Linki:
Batu-chan,
Berke-chan,
Chan (władca),
Chiny,
Chrześcijaństwo,
Czyngis-chan,
Gujuk,
Hulagu-chan,
Ilchanidzi,
Iran,
Jasa,
Jeremiah Curtin,
Kereici,
Kubilaj,
Kurułtaj,
Lew Gumilow,
Luty,
Mongke,
Mongolia,
Mongolscy Wielcy Chanowie,
Nestorianizm,
Oguł Kajmysz,
Töregene-katun,
To'orił Ong-chan,
Tołuj,
Ułus,
Ugedej,
Warszawa,
Berke-chan (ur. prawdopodobnie w 1209, zm. 1266) – chan
Złotej Ordy w latach 1257–66, wnuk
Czyngis-chana. Rozpoczął islamizację Złotej Ordy, a także sprzymierzył się z
Mamelukami i walczył przeciwko
Ilchanidom w
Persji. Zaatakował też
Litwę, wkroczył na
Bałkany i zagroził
Bizancjum. W latach 1259–60 jego oddziały dokonały
najazdu na
Polskę, a następnie dotarły aż na
Śląsk.
Mongke (Mengu, ur.
1208 - zm.
1259) – czwarty wielki chan mongolski, wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, brat
Kubilaja,
Hulagu i Aryka Böge. Rządził od 1251 do 1259.
Berke-chan (ur. prawdopodobnie w 1209, zm. 1266) – chan
Złotej Ordy w latach 1257–66, wnuk
Czyngis-chana. Rozpoczął islamizację Złotej Ordy, a także sprzymierzył się z
Mamelukami i walczył przeciwko
Ilchanidom w
Persji. Zaatakował też
Litwę, wkroczył na
Bałkany i zagroził
Bizancjum. W latach 1259–60 jego oddziały dokonały
najazdu na
Polskę, a następnie dotarły aż na
Śląsk.
Tołuj (ok.
1190–
1232) – czwarty i najmłodszy syn
Czyngis-chana i
Börte. Jeden z wodzów
Imperium Mongolskiego. W latach
1227-
1229 regent Imperium Mongolskiego. Mąż
Sorkaktani-beki. Ojciec
Mongkego,
Kubilaja, Arika Berke i
Hulagu-chana.
Kabuł-chan żyjący na przełomie
XI i
XII wieku pierwszy
chan Mongołów. Miał siedmiu synów z których wywodziły się później najpotężniejsze rody mongolskie, Najstarszym i formalnym dziedzicem jego władzy nad rodem był Ökin Barak, drugim Bartan Dzielny ojciec
Jesügeja Baatura a dziad
Czyngis-chana. Na następcę wyznaczył swego kuzyna
Ambakaja.
Złota Orda (
mong. Алтан Ордын улс / Ałtan Ordyn Ułs;
tt. Altın Urda) – historyczne państwo
mongolsko-
tatarskie, założone ok.
1240 r. w zachodniej części imperium
Czyngis-chana przez jego wnuka
Batu-chana, ze
stolicą w
Saraj Batu (
1242–
1454).
Jasa także jassa, jossa – prawo
Imperium Mongolskiego, stworzone przez
Czyngis-chana w pierwszych latach jego działalności. Słowo prawdopodobnie pochodzi od
turkijskiego "yas" – rozprzestrzeniać.
Gujuk (ok. 1206–1248) (Güyük, Guyuk, Kuyuk, itp.) – trzeci wielki chan mongolski, syn
Ugedeja i wnuk
Czyngis-chana. Brał udział w wyprawie
Batu-chana na Europę lecz popadł z nim w konflikt i został usunięty z armii i odesłany do ojca. Władzę uzyskał wbrew woli ojca, dzięki poparciu matki
Toregene która po śmierci Ugedeja sprawowała regencję. Panował od 1246 do 1248. Jego stolicą było
Karakorum. W 1246 roku przyjął pierwsze poselstwo z Europy. W imieniu papieża przybyli
Jan di Piano Carpini i
Benedykt Polak. Zmarł podczas wyprawy przeciwko Batu-chanowi, który choć formalnie uznawał go za chana, wielokrotnie odmawiał przybycia na jego dwór i osobistego złożenia hołdu. Był ostatnim Wielkim Chanem z rodu Ugedeja. Żonaty z
Oguł Kajmysz, która po jego śmierci przez trzy lata panowała jako
regentka.Śmierć przerwała mu plany podboju zachodniej Europy.
Chan Kubilaj, Kubilaj Chan (ur.
23 września 1215, zm.
18 lutego 1294) – wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, piąty wielki chan mongolski i pierwszy cesarz
Chin z
dynastii Yuan.
Czyngis-chan (
ros. Монгол;
ang. Mongol) – film historyczny z
2007 roku w reżyserii Siergieja Władimirowicza Bodrowa opowiadający o życiu
Czyngis-chana.
Zdobywca (ang. The Conqueror) - amerykański film przygodowy nawiązujący do autentycznej biografii wodza
Mongołów Temudżyna póżniejszego Czyngis-chana.
Chan Kubilaj, Kubilaj Chan (ur.
23 września 1215, zm.
18 lutego 1294) – wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, piąty wielki chan mongolski i pierwszy cesarz
Chin z
dynastii Yuan.
Dsch –
tetragraf występujący w
języku niemieckim i odpowiadający polskiemu dż. Używany w niektórych wyrazach obcego pochodzenia. Np. Dschungel –
dżungla, Dschibuti -
Dżibuti lub Dschingis Khan -
Czyngis-chan.
Kumu chan (dosł. z
języka chińskiego chan suchego drzewa, chan pniaków (
kor. komoksǒn ( ) |
jap. komokuzen ( ) |
wiet. khô môc thiên) – styl praktyki chan.
Ambakaj -
chan mongolski z połowy
XII wieku. Syn Sengüma Mądrego, krewny i następca pierwszego chana Mongołów -
Kabuła, żonaty z Orbaj i Sokotaj. Przywódca rodu Tajczutów.
Dajan-chan (ur. 1464, zm. 1543?) – chan mongolski w latach 1479–1543?, przedstawiciel feudałów wschodniomongolskich, któremu udało się na pewien czas zjednoczyć Mongolię po okresie rządów
Ojratów.
Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W
Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków
Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem
króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem
Cesarza.
Fayanzong (法眼宗;
kor. pǒban chong ( ) |
jap. hōgen-shū ( ) |
wiet. Pháp Nhãn tông) – chińska szkoła
chan założona przez mistrza
chan Fayana Wenyi i będąca jedną z pięciu szkół chan jego środkowego okresu rozwoju, zwanych Pięcioma domami chan.
Ligdan-chan (Ligden; ur. 1588, zm. 1634) – książę czacharski w latach 1604–1634, Czyngisyda, jeden z bezpośrednich potomków
Dajan-chana. Jeden z głównych przeciwników utworzenia państwa mandżurskiego przez
Nurhaczego.