Sumer

Sumer (Szumer, Sumeria; - por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.

Eanatum (Eannatum) to sumeryjski władca miasta-państwa Lagasz w latach ok. 2460-2400 p.n.e., który podczas swych rządów zdołał podbić lub podporządkować sobie liczne miasta w południowej (Ur, Uruk, Kisz), a nawet w środkowej Mezopotamii (Mari), podporządkowując sobie tym samym niemal cały Sumer. Był synem Akurgala , wnukiem Ur-Nansze. Najlepiej znany dla nas jest jego konflikt z władcą Ummy o pewne przygraniczne tereny, upamiętniony na znanym zabytku z tego okresu, jakim jest Stela Sępów, znajdująca się obecnie w muzeum w Luwrze. Po zwycięstwie nad Ummą podporządkował sobie miasta Ur i Uruk.

Sumerowie (sumeryjskie Sag-gi-ga co oznacza ciemnogłowi) – lud nieznanego pochodzenia, posługujący się językiem sumeryjskim, który pod koniec IV tysiąclecia p.n.e. stworzył wysoko rozwiniętą cywilizację w dolnej Mezopotamii (Sumer). Istnieje wiele hipotez dotyczących lokalizacji kolebki Sumerów oraz chronologii zasiedlenia przez nich południowej Mezopotamii. Prawdopodobnie nastąpiło to w okresie Uruk lub nawet już w okresie Ubajd.

Okres lub Kultura Uruk to okres dziejów starożytnej Mezopotamii obejmujący większą część IV tysiąclecia p.n.e., przy czym dokładniejszy zakres czasowy jego istnienia jest dyskusyjny - niektórzy badacze zamykają go w l. 3750 - 3150 p.n.e., inni w l. 4000-3100 p.n.e., a jeszcze inni w l. 4300-3450 p.n.e. Nazwa okresu pochodzi od starożytnego miasta Uruk, na terenie którego odkryto po raz pierwszy liczne znaleziska tej kultury. Jej zasięg terytorialny obejmował przede wszystkim tereny południowej Mezopotamii, a twórcami byli najprawdopodobniej Sumerowie.

Inana i Enki – jeden z mitów sumeryjskich. Jest to opowieść o zdobyciu przez Inanę tablic z prawami boskimi – me – dla miasta Uruk, gdzie bogini miała swoją świątynię. Prawdopodobnie mit odzwierciedla sytuację polityczną państwa Sumerów z pierwszej połowy III tysiąclecia p.n.e., gdy dotychczasowa stolica Eridu utraciła hegemonię na rzecz Uruk.

Mezopotamia (gr.: Μεσοποταμία Mesopotamia – Międzyrzecze, nazwa przejęta z języka perskiego Miyanrudan i aramejskiego Beth-Nahrain) to starożytna kraina na Bliskim Wschodzie leżąca w dorzeczu rzek: Tygrysu i Eufratu. Na obszarze tym w starożytności rozwijał się szereg kultur, państw i imperiów, których twórcami były różne ludy (Sumerowie, Akadyjczycy, Asyryjczycy, Amoryci, Huryci, Kasyci, Chaldejczycy), kontynuujące jednak wspólne dziedzictwo kulturowe. Powszechnie uważa się, że właśnie na terenach Mezopotamii narodziła się pierwsza cywilizacja.

Kisz – prastare miasto sumero-akadyjskie, nad Eufratem, 13 km na wschód od Babilonu, obecnie znane jako Tell al-Uhajmir (Czerwony Pagórek), niewątpliwie jedno z najstarszych miast świata. Odegrało dużą rolę w kształtowaniu się państwa Sumerów.

Gilgamesz — na wpół legendarny król sumeryjskiego miasta Uruk (obecnie Warka) nad Eufratem w południowej Mezopotamii (pocz. III tys. p.n.e.). Imię te brzmiące w języku sumeryjskim Gis-bil-ga-mes przypuszczalnie oznacza (boski) starzec jest młodzieńczy. Mityczny bohater kilku sumeryjskich utworów literackich, które stanowiły kanwę słynnego eposu starobabilońskiego. Pokonał Aggę władcę Kisz, kładąc tym samym kres dominacji tego miasta i umożliwiając podjęcie ekspansji przez Uruk. Według legendy Gilgamesz miał być synem Lugalbandy i bogini Ninsun.

Girsu - to starożytne miasto założone przez Sumerów w południowej Mezopotamii. Obecnie znajduje się na terytorium Iraku, w miejscowości Telloh. Usytuowane 25 km na północny zachód od Lagasz, pełniło funkcję stolicy za panowania Gudei, zachowało rolę centrum religijnego kiedy stolicę przeniesiono do Lagasz.

Kur ("obca kraina") lub ki-gal ("wielka kraina") - tak Sumerowie określali obszar kosmiczy oddzielający ziemię od podziemnego oceanu wód pierwotnych, w której mieścił się świat zmarłych (arali).

Lagasz to sumeryjskie miasto-państwo w południowej Mezopotamii (obecnie Tall al-Hiba w Iraku). Zostało zasiedlone około 4 tysiące lat p.n.e. W drugiej połowie trzeciego tysiąclecia p.n.e. był to ważny ośrodek polityczny i kulturalny Sumerów. Po upadku, miasto-państwo odrodziło się za rządów Gudei (2144-2124 p.n.e), stając się głównym ośrodkiem sumeryjskim, później utraciło jednak znaczenie. W latach 1877-1933 prowadzono w nim (z przerwami) wykopaliska. W ruinach miasta odkryto liczne tabliczki z pismem sumeryjskim, pieczęcie cylindryczne, srebrną wazę Entemeny, rzeźby statuaryczne i reliefy (np. Stela Sępów). Około roku 2075 p.n.e. pod względem populacji Lagasz wyprzedziło Akad i było największym miastem świata (dane szacunkowe). Władzy miasta Lagasz podlegał również port morski w Eninkimarze nad Zatoką Perską.

Sippar (sum. zimbir) – starożytne miasto w Mezopotamii, położone nad Eufratem; obecnie stanowisko archeologiczne Abu Habba w Iraku, leżące ok. 30 km na południowy wschód od Bagdadu. W mieście tym znajdowała się słynna świątynia E-babbar poświęcona bogu słońca Szamaszowi.

Asyrologia - nauka filologiczna badająca piśmiennictwo ludów Mezopotamii: Asyryjczyków, Akadów, Babilończyków i Sumerów; w praktyce obejmuje całość wiedzy o językach, historii i kulturze ludów starożytnego Bliskiego Wschodu, które posługiwały się pismem klinowym.

Il - władca sumeryjskiego miasta-państwa Umma, panujący pod koniec 2 połowy XXV w. p.n.e., współczesny Entemenie z miasta-państwa Lagasz. Według inskrypcji Entemeny, opisującej historię konfliktów pomiędzy miastami-państwami Umma i Lagasz, Il miał być kapłanem z miasta Zabalam, który przejął władzę w Ummie po śmierci jej poprzedniego władcy Ur-Lummy.

Asyrologia - nauka filologiczna badająca piśmiennictwo ludów Mezopotamii: Asyryjczyków, Akadów, Babilończyków i Sumerów; w praktyce obejmuje całość wiedzy o językach, historii i kulturze ludów starożytnego Bliskiego Wschodu, które posługiwały się pismem klinowym.

Sumeryjska Lista Królów - dzieło sumeryjskiego piśmiennictwa powstałe pod koniec III tysiąclecia p.n.e., najprawdopodobniej za panowania III dynastii z Ur, opisujące kolejność panowania władców Sumeru. Dzieło to ma charakter na wpół legendarny, dlatego dyskwalifikuje się je jako źródło historyczne i traktowane jest przez badaczy dziejów starożytnej Mezopotamii z dużą dozą ostrożności. Informacje tam zawarte poddawane są ciągłej weryfikacj i konfrontowane z innymi źródłami piśmienniczymi oraz ze znaleziskami archeologicznymi.

Enakale - władca sumeryjskiego miasta-państwa Umma, panujący w 2 połowie XXV w. p.n.e. Ojciec Ur-Lummy, współczesny Eanatumowi z miasta-państwa Lagasz. Wspomniany jest w inskrypcji Entemeny, bratanka Eanatuma, opisującej historię konfliktow pomiędzy miastami-państwami Umma i Lagasz.

Eridu (sum. eridu/eridug) – najstarsze miasto Mezopotamii, założone ok. 5400 r. p.n.e. Położone było nad Eufratem, 11km na południowy zachód od Ur. Obecnie znajduje się na terenie Iraku.

Sumeryjska lista królów, zwana częściej w skrócie Listą królów, to dzieło sumeryjskiego piśmiennictwa powstałe pod koniec III tysiąclecia p.n.e. (najprawdopodobniej za panowania III dynastii z Ur), opisujące kolejność panowania władców Sumeru. Dzieło ma charakter na wpół legendarny, dlatego dyskwalifikuje je jako źródło historyczne sensu stricto. Niemniej jednak jest brane pod uwagę przez badaczy dziejów starożytnej Mezopotamii z dużą dozą ostrożności – informacje tam zawarte poddane są ostrej weryfikacji i są stale konfrontowane z innymi źródłami piśmienniczymi i ze znaleziskami archeologicznymi.

Mesilim - ok. 2750 p.n.e. sumeryjski ensi państwa-miasta Kisz. Dokładna data panowania nie jest znana. Odkryto inskrypcje wotywne tego władcy z Lagasz i Adab. Według tych inskrypcji za jego panowania została zbudowana swiątynia Ningirsu w Lagasz oraz swiątynię Enlila w Kisz . Jego imię nie występuje na sumeryjskiej liście królów. Przejściowo podbił większą część Sumeru.

Sumeryjska lista królów, zwana częściej w skrócie Listą królów, to dzieło sumeryjskiego piśmiennictwa powstałe pod koniec III tysiąclecia p.n.e. (najprawdopodobniej za panowania III dynastii z Ur), opisujące kolejność panowania władców Sumeru. Dzieło ma charakter na wpół legendarny, dlatego dyskwalifikuje je jako źródło historyczne sensu stricto. Niemniej jednak jest brane pod uwagę przez badaczy dziejów starożytnej Mezopotamii z dużą dozą ostrożności – informacje tam zawarte poddane są ostrej weryfikacji i są stale konfrontowane z innymi źródłami piśmienniczymi i ze znaleziskami archeologicznymi.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja