Linki:
Łacina,
Część mowy,
Deklinacja (językoznawstwo),
Desygnat,
Dopełnienie (językoznawstwo),
Język angielski,
Język chiński,
Język francuski,
Język hiszpański,
Język japoński,
Język niemiecki,
Język polski,
Język włoski,
Języki indoeuropejskie,
Klasa nominalna,
Liczba (językoznawstwo),
Liczba mnoga,
Liczba podwójna,
Liczba pojedyncza,
Licznik (językoznawstwo),
Nazwa pospolita,
Nazwa własna,
Okolicznik,
Orzecznik,
Plurale tantum,
Podmiot (językoznawstwo),
Przydawka,
Przypadek,
Rodzaj gramatyczny,
Semantyka (językoznawstwo),
Singulare tantum,
Syntaktyka (językoznawstwo),
Zdanie,
Zmysł,
Rzeczownik – samodzielna
składniowo i
semantycznie odmienna
część mowy nazywająca rzeczy, obiekty, miejsca, osoby, rośliny, zwierzęta, zjawiska, pojęcia abstrakcyjne. Rzeczownik w języku polskim prymarnie pełni funkcję
podmiotu w
zdaniu, sekundarnie
dopełnienia,
okolicznika,
przydawki lub
orzecznika. Może odmieniać się przez
liczby i
przypadki, występuje w
rodzajach. Odmianę rzeczowników przez przypadki określa się mianem
deklinacji. Istnieje także grupa rzeczownikow całkowicie nieodmiennych (np. atelier, kiwi, bikini, taxi, kakadu, kamikadze itp.). Rzeczownik tworzy związki składniowe i semantyczne z rzeczownikami (zaimkami rzeczownymi), przymiotnikami (zaimkami przymiotnymi), liczebnikami (zaimkami liczebnymi) i czasownikami lub (rzadko) przysłówkami (zaimkami przysłówkowymi).
Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy,
łac. gerundium) -
rzeczownik utworzony od
czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji
imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub
przymiotnikowego czynnego.
Rzeczownik określający to nazwa
części mowy mającej funkcję określającą dla
rzeczowników, a jednocześnie właściwości gramatyczne charakterystyczne dla
przymiotnika.
Deklinacja - odmiana wyrazu (
imienia) przez
przypadki i
liczby. Deklinacji podlegają
rzeczowniki,
przymiotniki,
imiesłowy przymiotnikowe,
zaimki rzeczowne, przymiotne i liczebne oraz
liczebniki. Pojęciem deklinacji określa się także zespół form fleksyjnych, występujący w odmienianych w ten sposób wyrazach.
Klasa nominalna (także: klasa rzeczownikowa, klasa imienna) to wyróżniana w gramatyce niektórych języków grupa pojęciowa
rzeczowników, z których każda wymaga osobnej formy wyrazu określającego dany rzeczownik. Rzeczowniki należące do poszczególnych klas mogą mieć jakąś charakterystykę formalną (
prefiks,
sufiks), odróżniającą pewne klasy od siebie (tak jest np. w
języku suahili), ale nie muszą (np. w
języku lakijskim). Podstawą podziału na klasy są kategorie znaczeniowe, np. w
języku duala (
rodzina bantu) istnieje 7 klas: pierwsza obejmuje rzeczowniki oznaczające osoby (ludzi), druga - istoty żywe nie będące osobami, trzecia - narzędzia, towary itp. rzeczy, piąta - rzeczy małe itd. Właściwe zatem klasy nominalne takich języków, jak bantu czy niektóre
kaukaskie (np. lakijski,
czeczeński), są zjawiskiem tego samego typu co rodzaj gramatyczny rzeczowników w
językach indoeuropejskich (nie są z nim jednak tożsame).
Imię (
łac. nomen) - każdy
wyraz podlegający
deklinacji, czyli odmianie przez przypadki (
rzeczownik,
przymiotnik,
liczebnik,
zaimek lub
imiesłów). Pojęcie wywodzi się z klasycznej gramatyki łacińskiej, w której wyrazy dzieli się na nomina i verba.
Zaimek –
część mowy zastępująca
rzeczownik (np. ja),
przymiotnik (np. mój),
przysłówek (np. tam) lub
liczebnik (np. tyle) i pełniąca ich funkcje w zdaniu.
Zrostek lub formant, afiks (
łac. affixum – element przyczepiony) – słowotwórcza część wyrazu, dodana do jego rdzenia (
podstawy słowotwórczej). Dzielą się na
fleksyjne (dodawane w procesie odmiany wyrazu przez osoby lub przypadki, bez zmiany kategorii gramatycznej) i
derywacyjne (gdy poprzez dodanie afiksu zmienia się kategoria gramatyczna wyrazu, np. z
czasownika na
rzeczownik itd.). Rodzaje afiksów:
Zaimek –
część mowy zastępująca
rzeczownik (np. ja),
przymiotnik (np. mój),
przysłówek (np. tam) lub
liczebnik (np. tyle) i pełniąca ich funkcje w zdaniu.
Epitet – wyraz (
przymiotnik,
rzeczownik lub
imiesłów) określający przedmiot: "brzydkie kaczątko", "słodki całus" ,"zły bandyta", "wrota piekieł", "tętniące myśli". Jest figurą stylistyczną stosowaną w retoryce i poezji.
Język niemiecki reprezentuje
typ fleksyjny przy stosunkowo ubogiej deklinacji
rzeczownika (do oznaczania
liczby i
przypadka służy przede wszystkim
rodzajnik). Bogata jest natomiast odmiana czasownika. Do odmiennych
części mowy w języku niemieckim zaliczają się ponadto
przymiotnik oraz niektóre rodzaje
liczebników i
zaimków.
Przyimek (
łac. praepositio) – nieodmienna
część mowy, która łączy się z
wyrazem i nadaje mu inny sens, np.
rzeczownik stół tworzy z przyimkami wiele zestawień: na stole, o stole, za stołem, obok stołu, po stole, pod stołem, zza stołu, koło stołu, przy stole, ponad stołem, od stołu, ku stołowi. Przyimki to niesamodzielne części mowy, które w zdaniu muszą łączyć się z innymi wyrazami. Zasadniczo przyimki z następującymi po nich wyrazami piszemy oddzielnie, np. do domu, po drodze itd. Niektóre przyimki jednosylabowe mogą przyjmować końcówkę -e, co nie ma wpływu na rozdzielną pisownię tych przyimków z tymi wyrazami : beze mnie, przeze mnie, ode mnie, nade wszystko, przede wszystkim. Pisownię łączną stosujemy, jeżeli po przyimku następują cząstki: -bok, -dług, -koło, -czas, -miast, -śród, i -wnątrz.
Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy,
łac. gerundium) -
rzeczownik utworzony od
czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji
imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub
przymiotnikowego czynnego.