Skracanie samogłoski przed samogłoską - łac. vocalis ante vocalem corripitur - prawo fonetyki
łacińskiej, na którego mocy
samogłoska długa ulega automatycznemu skróceniu, jeśli znajdzie się w pozycji przed inną samogłoską.
Samogłoska nosowa –
samogłoska, podczas wymawiania której strumień powietrza przepływa zarówno przez
jamę ustną jak i
jamę nosową. Taki przepływ powietrza spowodowany jest opuszczeniem
podniebienia miękkiego, skutkiem czego strumień powietrza uzyskuje też dostęp do jamy nosowej. Samogłoska, która nie jest nosowa to samogłoska ustna. Charakterystyczny dla samogłosek nosowych efekt nosowości spowodowany jest zaangażowaniem dodatkowej komory rezonansowej – jamy nosowej.
Przegłos lechicki (przegłos polski) – proces (
przegłos) spowodowany zmniejszeniem znaczenia opozycji
samogłoska przednia – tylna po
palatalizacji spółgłosek. Miał miejsce w wieku IX i X, zakończony w wieku XIII (według chronologii bezwzględnej), chronologia względna, oparta na rekonstrukcji sytuuje go około X wieku. Istota przegłosu polega na stwardnieniu (dyspalatalizacji) samogłosek przednich, za jego zasięgiem znalazły się samogłoski wysokie.
Heavymetalowy umlaut (żartobliwie röck döts) – dodawany do nazw zespołów
heavymetalowych znak przegłosu (
umlaut), typowo w postaci dwóch kropek nad
samogłoską.
Samogłoska półprzymknięta przednia niezaokrąglona - typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to e (zwykłe
e).
Samogłoska prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ʊ (podkowiaste
u).
Retrofleksja (z
łac. retrō ‘wstecz’ i flexio ‘zginanie’ od czasownika flectere ‘zgiąć’) to rodzaj artykulacji
spółgłosek (też
samogłosek). Retrofleksja polega na wygięciu przodu języka ku górze i zbliżeniu (ew. zwarciu) jego koniuszka w okolicy zadziąsłowej (
postalweolarno-
prepalatalnej), co zasadniczo odróżnia ten typ artykulacji od pozostałych spółgłosek zadziąsłowych i podniebiennych o artykulacji
laminalnej.
Samogłoska prawie przymknięta przednia scentralizowana niezaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ɪ (
kapitalik i).
Grawis ( ` , akcent ciężki, akcent słaby) –
znak diakrytyczny używany w językach
greckim,
katalońskim,
wietnamskim,
norweskim,
portugalskim,
francuskim,
walijskim,
włoskim i in., oznaczający
akcent samogłoski krótkiej o
intonacji opadającej.
Ꙓ, ꙓꙒ, ꙓ (robocza nazwa: jotowana jać) – rzadko używana litera dawnej
cyrylicy (np. w «Изборник» Святослава 1073 года, фрагмент л. 156 об.). Utworzona jako
ligatura liter
I i
Ѣ. Nie ma odpowiednika w
głagolicy ani nie posiada wartości liczbowej. Używana była na początku wyrazów i po
samogłoskach, np.: ꙓди, наꙓдъся. Prawdopodobna wymowa to [jæ:] lub [jest:].
Windows-1255, znane także jako CP-1255, bądź WinHebrew, jest 8–
bitowym kodowaniem znaków zaprojektowanym do pokrycia
języka hebrajskiego. Zestaw ten jest kompatybilnym
nadzbiorem ISO 8859-8 — litery są w tych samych pozycjach, ale Windows-1255 dodaje punkty
samogłosek i inne znaki w dolnych pozycjach.
System fonetyczny języka szwedzkiego charakteryzuje się silnie rozwiniętym systemem samogłosek, liczącym 22 fonemy oraz równie obfitym systemem spółgłosek. Rekompensatą tak bogatego systemu samogłoskowego jest brak
dyftongów. Zarówno samogłoski jak i spółgłoski podlegają zjawisku
iloczasu. Intonacja języka jest specyficzna, oprócz akcentu uderzeniowego i ogólnego akcentu zdaniowego występuje również
akcent toniczny. który ma wartość dystynktywną, tzn. może wpływać na zmianę znaczenia wyrazów.
Ӗ/ӗ – litera występująca jedynie w alfabecie
czuwaskim. Nie należy jej mylić z identycznie wyglądającym łacińskim Ĕ/ĕ. Oznacza samogłoskę przednią, średnią. Litera pojawiła się po raz pierwszy w 1873 w "Elementarzu dla Czuwaszy z zastosowaniem alfabetu rosyjskiego", autorstwa Iwana Jakowlewa. Zastąpiła stosowany wcześniej znak miękki.
Dróttkvætt -
stopa metryczna, tzw. „rym rycerski” – ośmiowierszowa
strofa, pod względem treści podzielona na 2 czterowiersze, forma zewnętrzna: stała ilość
głosek,
aliteracji i
asonansów.
Wers ma: 6 zgłosek, w tym 3 akcentowane. Aliteracja łączy po dwa wiersze, pierwszy (nieparzysty) wiersz – aliteracja w dwóch akcentowanych zgłoskach (miejsce dowolne); drugi (parzysty) – na pierwszej zgłosce. W nieparzystym wierszu występuje półasonans o odmiennych samogłoskach. W parzystym – całkowity asonans o jednakowych spół- i samogłoskach.
Geminacja zachodniogermańska to zmiana fonetyczna, która zaszła z językach zachodniogermańskich około 300 roku naszej ery. Polegała ona na tym, że spółgoski pojedyncze (z wyjątkiem /r/) znajdujace się po krótkiej samogłosce i przed /j/, czasem również przed /r/, /l/, i /w/, uległy geminacji, czyli podwojeniu. Przykłady:
Eta (ἦτα, Ηη) – siódma litera
alfabetu greckiego oznaczająca w
języku starogreckim samogłoskę "e długie otwarte". W greckim systemie liczbowym oznacza liczbę
8.
Daszek -
symbol diakrytyczny używany do
spółgłosek i
samogłosek. Jest skierowany w tę samą stronę co
brevis, ale ma ten sam kształt, co symbol
akcentu przeciągłego. Daszka używa się m.in. w językach
czeskim i
słowackim. Stosuje się go tam do
liter:
Č,
Ď,
Dž Ě,
Ň,
Ř,
Ť i
Ž, a w słowackim dodatkowo
Ľ. Litery
Č,
Dž,
Š i
Ž są używane także w językach krajów dawnej
Jugosławii,
litewskim,
łotewskim i
śląskim, ale
Dž jako oddzielna litera występuje tylko w
serbskim,
chorwackim i
bośniackim. W
języku chińskim służy do oznaczania
tonu. W
językach ugrofińskich ma różne zastosowanie.
Termin spółgłoska wargowa odnosi się do sposobu artykulacji
spółgłosek polegającego na zbliżeniu warg do siebie (
spółgłoska dwuwargowa) lub górnych zębów do dolnej wargi (
spółgłoska wargowo-zębowa). Dwuwargowo wymawia się na przykład /p/, /b/ i /m/. Spółgłoski wargowo-zębowe to między innymi /f/ i /v/ (polskie w). Głoska /w/ (polskie ł) to
spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna.
О (О, о, o) 12
litera podstawowej
cyrylicy. Jest przypisywana
dźwiękowi [
ɔ] lub [
o]. Pochodzi od greckiej litery
Ο i ma taki sam kształt jak litera
O.
Sonant –
spółgłoska zgłoskotwórcza, tworząca
sylabę. Sonantami są zwykle
spółgłoski nosowe i
płynne. Współcześnie nie występują w
języku polskim, ale są dosyć częste w innych językach.