Linki:
Afryka,
Alfabet,
Alfabet łaciński,
Alfabet arabski,
Bantu,
Burundi,
Cywilizacja Suahili,
Demokratyczna Republika Konga,
Dialekt,
Eugeniusz Rzewuski,
Henryk Sienkiewicz,
ISO 639,
Język (mowa),
Język amba (bantu),
Język arabski,
Język asu,
Język bafia,
Język bakwiri,
Język balundu,
Język banen,
Język bangi,
Język basaa,
Język bemba,
Język bembe,
Język bena,
Język bende,
Język bira,
Język boa,
Język bondei,
Język bubi,
Język bulu,
Język chiga,
Język czhaga,
Język cziczewa,
Język digo,
Język duala,
Język duma,
Język dzindza,
Język embu,
Język eton,
Język fang,
Język fipa,
Język giryama,
Język gogo,
Język gusii,
Język gwere,
Język haya,
Język hehe,
Język herero,
Język hindustani,
Język hunde,
Język jita,
Język kélé,
Język kagulu,
Język kaka,
Język kalanga,
Język kaonde,
Język kela,
Język kerebe,
Język kiamu,
Język kikamba,
Język kikuju,
Język kinga,
Język komoryjski,
Język konde,
Język kongo,
Język konjo,
Język kota (bantu),
Język kuria,
Język kusu,
Język kwanyama,
Język lalia,
Język langi,
Język lega,
Język lele,
Język lingala,
Język lokele,
Język lozi,
Język luganda,
Język luhya,
Język lunda,
Język makaa,
Język makonde,
Język makua,
Język manda,
Język masaba,
Język matumbi,
Język mbama,
Język mbati,
Język mbete,
Język mbo,
Język mbole,
Język mbundu,
Język meru,
Język mnala,
Język mongo,
Język mongo-nkundu,
Język mundani,
Język myene,
Język ndamba,
Język ndande,
Język ndebele północny,
Język ndebele południowy,
Język ndonga,
Język ngando,
Język ngindo,
Język ngombe,
Język nilamba,
Język nkutu,
Język nsenga,
Język ntoumou,
Język nyabungu,
Język nyali,
Język nyamwezi,
Język nyankole,
Język nyaturu,
Język nyoro,
Język nyuli,
Język nzebi,
Język pangwa,
Język pende,
Język pogoro,
Język pokomo,
Język pol,
Język portugalski,
Język punu,
Język ragoli,
Język ronga,
Język ruanda-rundi,
Język rundi,
Język rwanda,
Język saamia,
Język sagala,
Język sakata,
Język sambala,
Język sanaga,
Język sangu,
Język segeju,
Język sena,
Język shona,
Język sira,
Język soga,
Język soko,
Język sotho,
Język suazi,
Język suku,
Język sukuma,
Język swahili,
Język swati,
Język taita,
Język teke,
Język tende,
Język tetela,
Język tonga (bantu),
Język tongwe,
Język tsangi,
Język tsogo,
Język tsonga,
Język tswa,
Język tswana,
Język tumbuka,
Język umbundu,
Język urzędowy,
Język venda,
Język wehikularny,
Język xhosa,
Język yanzi,
Język yao,
Język yaunde,
Język yela,
Język yeye,
Język zaramo,
Język zigula,
Język zulu,
Języki świata,
Języki atlantycko-kongijskie,
Języki bantu,
Języki bantuidalne,
Języki benue-kongijskie,
Języki nigero-kongijskie,
Języki wolta-kongijskie,
Kali (postać literacka),
Kenia,
Klasyfikacja języków,
Komory,
Król Lew,
Międzynarodowy alfabet fonetyczny,
Mozambik,
Pismo,
Przedrostek,
Rodzina językowa,
Rwanda,
SIL International,
Samogłoska otwarta przednia niezaokrąglona,
Samogłoska półotwarta przednia niezaokrąglona,
Samogłoska półotwarta tylna zaokrąglona,
Samogłoska prawie przymknięta przednia scentralizowana niezaokrąglona,
Samogłoska prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona,
Somalia,
Spółgłoska boczna,
Spółgłoska boczna dziąsłowa,
Spółgłoska iniektywna dwuwargowa dźwięczna,
Spółgłoska iniektywna dziąsłowa dźwięczna,
Spółgłoska iniektywna miękkopodniebienna dźwięczna,
Spółgłoska nosowa,
Spółgłoska nosowa dwuwargowa,
Spółgłoska nosowa dziąsłowa,
Spółgłoska nosowa podniebienna,
Spółgłoska nosowa tylnojęzykowo-miękkopodniebienna,
Spółgłoska półotwarta podniebienna,
Spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna,
Spółgłoska płynna,
Spółgłoska podniebienna,
Spółgłoska przedniojęzykowo-dziąsłowa,
Spółgłoska szczelinowa,
Spółgłoska szczelinowa dziąsłowa bezdźwięczna,
Spółgłoska szczelinowa dziąsłowa dźwięczna,
Spółgłoska szczelinowa międzyzębowa bezdźwięczna,
Spółgłoska szczelinowa międzyzębowa dźwięczna,
Spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna bezdźwięczna,
Spółgłoska szczelinowa miękkopodniebienna dźwięczna,
Spółgłoska szczelinowa wargowo-zębowa bezdźwięczna,
Spółgłoska szczelinowa zadziąsłowa bezdźwięczna,
Spółgłoska uderzeniowa dziąsłowa,
Spółgłoska zębowa,
Spółgłoska zadziąsłowa,
Spółgłoska zwarta,
Spółgłoska zwarta dwuwargowa bezdźwięczna,
Spółgłoska zwarta dziąsłowa bezdźwięczna,
Spółgłoska zwarta miękkopodniebienna bezdźwięczna,
Spółgłoska zwarta podniebienna dźwięczna,
Spółgłoska zwarto-szczelinowa,
Stanisław Piłaszewicz,
Suahili (lud),
Tanzania,
Uganda,
Unia Afrykańska,
W pustyni i w puszczy,
Wikipedia,
Wikisłownik,
Zanzibar (autonomia),
Związek zgody,
Suahili, swahili (nazwa w języku suahili: kiswahili) –
język z
rodziny bantu. Używany w
Afryce Środkowej i Wschodniej (
Kenia,
Tanzania,
Demokratyczna Republika Konga,
Uganda), jest
językiem kontaktowym. Zapisywany zarówno
alfabetem łacińskim (obecnie) jak i
arabskim (dawniej). Składa się z ok. 20
dialektów (
kiamu, kimwita, kingwana i inne). Najczęściej używanym (tzw. standard swahili) jest dialekt kiunguja wywodzący się z
Zanzibaru. Językiem suahili posługuje się około 50 mln ludzi.
Język zaramo (dzalamo, kizaramo, myagatwa, saramo, zalamo, zaramu) - język z
rodziny bantu, używany w
Tanzanii, w
1972 roku liczba mówiących wynosiła ok. 174 tys. Obecnie żyje kilka osób posługujących się biegle tym językiem - zagrożenie wymarciem wynika z posługiwania się przez plemię językiem
suahili.
Czas suahili – tradycyjny czas używany we wschodniej
Afryce, głównie
Tanzanii oraz
Kenii, gdzie językiem urzędowym jest
suahili. Różnica między czasem urzędowym a czasem suahili wynika z różnych poglądów dotyczących chwili rozpoczęcia i zakończenia dnia. Dzień w czasie suahili rozpoczyna się z chwilą
wschodu słońca, a nie o
północy, jak to jest stosowane w urzędowo przyjętym pojęciu czasu.
Język kongo-suahili (kongijski suahili, kongijsko-suahilski, kingwana, suahili zairski) -
język z grupy suahili używany przez 1000 osób rdzennej ludności w
Demokratycznej Republice Kongo, gdzie ma status języka narodowego. Uważany za wariant
makrojęzyka suahili. Można go usłyszeć w prowincjach: Katanga, Północne Kivu, Południowe Kivu i Maniema. Nie należy mylić go z
językiem kongo.
Język doe (dohe, kidoe) -
język bantu używany w regionie
Pwani w
Tanzanii przez 24.000 osób, które w większości posługują się również
językiem suahili.
Tanzania, Zjednoczona Republika Tanzanii (
suahili Jamhuri ya Muungano wa Tanzania) – państwo we wschodniej
Afryce powstałe z połączenia dawnych kolonii brytyjskich: (do
I wojny światowej niemieckiej)
Tanganiki oraz brytyjskiego
Zanzibaru, co symbolizowała nazwa utworzona z pierwszych sylab nazw obu krajów – TAN+ZAN. W skład Tanzanii jako republiki federacyjnej weszła również wyspa Pemba położona blisko Zanzibaru.
Język asu albo pare lub chasu, (inne nazwy:athu, casu, chiasu) - język tonalny z
rodziny bantu, używany w północno-wschodniej
Tanzanii, w regionie
Kilimandżaro, w górach Pare, w dystryktach Mwanga i Same. W
1972 roku liczba mówiących wynosiła ok. 110 tys., w
2000 r. już 500.000. Około 5% populacji etnicznej mówi tylko tym językiem, większość używa także
suahili, a część
angielskiego.
Suahili (Waswahili) - lud zamieszkujący tereny
Afryki Wschodniej (głównie wybrzeża
Kenii,
Tanzanii i północnego
Mozambiku), pod koniec lat 90. XX wieku liczący ok. 2,5 mln. osób. Suahili zaliczani są do ludów
Bantu, w czasach przedkolonialnych tworzyli luźną organizację polityczno-handlową (zob.
cywilizacja Suahili), dzięki kontaktom handlowym ich kultura rozwijała się przez wieki pod wpływami
arabskimi,
perskimi i
indyjskimi. W
X wieku Suahili przejęli islam. Do ich tradycyjnych zajęć zalicza się
rolnictwo,
rybołówstwo i
handel w całej Afryce Wschodniej i na wyspach Oceanu Indyjskiego.
Język kami –
język bantu używany w regionie
Morogoro w
Tanzanii przez około 15 000 osób. Jego znaczenie zanika na rzecz
suahili czy innych okolicznych języków, ale wciąż stosowany jest w tradycjach religijnych czy mediacji wśród ludu kami. Należy odróżniać ten język od nigeryjskiego języka kami.
Wspólnota Wschodnioafrykańska (
ang. East African Community, EAC;
suahili Jumuiya ya Afrika ya Mashariki) – międzyrządowa organizacja łącząca pięć wschodnioafrykańskich państw:
Burundi,
Kenię,
Rwandę,
Tanzanię, i
Ugandę.
Język konjo - język z
rodziny bantu, używany w
Demokratycznej Republice Konga i
Ugandzie, w
1976 roku liczba mówiących wynosiła ok. 203 tysięcy. Językiem konjo posługuje się lud Konjo.
Kenia (Kenya, Republika Kenii,
ang. Republic of Kenya,
sua. Jamhuri ya Kenya) – państwo we wschodniej
Afryce nad
Oceanem Indyjskim. Państwo graniczy z
Etiopią,
Somalią,
Sudanem,
Tanzanią i
Ugandą. Stolicą Kenii jest
Nairobi.
Las Kakamega (
ang. Kakamega Forest,
suahili: Msitu wa Kakamega) –
las tropikalny w
Kenii, niedaleko granicy z
Ugandą i ok. 50 km na północ od
Kisumu, leżącego nad
Jeziorem Wiktorii. Obecnie jest jedyną pozostałością (na terenie
Kenii) gwinejsko-kongijskiego lasu równikowego, który 400 lat temu rozciągał się od
Oceanu Atlantyckiego do
Oceanu Indyjskiego.
Wirunga (
ang.,
fr. Virunga,
suahili Mufumbiro)
wulkaniczny łańcuch górski we wschodniej
Afryce, na granicy
Rwandy,
Demokratycznej Republiki Konga (DRK) i
Ugandy, część systemu
Wielkich Rowów Afrykańskich.
Mijikenda (Wamijikenda) – grupa dziewięciu plemion (Digo, Chonyi, Kambe, Duruma, Kauma, Ribe, Rabai, Jibana i Giriama), zamieszkujących wybrzeża
Kenii, południowej
Somalii i północnej
Tanzanii. Nazwa ta oznacza w
języku suahili "dziewięć miast" i jest używana od lat 40.
XX wieku. Wcześniejsza nazwa Nyika/Wanyika ("ludzie z prowincji" albo "ludzie z buszu") jest uznawana za przestarzałą i niepoprawną politycznie.