Linki:
Łacina,
Ablativus,
Bezokolicznik,
Biernik,
Czasownik,
Iloczas,
Język czeski,
Język dolnołużycki,
Język litewski,
Język słowacki,
Język słoweński,
Język staro-cerkiewno-słowiański,
Język szwedzki,
Przymiotnik,
Rzeczownik,
Czasownik modalny -
czasownik, który
konotuje (wymusza obecność) inny czasownik w
bezokoliczniku; czasowniki modalne są obecne nie tylko w
polszczyźnie:
Car (
bułg. цар,
ros. царь,
srb. цар / car) – tytuł władcy, pochodzący ze
starosłowiańskiego zniekształcenia tytułu
cesarza (z
łac. caesar).
Czasownik ułomny -
czasownik o niekompletnej
koniugacji, nie posiadający niektórych form gramatycznych, tj. nie występujący w niektórych
czasach,
aspektach czy
trybach. W
języku polskim przykładami takich czasowników są widać i słychać, posiadające tylko formę
bezokolicznika. W
języku angielskim ułomne są m.in.
czasowniki modalne.
Język staro-cerkiewno-słowiański (w polskich publikacjach spotyka się także zapisy: język s-c-s i język scs, lub język starobułgarski) – najstarszy
literacki język słowiański, formujący się od połowy
IX wieku i oparty głównie na słowiańskich gwarach Sołunia (dzisiejsze
Saloniki). Język s-c-s stał się podstawą literacką języków: bułgarskiego, rosyjskiego, serbsko-chorwackiego w różnych redakcjach. Najbliżej spokrewniony jest ze współczesnym językiem
bułgarskim i
macedońskim, jakkolwiek literackie postaci tych języków oparte są na innych zasadach gramatycznych.
Życie Adama i Ewy, znane też pod tytułami Pokuta Adama i Apokalipsa Mojżesza – niewielki objętościowo
apokryf Starego Testamentu, opisujący dzieje
Adama i Ewy po wyjściu z raju. Data powstania i pierwotny język utworu pozostają nieznane; do czasów współczesnych zachował się jedynie tekst w języku
greckim (krótszy) i
łacińskim (dłuższy), na postawie których dokonano późniejszych tłumaczeń na takie języki jak
syryjski,
arabski czy
staro-cerkiewno-słowiański. Apokryf składa się z krótkich, zazwyczaj jedno lub dwuzdaniowych rozdziałów. W wersji łacińskiej jest ich 48, w greckiej 43.
Orzeczenie czasownikowe –
orzeczenie wyrażone pojedynczym wyrazem, które jest osobową formą
czasownika, rzadziej
bezokolicznikiem. Wyrażone najczęściej czasownikiem w formie osobowej np. "Banknoty dotarły do Europy w XVII wieku". Nazywa czynność, którą wykonuje podmiot. Odpowiada na pytania: co robi? co się z nim dzieje? w jakim znajduje sie stanie?
Koniugacja (z
łac.) – odmiana
czasownika przez
osoby,
czasy,
tryby,
strony,
liczby,
aspekty i inne kategorie gramatyczne. Formy
czasownikowe, które nie posiadają określonych podanych kategorii, zwane są
bezokolicznikiem. Wszystkie formy danego
czasownika nazywają się
leksemami, natomiast forma podstawowa, od której wyprowadzamy wszystkie pozostałe, to
lemma. Tabela pokazująca wszystkie warianty czasownika nazywa się tabelą koniugacji albo paradygmatem czasownika.
Ablatiw (
łac. ablativus) - forma charakterystyczna dla
łaciny, która jako jedyny język europejski przechowała ten
przypadek z pierwotnego zestawu ośmioprzypadkowej deklinacji praindoeuropejskiej. Właściwy ablatyw (ablativus separationis) wyraża odchodzenie i oddzielanie się od czegoś. Oprócz tego spełnia też rolę narzędnika i miejscownika na zasadzie
synkretyzmu przypadków (w łacinie nie ma oddzielnego narzędnika, a miejscownik jest w zasadzie w zaniku) i wiele innych funkcji (np. ablativus qualitatis, ablativus instrumenti, ablativus auctoris, ablativus temporis, ablativus qualitatis, ablativus modi, ablativus pretii).
Apokalipsa Abrahama –
apokryf bazowany na
Starym Testamencie. Dzieło przetrwało jedynie w tłumaczeniu
starocerkiewnosłowiańskim, dokonanym po roku
900. Wersja pierwotna powstała prawdopodobnie pomiędzy rokiem 79 a 81.
Kompozycja (
łac. composition-, compositio, „złożenie, zestawienie” od componere, od com-, „z, razem; całkowicie, gruntownie, dokładnie” i ponere, „położyć, umieścić”, ze starołac. *posinere, od po-, „z dala”: spokr. ze
scs. po-, „po-,
przedr. asp. dok.”, gr. ἀπό apo, „z, daleko” oraz łac. sinere, „zostawiać, opuszczać”) – termin może oznaczać jedno z następujących pojęć:
Ablatiw (
łac. ablativus) – forma charakterystyczna dla
łaciny, która jako jedyny język europejski przechowała ten
przypadek z pierwotnego zestawu ośmioprzypadkowej deklinacji praindoeuropejskiej. Właściwy ablatyw (ablativus separationis) wyraża odchodzenie i oddzielanie się od czegoś. Oprócz tego spełnia też rolę narzędnika i miejscownika na zasadzie
synkretyzmu przypadków (w łacinie nie ma oddzielnego narzędnika, a miejscownik jest w zasadzie w zaniku) i wiele innych funkcji (np. ablativus qualitatis, ablativus instrumenti, ablativus auctoris, ablativus temporis, ablativus qualitatis, ablativus modi, ablativus pretii).
Ablatiw (
łac. ablativus) - forma charakterystyczna dla
łaciny, która jako jedyny język europejski przechowała ten
przypadek z pierwotnego zestawu ośmioprzypadkowej deklinacji praindoeuropejskiej. Właściwy ablatyw (ablativus separationis) wyraża odchodzenie i oddzielanie się od czegoś. Oprócz tego spełnia też rolę narzędnika i miejscownika na zasadzie
synkretyzmu przypadków (w łacinie nie ma oddzielnego narzędnika, a miejscownik jest w zasadzie w zaniku) i wiele innych funkcji (np. ablativus qualitatis, ablativus instrumenti, ablativus auctoris, ablativus temporis, ablativus qualitatis, ablativus modi, ablativus pretii).
Księga kormcza (
ros. Кормчая книга, Kormczaja kniga z
cs кормчий i
scs кръмьчии – sternik,
gr. Νόμος Κανόνες z gr. Νόμος – statut i gr. Κανόνες – kanon, dosł. "księga kierująca") – zbiór przepisów i praw cerkiewnych, regulujących postępowanie w zakresie kierowania Kościołem oraz pracę sądów kościelnych w niektórych państwach słowiańskich.
Gorani, Gorańcy (
serb. Горанци) -
południowosłowiańska grupa etniczna zamieszkująca południowe
Kosowo, głównie w górzystym regionie Gora-Dragaš, w większości wyznająca
islam. Oprócz Kosowa, gdzie Gorani mieszkają w 18 wsiach, zamieszkują też 11 wsi w
Albanii (regiony Shishtavec i
Kukës) i 2 wsie w
Macedonii. Posługują się dialektem zwanym "torlackim" (торлачки говор), uznawanym za odmianę
języka serbskiego (
bułgarskiego) z elementami
staro-cerkiewno-słowiańskimi i
albańskimi.
Języki
czeski i
słowacki są blisko spokrewnionymi ze sobą i
wzajemnie zrozumiałymi językami
zachodniosłowiańskimi. Ich rozgraniczenie jest kwestią wyraźnie
socjolingwistyczną – o wiele bardziej zróżnicowane dialekty
niemieckie czy dwa standardy
norweskie są z woli użytkowników uznawane za warianty tego samego języka.
Czasownik frazowy a. czasownik frazalny -
czasownik, złożony z czasownika oraz dodatkowej części mowy. Połączenie to nadaje tak utworzonemu związkowi odrębne znaczenie.
Dopełniacz (łac. genetivus) - forma używana w relacjach przynależności, jak np. w wyrażeniu kot Ali. W języku polskim ma o wiele szersze zastosowanie - używany jest zamiast
biernika przy czasownikach w formie przeczącej, przy wielu innych, np. udzielić wywiadu, oraz zastępuje nieistniejący już
ablativus na zasadzie tzw.
synkretyzmu przypadków, przejąwszy przy tym również podległość czasownikom rządzącym pierwotnie ablatiwem (np. używać czegoś).
Ѹ, ѹ albo Ꙋ, ꙋ (uk) –
litera cyrylicy będąca
ligaturą liter
О i
У. Jest
zapożyczeniem greckiego dwuznaku ου. Odpowiadała w
języku staro-cerkiewno-słowiańskim głosce
[u]. Współcześnie w miejscu tej litery używana jest litera
УWczesna cyrylica pierwotna wersja
cyrylicy, która została utworzona dla
języka staro-cerkiewno-słowiańskiego. Zastąpiła wcześniej używaną
głagolicę.
Grupa zachodnia języków południowosłowiańskich lub grupa serbochorwacko-słoweńska - podgrupa
języków południowosłowiańskich, którą stanowią
język słoweński i języki powstałe na bazie
języka serbsko-chorwackiego. Stoi w opozycji do
grupy wschodniej, którą tworzą języki
bułgarski i
macedoński.