Rękopis

Rękopis (manuskrypt) - zapisany odręcznie tekst, w odróżnieniu od powielanego mechanicznie. Termin stosowany zwykle w odniesieniu do zabytkowych książek lub dokumentów pochodzących z okresu przed upowszechnieniem się druku. W takim rozumieniu każdy rękopis jest dziełem niepowtarzalnym o indywidualnych cechach.

Bardzo bogate godzinki księcia de Berry (fr. Les Très Riches Heures du duc de Berry) – bogato iluminowany rękopis godzinek zamówiony przez Jana de Berry około 1410 roku. Jedno z najważniejszych dzieł gotyku międzynarodowego. Manuskrypt przechowywany jest obecnie w Musée Condé (Muzeum Kondeuszy) w Chantilly.

Ambrosiano O 39 sup. – rękopis Hexapli Orygenesa datowany na koniec IX wieku n.e pisany w formie kodeksu. Manuskrypt ten jest palimpsestem. Rękopis jest oznaczany również numerem 1098 na liście rękopisów Septuaginty według klasyfikacji Alfreda Rahlfsa.

Papirus Rylandsa 458 – fragment greckiego rękopisu Septuaginty spisany na papirusie w formie zwoju. Manuskrypt ten jest datowany paleograficznie na II wiek p.n.e. co sprawia, że jest to najstarszy znany rękopis Septuaginty. Do naszych czasów rękopis zachował się w stanie bardzo fragmentarycznym.

Library of Congress, Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmanów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.

LXX oznaczony również Se2grXII – rękopis Septuaginty datowany na I wiek n.e. zapisany na pergaminie w formie zwoju. Manuskrypt ten został znaleziony na Pustyni Judzkiej, prawdopodobnie w grocie Nachal Chewer.

Papier dziełowy to rodzaj papieru, stosowany wyłącznie w druku książek. Cechuje go większy wolumen od papieru drukowego zwykłego, przez co książki uzyskują większą objętość niż przy stosowaniu papieru zwykłego drukowego. Papier ten często posiada deseń prążków podłużnych i poprzecznych ("żeberkowanie"), wykonywanych na maszynie papierniczej. Papier o jednolitym przeroczu nazywa się welinowym.

Solomon Spalding (ur. 1761, zm. 20 października 1816) – autor fikcyjnego dzieła o zagubionej cywilizacji budowniczych kopców w Ameryce Północnej pt. Manuscript Story czyli Rękopis lub niekiedy Manuscript Found czyli Znaleziony rękopis. Po jego śmierci pojawiły się głosy, że Manuscript Story był identyczny lub przynajmniej w części podobny do Księgi Mormona będącą Świętą księgą dla Kościoła Ruch świętych w dniach ostatnich i stanowił jej pierwowzór.

Kodeks 0162 (według numeracji Gregory-Aland), ε 023 (von Soden) – wczesny grecki rękopis Nowego Testamentu, spisany w formie kodeksu na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na III wiek. Zawiera fragmenty Ewangelii Jana.

Kodeks 0171 (według numeracji Gregory-Aland), ε 07 (von Soden) – wczesny grecki rękopis Nowego Testamentu, spisany w formie kodeksu na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na III wiek. Zawiera fragmenty Ewangelii Mateusza i Ewangelii Łukasza. Przechowywany jest we Florencji oraz Berlinie.

Kodeks 0189 (według numeracji Gregory-Aland) – wczesny grecki rękopis Nowego Testamentu, spisany w formie kodeksu na pergaminie. Paleograficznie datowany jest na II albo III wiek. Zawiera fragmenty Dziejów Apostolskich. Prawdopodobnie jest najwcześniejszym pergaminowym rękopisem Nowego Testamentu. Tekst rękopisu jest ceniony przez krytyków tekstu. Przechowywany jest w Berlinie.

Kodeks Amiatyński (łac. Codex Amiatinus) – rękopis Wulgaty, tj. łacińskiej Biblii, w przekładzie św. Hieronima, w wydaniach krytycznych oznaczany symbolem A (nadanym przez Wordswortha). Jest najwcześniejszym zachowanym rękopisem z pełnym tekstem Biblii. Datowany jest na początek VIII wieku i uchodzi za najdokładniejszą kopię tekstu Wulgaty. Już w wieku XIX oceniono, że jest najlepszym rękopisem tego przekładu, a jego tekst służy za podstawę dla wszelkich jej wydań. Nazwa Amiatinus pochodzi od góry Amiata w Toskanii.

Gdy śliczna Panna – to kolęda polska. Słowa i melodia anonimowe, pochodzą z początku XVIII w. Często zamieszczano ją w XVIII-wiecznych rękopisach, a później w XIX-wiecznych drukach. Pieśń ta była bardzo popularna zwłaszcza w klasztorach żeńskich. Najstarszy zachowany rękopis pochodzący z początku XVIII w. znajduje się w zborach Biblioteki Jagiellońskiej.

Scholia (l.poj. scholion, gr. σχόλιον "komentarz") – komentarze i uwagi typu filologicznego i historycznego zachowane na marginesach greckich i łacińskich rękopisów. Pochodzą głównie z okresu bizantyjskiego. Pisane były zwykle przez anonimowych autorów (scholistów). Mają ogromną wartość, ponieważ dostarczają cennych informacji o pracach jeszcze starszych, które nie zachowały się do czasów nowożytnych.

Kodeks purpurowy – rękopis spisany na pergaminie nasączonym purpurą. Tekst pisany jest złotem lub purpurą. Kodeks purpurowy używany był w rzymskim i bizantyjskim imperium.

Papirus Fouad 266 – nazwa nadana większej ilości fragmentów papirusu, który został odnaleziony w 1939 roku w Fajum w Egipcie. Zawierają trzy urywki tekstów biblijnych (fragmenty ksiąg Rdz i Pwt). Fragmenty te znajdują się obecnie w Kairze i są własnością Egipskiego Towarzystwa Papirologicznego. Zawierają przed-heksaplarny tekst Septuaginty z I w. p.n.e. Rękopis jest ważnym świadkiem w dyskusji nad tetragramem.

Kodeks Egberta (Codex Egberti, Ewangelistarz Egberta) – ottoński rękopis, będący zbiorem perykop. Obecnie przechowywany jest w Bibliotece Miejskiej (niem. Stadtbibliothek) w Trewirze (Ms. 24).

Rotulus (biblos, volumen) - najstarsza forma książki rękopiśmiennej. Sporządzano go ze sklejonych kart papirusu, zapisanych jednostronnie i nawiniętych na wałek z drzewa, kości lub rogu (umbiculum). Tak uzyskany rulon rozwijany był stopniowo od prawej do lewej strony, gdzie znów go zwijano. Część zwoju zawierająca dzieło stanowiła tomus. Pierwszą karę zwoju zwano protokołem, a ostatnią eschatokołem. Dzieło rozpoczynało się od formuły incipit liber, a kończyło formułą explicitus liber. Te same formuły przeszły do kodeksów, a nawet do inkunabułów. Zwoje chowano w futerale skórzanym lub z barwnego płótna. Futerały układano w wiązki i wkładano do specjalnych skrzyń (bibliothecae). Użytek zwojów papirusowych dla sporządzania rękopisów literackich zanikł już w VI w., ale dla sporządzania dokumentów przetrwał do XI w.

1QIsa – jeden z siedmiu zwojów znad Morza Martwego odkrytych w Qumran w 1947 roku. Jest to rękopis spisany na pergaminie pochodzący z około 50-25 roku p.n.e. Do naszych czasów zachował się w stanie rozdrobnionym. Zwój 1QIsa zawiera 48 spośród 66 rozdziałów Księgi Izajasza.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja