Linki:
Żuchwa,
Faryngalizacja,
Frankonia,
Język (anatomia),
Język irlandzki,
Języki słowiańskie,
Klasyfikacja spółgłosek,
Koartykulacja,
Labializacja,
Miejsce artykulacji,
Narząd artykulacji,
Norymberga,
Palatalizacja,
Podwójna artykulacja,
Retrofleksja (fonetyka),
Siekacz,
Spółgłoska,
Spółgłoska średniojęzykowa,
Spółgłoska dwuwargowa,
Spółgłoska dziąsłowo-podniebienna,
Spółgłoska faryngalna,
Spółgłoska języczkowa,
Spółgłoska językowo-wargowa,
Spółgłoska krtaniowa,
Spółgłoska labiowelarna,
Spółgłoska miękkopodniebienna,
Spółgłoska nagłośniowa,
Spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna,
Spółgłoska palatalna,
Spółgłoska podniebienna,
Spółgłoska przedniojęzykowa,
Spółgłoska przedniojęzykowo-dziąsłowa,
Spółgłoska tylnojęzykowa,
Spółgłoska wargowo-zębowa,
Spółgłoska zębowa,
Spółgłoska zadziąsłowa,
Sposób artykulacji,
Welaryzacja,
Termin spółgłoska wargowa odnosi się do sposobu artykulacji
spółgłosek polegającego na zbliżeniu warg do siebie (
spółgłoska dwuwargowa) lub górnych zębów do dolnej wargi (
spółgłoska wargowo-zębowa). Dwuwargowo wymawia się na przykład /p/, /b/ i /m/. Spółgłoski wargowo-zębowe to między innymi /f/ i /v/ (polskie w). Głoska /w/ (polskie ł) to
spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna.
Termin spółgłoska przedniojęzykowo-dziąsłowa odnosi się do sposobu artykulacji
spółgłosek polegającego na zbliżeniu przedniej części
języka do
dziąseł. W ten sposób wymawia się np. /l/, /r/ i angielskie /t/, /d/, /n/.
Retrofleksja (z
łac. retrō ‘wstecz’ i flexio ‘zginanie’ od czasownika flectere ‘zgiąć’) to rodzaj artykulacji
spółgłosek (też
samogłosek). Retrofleksja polega na wygięciu przodu języka ku górze i zbliżeniu (ew. zwarciu) jego koniuszka w okolicy zadziąsłowej (
postalweolarno-
prepalatalnej), co zasadniczo odróżnia ten typ artykulacji od pozostałych spółgłosek zadziąsłowych i podniebiennych o artykulacji
laminalnej.
Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego, występującego w niektórych
językach naturalnych. W Polsce podobna spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana jest potocznie nazywana ł aktorskim, scenicznym, szlacheckim lub kresowym.
Termin spółgłoska wargowa odnosi się do sposobu artykulacji
spółgłosek polegającego na zbliżeniu warg do siebie (
spółgłoska dwuwargowa) lub górnych zębów do dolnej wargi (
spółgłoska wargowo-zębowa). Dwuwargowo wymawia się na przykład /p/, /b/ i /m/. Spółgłoski wargowo-zębowe to między innymi /f/ i /v/ (polskie w). Głoska /w/ (polskie ł) to
spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna.
Spółgłoski nosowe (sonanty nosowe) to nosowe
spółgłoski zwarto-otwarte, których artyklucyjną cechą jest utworzenie zwarcia w jamie ustnej, jednak w odróżniu od
spółgłosek zwartych otworzony zostaje równocześnie tor nosowy, tj. podniebiennie miękkie zostaje opuszczone. Wśród spółgłosek zwartych występują spółgłoski, które różnią się tylko opozycją
ustna vs.
nosowa.
Spółgłoska półotwarta boczna dziąsłowa welaryzowana – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego, występującego w niektórych
językach naturalnych. W Polsce podobna spółgłoska półotwarta boczna zębowa welaryzowana jest potocznie nazywana ł aktorskim, scenicznym, szlacheckim lub kresowym.
Sonant –
spółgłoska zgłoskotwórcza, tworząca
sylabę. Sonantami są zwykle
spółgłoski nosowe i
płynne. Współcześnie nie występują w
języku polskim, ale są dosyć częste w innych językach.
Spółgłoska miękkopodniebienna lub welarna to spółgłoska, której wymowa polega na zbliżeniu
języka do
podniebienia miękkiego (
łac. velum). Takie głoski są bardzo rozpowszechnione – występują właściwie we wszystkich językach ludzkich. Wiele języków ma również
labializowane i
palatalizowane warianty spółgłosek welarnych.
Spółgłoski boczne (spółgłoski lateralne, sonanty boczne) – ustne
spółgłoski, najczęściej
zwarto-otwarte, których artykulacyjną cechą jest utworzenie zwarcia w środkowej części
jamy ustnej i przepływ powietrza bokami, z jednej lub obu stron
języka.
Delta (dhelta, δελτα, Δδ) jest czwartą literą
alfabetu greckiego, oznaczającą
spółgłoskę zwarto-wybuchową "d". Współcześnie, w
języku nowogreckim jest wymawiana jako głoska międzyzębowa, zbliżona do angielskiego "th" /ð/, jak w wyrazie "
the".
Spółgłoski zwarto-otwarte powstają, gdy w czasie artykulacji dochodzi do zwarcia i równocześnie otwarcia innego kanału (ustnego lub nosowego), którym uchodzi powietrze lub zwarcia i otwarcia następują szybko po sobie.
Spółgłoska drżąca dziąsłowa - rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczanej symbolem:
[r]. Głoska ta jest jednym z trudniejszych dźwięków mowy. Jest zazwyczaj ostatnią głoską opanowywaną przez dzieci, a zaburzenia jej artykulacji są jedną z najczęstszych wad wymowy (
reranie)
Przegłos lechicki (przegłos polski) – proces (
przegłos) spowodowany zmniejszeniem znaczenia opozycji
samogłoska przednia – tylna po
palatalizacji spółgłosek. Miał miejsce w wieku IX i X, zakończony w wieku XIII (według chronologii bezwzględnej), chronologia względna, oparta na rekonstrukcji sytuuje go około X wieku. Istota przegłosu polega na stwardnieniu (dyspalatalizacji) samogłosek przednich, za jego zasięgiem znalazły się samogłoski wysokie.
Narządem artykulacji nazywamy (relatywnie) ruchomy narząd mowy, który w trakcie artykulacji
spółgłoski zbliża się lub zwiera z narządem nieruchomym (
miejscem artykulacji).
Spółgłoska szczelinowa języczkowa dźwięczna – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych, oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA symbolem
[ʁ].
Spółgłoska szczelinowa gardłowa dźwięczna to rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczana jest symbolem:
[ʕ]Spółgłoska nosowa miękkopodniebienna – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczanej symbolem: [ŋ].
W
języku łacińskim jest 5
deklinacji, oznaczanych numerami I, II, III, IV, V. Odpowiadają one tematom kończącym się na -a, -o, -i lub
spółgłoskę, -u i -e. Istnieje też kilka rzeczowników z nieregularną odmianą (domus, iecur, femur i inne).
Spółgłoska zwarta ejektywna podniebienna – rodzaj dźwięku
spółgłoskowego występujący w
językach naturalnych. W międzynarodowej transkrypcji fonetycznej
IPA oznaczanej symbolem: [cʼ]
Kappa (kapa, κάππα, Κκ lub ϰ) – dziesiąta litera
alfabetu greckiego oznaczająca
spółgłoskę zwartą gardłową "k". W greckim systemie liczbowym oznacza liczbę
20.