Cykl przemysłowy - w starszej literaturze
archeologicznej termin będący rozszerzeniem pojęcia
przemysł. Odnosił się do starszej epoki kamienia, gdzie podstawą wydzielenia jednostek kulturowych jest zazwyczaj jedna kategoria zabytków - narzędzia kamienne. Zakładał podobieństwo typologiczne i zróżnicowanie chronologiczne.
Archeologia podwodna, prospekcja podwodna jest odłamem
archeologii, który wyodrębniony został na podstawie wykorzystywanych metod badawczych i środowiska badawczego.
George Smith (26 marca 1840,
Londyn - 19 sierpnia 1876,
Aleppo) - brytyjski
asyrolog, tłumacz
pisma klinowego, jako pierwszy przetłumaczył na język współczesny
asyryjski epos o
Gilgameszu.
Krystyna Łyczkowska (ur.
1933) - prof. dr hab.
asyrologii Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego. Jest autorką wielu tłumaczeń tekstów
sumeryjskich i
akadyjskich, oraz członkiem
Polskiej Akademii Nauk.
Asyrologia - nauka filologiczna badająca piśmiennictwo ludów
Mezopotamii:
Asyryjczyków,
Akadów,
Babilończyków i
Sumerów; w praktyce obejmuje całość wiedzy o językach, historii i kulturze ludów starożytnego
Bliskiego Wschodu, które posługiwały się
pismem klinowym.
Proces depozycyjny - w
archeologii są to wszelkie przekształcenia jakim podlega ukształtowana w procesie
stratyfikacji struktura
stanowiska, aż do momentu jej odkrycia, część świadectw ulega zniszczeniu lub zostaje przekształcona. Nie jest to postać pierwotna lecz zredukowana pod względem jakości i ilości informacji w wyniku występowania różnych zjawisk. Podczas procesu depozycyjnego część informacji jest bezpowrotnie tracona.
Warstwa kulturowa - w
archeologii termin ten oznacza efekt działalności człowieka, który doprowadził do nagromadzenia się nie tylko
artefaktów, ale także i do powstania
obiektów (jamy zasobowe, obiekty mieszkalne itp.) oraz do akumulacji innych substancji (odpadki organiczne i nieorganiczne - kości, węgiel drzewny, glina itp.).
Sir Henry Creswicke Rawlinson (ur.
11 kwietnia 1810 w Chadlington, Oxfordshire, zm.
5 marca 1895 w
Londynie) – angielski
asyrolog, dyplomata; w
1836 odkrył, skopiował i odczytał
inskrypcję z Behistun.
Archeologia procesualna (Nowa Archeologia) - orientacja badawcza we współczesnej archeologii, szczególnie twórcza i aktywna w latach 60., 70. i 80. XX w.
Tylczak łukowy - małe narzędzie krzemienne, którego ostra krawędź jest przeciwległą do krawędzi zatępionej
retuszem, zw.
tylcem. Ma ono przynajmniej jeden koniec zaostrzony. Narzędzia takie występowały w Europie Zachodniej w górnej fazie
paleolitu. Są typowe dla
kultury azylskiej.
Grupa przemysłowa - w starszej literaturze
archeologicznej termin będący rozszerzeniem pojęcia
cykl przemysłowy. Odnosił się do starszej epoki kamienia, gdzie podstawą wydzielenia jednostek kulturowych jest zazwyczaj jedna kategoria zabytków - narzędzia kamienne. Termin grupa przemysłowa zakłada równoczesne istnienie przemysłów o cechach wspólnych. Obecnie stosuje się na określenie tego typu zjawisk pojęcie -
technokompleks.
Dokumentacja rysunkowa - w
archeologii, zbiór odręcznie wykonanych rysunków, których celem jest udokumentowanie
stanowiska archeologicznego. W skład dokumentacji rysunkowej wchodzą plany wszystkich warstw i obiektów, rysunki zabytków oraz rysunki przekrojów.
Proces depozycyjny - w
archeologii są to wszelkie przekształcenia jakim podlega ukształtowana w procesie
stratyfikacji struktura
stanowiska, aż do momentu jej odkrycia, część świadectw ulega zniszczeniu lub zostaje przekształcona. Nie jest to postać pierwotna lecz zredukowana pod względem jakości i ilości informacji w wyniku występowania różnych zjawisk. Podczas procesu depozycyjnego część informacji jest bezpowrotnie tracona.
Tylczak łukowy - małe narzędzie krzemienne, którego ostra krawędź jest przeciwległą do krawędzi zatępionej
retuszem, zw.
tylcem. Ma ono przynajmniej jeden koniec zaostrzony. Narzędzia takie występowały w Europie Zachodniej w górnej fazie
paleolitu. Są typowe dla
kultury azylskiej.
Archeologia płci kulturowej (gender archaeology) – orientacja badawcza współczesnej
archeologii, mieszcząca się w ogólnym
paradygmacie archeologii postprocesualnej. Zajmuje się ona badaniem ról społecznych i kulturowych pełnionych przez kobiety i mężczyzn w dawnych społeczeństwach, na podstawie źródeł archeologicznych.
Naturalne procesy formowania - w
archeologii terminem tym określa się wszystkie zdarzenia naturalne powodujące zagrzebanie i co za tym idzie zachowanie świadectwa archeologicznego.
Troglodyta (z
gr. troglodytai, od trogle - dziura i dyein - wchodzić) – w
archeologii członek prymitywnego plemienia ludzi zamieszkujących jaskinie. Obecnie termin ten jest dość powszechnie używany jako
epitet, określający człowieka mało inteligentnego (przez co słowo zyskało znaczenie pejoratywne).
Metoda sejsmiczna - stosowana w
archeologii, polega na wywoływaniu fal sejsmicznych i badań za pomocą specjalistycznej aparatury pomiarowej przebiegu rozchodzących się fal, czasu ich rozchodzenia ich odkształceń w celu lokalizacji podziemnych obiektów.
Krystyna Szarzyńska (ur.
1918) - znana polska
asyrolog i
sumerolog, tłumaczka wielu tekstów z
języka sumeryjskiego, przez lata związana nieformalnie z Zakładem Wschodu Starożytnego
Wydziału Orientalistycznego Uniwersytetu Warszawskiego. W 1986 roku uzyskała stopień doktora na podstawie pracy Z badań nad najstarszymi napisami sumeryjskimi z miasta Uruk napisanej pod kierunkiem
Jana Brauna. W 1998 roku jej przyjaciele i współpracownicy uczcili jej 80 urodziny księgą pamiątkową Written on Clay and Stone. Ancient Near Eastern Studies Presented to Krystyna Szarzyńska on her 80th Birthday (red. Jan Braun, Warszawa 1998).
Kulturowe procesy formowania - w
archeologii terminem tym określa się przypadkowe lub celowe działania ludzi, które mają bezpośredni związek z wykonywaniem lub tworzeniem przedmiotów, budowaniem lub opuszczaniem budowli i zagospodarowaniem środowiska.
Zofia Hilczer-Kurnatowska (ur.
1932 w
Poznaniu) - prof. dr hab.,
polska archeolog, jej głównym obszarem badawczym jest
archeologia wczesnego średniowiecza.