gramatyka szwedzka wywodzi się w bezpośredniej linii z języka staronordyjskiego, jednak w porównaniu z nim o wiele mniejszą rolę pełni fleksja, a syntetyczny przodek nabiera powoli cech języka analitycznego. Gramatyka szwedzka, należąc do gramatyk języków germańskich, jest podobna do systemów gramatycznych innych języków germańskich zarówno pod względem morfologicznym, jak i syntaktycznym. W języku szwedzkim istnieją dwa rodzaje gramatyczne, a deklinacje i koniugacje nie uwzględniają osoby i liczby. Zanikł również system przypadków, zredukowany do mianownika i dopełniacza. System przypadków zrekompensował ścisły szyk szwedzkiego zdania. Język należy do grupy SVO, a orzeczenie znajduje się w zdaniu na drugim miejscu. Istnieje tendencja do tworzenia form złożonych kosztem fleksyjnych.


Tajskie liczebniki ((taj.) เลขไทย) to zbiór liczebników tradycyjnie używanych w Tajlandii, chociaż cyfry arabskie są bardziej powszechne. Liczebniki te wywodzą się z indyjsko-arabskiego systemu liczbowego powszechnie stosowanego w innych częściach świata. W języku tajskim, liczebnik często następuje po rzeczowniku i poprzedza klasyfikator miary, chociaż występują odstępstwa od tej reguły.

Klasa nominalna (także: klasa rzeczownikowa, klasa imienna) to wyróżniana w gramatyce niektórych języków grupa pojęciowa rzeczowników, z których każda wymaga osobnej formy wyrazu określającego dany rzeczownik. Rzeczowniki należące do poszczególnych klas mogą mieć jakąś charakterystykę formalną (prefiks, sufiks), odróżniającą pewne klasy od siebie (tak jest np. w języku suahili), ale nie muszą (np. w języku lakijskim). Podstawą podziału na klasy są kategorie znaczeniowe, np. w języku duala (rodzina bantu) istnieje 7 klas: pierwsza obejmuje rzeczowniki oznaczające osoby (ludzi), druga - istoty żywe nie będące osobami, trzecia - narzędzia, towary itp. rzeczy, piąta - rzeczy małe itd. Właściwe zatem klasy nominalne takich języków, jak bantu czy niektóre kaukaskie (np. lakijski, czeczeński), są zjawiskiem tego samego typu co rodzaj gramatyczny rzeczowników w językach indoeuropejskich (nie są z nim jednak tożsame).

Fedora (do wersji 6 Fedora Core, niekiedy nieprawidłowo określana jako Fedora Linux) – nazwa następcy wolnej dystrybucji Red Hat Linux rozwijanej przez Fedora Project i finansowanej głównie przez Red Hat. Twórcy Fedory stawiają na innowacyjność, dlatego też kolejne wydania pojawiają się często i zawierają najnowsze dostępne oprogramowanie, nawet jeśli prace nad stabilną wersją nie zostały jeszcze ukończone. Z tego powodu, oraz faktu ścisłego powiązania z Red Hatem często, lecz niesłusznie Fedorę określa się mianem "poligonu Red Hata". W czerwcu 2005 utworzono Fundację Fedora, mającą w zamierzeniu koordynować prace nad Fedorą w większym stopniu, niezależnie od Red Hata.

Hemigrammus – rodzaj obejmujący około 50 gatunków ryb kąsaczowatych występujących w Ameryce Południowej. W języku polskim określane są nazwą zwinniki.

Fedora (do wersji 6 Fedora Core, niekiedy nieprawidłowo określana jako Fedora Linux) – nazwa następcy wolnej dystrybucji Red Hat Linux rozwijanej przez Fedora Project i finansowanej głównie przez Red Hat. Twórcy Fedory stawiają na innowacyjność, dlatego też kolejne wydania pojawiają się często i zawierają najnowsze dostępne oprogramowanie, nawet jeśli prace nad stabilną wersją nie zostały jeszcze ukończone. Z tego powodu, oraz faktu ścisłego powiązania z Red Hatem często, lecz niesłusznie Fedorę określa się mianem "poligonu Red Hata". W czerwcu 2005 utworzono Fundację Fedora, mającą w zamierzeniu koordynować prace nad Fedorą w większym stopniu, niezależnie od Red Hata.

Kategoria gramatyczna - to pewne pojęcia, które w danym języku wyrażone są za pomocą określonych form gramatycznych. Kategorie gramatyczne możemy podzielić na werbalne (kategoria czasu, osoby, aspektu, trybu oraz strony) i imienne (kategoria liczby, rodzaju, przypadka).

Pogona – rodzaj gadów z rodziny agamowatych (Agamidae) obejmujący gatunki występujące w Australii. W języku polskim określane są nazwą agama brodata.

Czasownik – odmienna oraz samodzielna część mowy przedstawiająca dziejące się czynności oraz niektóre stany. W zdaniu tworzy orzeczenie. Nie w każdym języku da się wyróżnić jasną klasę czasowników, np. w języku japońskim przymiotniki mają wiele właściwości charakterystycznych dla czasowników.

Turcyzm – zapożyczenie językowe z języka tureckiego lub któregokolwiek z języków tureckich. Większość zapożyczeń takich w języku polskim pojawiła się w okresie ożywionych kontaktów Rzeczypospolitej z Turcją, czyli w XVI i XVII w. Wiele z tureckich wyrazów przyswojonych przez polszczyznę dotyczy ówczesnych realiów, zwłaszcza militarnych. Przykłady turcyzmów w języku polskim:

Lambis – rodzaj dużych tropikalnych ślimaków morskich z rodziny skrzydelnikowatych (Strombidae), występujących w Indopacyfiku, wyróżniających się fantazyjnym kształtem muszli, zwykle atrakcyjnie ubarwionych. W języku polskim określane są zwyczajową nazwą szponiatka.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja