Linki:
Łacina,
Ch (dwuznak),
Faryngalizacja,
G,
Język (anatomia),
Język arabski,
Język hiszpański,
Język polski,
Klasyfikacja spółgłosek,
Koartykulacja,
Labializacja,
Maghreb,
Międzynarodowy alfabet fonetyczny,
Miejsce artykulacji,
Narząd artykulacji,
Palatalizacja,
Podniebienie (anatomia),
Podwójna artykulacja,
Retrofleksja (fonetyka),
Spółgłoska średniojęzykowa,
Spółgłoska dwuwargowa,
Spółgłoska dziąsłowo-podniebienna,
Spółgłoska faryngalna,
Spółgłoska języczkowa,
Spółgłoska językowo-wargowa,
Spółgłoska krtaniowa,
Spółgłoska labiowelarna,
Spółgłoska nagłośniowa,
Spółgłoska nosowa tylnojęzykowo-miękkopodniebienna,
Spółgłoska półotwarta miękkopodniebienna,
Spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna,
Spółgłoska podniebienna,
Spółgłoska przedniojęzykowa,
Spółgłoska przedniojęzykowo-dziąsłowa,
Spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna bezdźwięczna,
Spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna dźwięczna,
Spółgłoska tylnojęzykowa,
Spółgłoska wargowa,
Spółgłoska wargowo-zębowa,
Spółgłoska zębowa,
Spółgłoska zadziąsłowa,
Spółgłoska zwarta miękkopodniebienna bezdźwięczna,
Spółgłoska zwarta miękkopodniebienna dźwięczna,
Sposób artykulacji,
Welaryzacja,
Spółgłoska miękkopodniebienna lub welarna to spółgłoska, której wymowa polega na zbliżeniu
języka do
podniebienia miękkiego (
łac. velum). Takie głoski są bardzo rozpowszechnione – występują właściwie we wszystkich językach ludzkich. Wiele języków ma również
labializowane i
palatalizowane warianty spółgłosek welarnych.
Termin spółgłoska wargowa odnosi się do sposobu artykulacji
spółgłosek polegającego na zbliżeniu warg do siebie (
spółgłoska dwuwargowa) lub górnych zębów do dolnej wargi (
spółgłoska wargowo-zębowa). Dwuwargowo wymawia się na przykład /p/, /b/ i /m/. Spółgłoski wargowo-zębowe to między innymi /f/ i /v/ (polskie w). Głoska /w/ (polskie ł) to
spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna.
Retrofleksja (z
łac. retrō ‘wstecz’ i flexio ‘zginanie’ od czasownika flectere ‘zgiąć’) to rodzaj artykulacji
spółgłosek (też
samogłosek). Retrofleksja polega na wygięciu przodu języka ku górze i zbliżeniu (ew. zwarciu) jego koniuszka w okolicy zadziąsłowej (
postalweolarno-
prepalatalnej), co zasadniczo odróżnia ten typ artykulacji od pozostałych spółgłosek zadziąsłowych i podniebiennych o artykulacji
laminalnej.
Spółgłoski nosowe (sonanty nosowe) to nosowe
spółgłoski zwarto-otwarte, których artyklucyjną cechą jest utworzenie zwarcia w jamie ustnej, jednak w odróżniu od
spółgłosek zwartych otworzony zostaje równocześnie tor nosowy, tj. podniebiennie miękkie zostaje opuszczone. Wśród spółgłosek zwartych występują spółgłoski, które różnią się tylko opozycją
ustna vs.
nosowa.
Sonant –
spółgłoska zgłoskotwórcza, tworząca
sylabę. Sonantami są zwykle
spółgłoski nosowe i
płynne. Współcześnie nie występują w
języku polskim, ale są dosyć częste w innych językach.
Termin spółgłoska przedniojęzykowo-dziąsłowa odnosi się do sposobu artykulacji
spółgłosek polegającego na zbliżeniu przedniej części
języka do
dziąseł. W ten sposób wymawia się np. /l/, /r/ i angielskie /t/, /d/, /n/.
Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego, występującego w niektórych
językach naturalnych. W Polsce podobna spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana jest potocznie nazywana ł aktorskim, scenicznym, szlacheckim lub kresowym.
Spółgłoski boczne (spółgłoski lateralne, sonanty boczne) – ustne
spółgłoski, najczęściej
zwarto-otwarte, których artykulacyjną cechą jest utworzenie zwarcia w środkowej części
jamy ustnej i przepływ powietrza bokami, z jednej lub obu stron
języka.
Spółgłoska nosowa miękkopodniebienna – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczanej symbolem: [ŋ].
Przegłos lechicki (przegłos polski) – proces (
przegłos) spowodowany zmniejszeniem znaczenia opozycji
samogłoska przednia – tylna po
palatalizacji spółgłosek. Miał miejsce w wieku IX i X, zakończony w wieku XIII (według chronologii bezwzględnej), chronologia względna, oparta na rekonstrukcji sytuuje go około X wieku. Istota przegłosu polega na stwardnieniu (dyspalatalizacji) samogłosek przednich, za jego zasięgiem znalazły się samogłoski wysokie.
Spółgłoska szczelinowa języczkowa dźwięczna – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych, oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA symbolem
[ʁ].
Spółgłoska szczelinowa gardłowa dźwięczna to rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczana jest symbolem:
[ʕ]Spółgłoska zwarta ejektywna podniebienna – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczanej symbolem: [cʼ]
Spółgłoska nosowa podniebienna – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczanej symbolem: [ɲ].
Języki kentum (od
łacińskiego słowa centum – według wymowy klasycznej: kentum – "100") – grupa
języków indoeuropejskich, w których spółgłoska palatalna k nie uległa, jak w językach satemowych,
spirantyzacji, czyli nie przeszła w spółgłoskę szczelinową ś/s.
Spółgłoska szczelinowa gardłowa dźwięczna to rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczana jest symbolem:
[ʕ]Jabłonkowanie (sziakanie, siakanie) – zjawisko polegające na pomieszaniu lub spłynięciu się
spółgłosek dziąsłowych (szumiących: sz, cz, ż, dż) z
palatalnymi (ciszące: ś, ć, ź, dź) w pośredni szereg – śz, ćz, źż, dźż (głoski wymawiane są jednocześnie – właściwie [š´ č´ ž´ ǯ(dž´)] czyli [
ʃʲ tʃʲ ʒʲ dʒʲ]), np. śzćzekaćz – szczekać i ściekać, śzare śzano, ćzarne ćziele. Występuje w
dialekcie śląskim, w
gwarze jabłonkowskiej (w pobliżu
Jabłonkowa – stąd nazwa) i w gwarach czadeckich oraz w dialekcie
mazowieckim w
gwarach malborsko-lubawskich,
ostródzkich i
warmińskich. Jest wynikiem dążenia do ograniczenia liczby
spółgłosek palatalnych, które w innych
gwarach polskich wyraziło się
mazurzeniem,
kaszubieniem lub, jak w
języku literackim,
depalatalizacją szeregów Š´ i C´.