Synkopa (gr. synkope) -
zjawisko fonetyczne polegające na zaniku śródgłosowej
nieakcentowanej samogłoski lub całej
sylaby z
wyrazu, co pociąga za sobą jego skrócenie; jest to charakterystyczny proces w niestarannej, szybkiej
wymowie.
Fazy artykulacyjne wyrazu - zwane także fazami wypowiedzi, są to części składowe (fazy) wyrazu składające się z jednej lub kilku
głosek. Występowanie faz klasyfikuje się jako zjawisko fonetyczne dokonujące się wewnątrz wyrazu lub na pograniczu dwóch wyrazów.
Przegłos lechicki (przegłos polski) – proces (
przegłos) spowodowany zmniejszeniem znaczenia opozycji
samogłoska przednia – tylna po
palatalizacji spółgłosek. Miał miejsce w wieku IX i X, zakończony w wieku XIII (według chronologii bezwzględnej), chronologia względna, oparta na rekonstrukcji sytuuje go około X wieku. Istota przegłosu polega na stwardnieniu (dyspalatalizacji) samogłosek przednich, za jego zasięgiem znalazły się samogłoski wysokie.
Samogłoska nosowa –
samogłoska, podczas wymawiania której strumień powietrza przepływa zarówno przez
jamę ustną jak i
jamę nosową. Taki przepływ powietrza spowodowany jest opuszczeniem
podniebienia miękkiego, skutkiem czego strumień powietrza uzyskuje też dostęp do jamy nosowej. Samogłoska, która nie jest nosowa to samogłoska ustna. Charakterystyczny dla samogłosek nosowych efekt nosowości spowodowany jest zaangażowaniem dodatkowej komory rezonansowej – jamy nosowej.
Paragoga - zjawisko rozszerzania
spółgłoskowego wygłosu wyrazu przez dodanie
samogłoski (często, choć nie bezwzględnie zawsze tożsamej z samogłoską sylaby wygłosowej oryginału). Jest to więc rodzaj
epentezy. Odwrotnością paragogi jest
apokopa.
Skrócenie kretyckie - zjawisko fonetyczne występujące w
łacinie w okresie klasycznym. Polega na tym, że głoska końcowa otwarta w wyrazach trzysylabowych o strukturze kretyka (tj. pierwsza sylaba długa, druga krótka, trzecia długa) ulega irracjonalnemu skróceniu.
Fluorescencja – jeden z rodzajów
luminescencji – zjawiska emitowania
światła przez wzbudzony atom lub cząsteczkę.
Zjawisko uznaje się za fluorescencję, gdy po zaniku czynnika pobudzającego następuje szybki zanik emisji w czasie około 10−8 s. Gdy czas zaniku jest znacznie dłuższy, to zjawisko jest uznawane za
fosforescencję.
Sandhi tonalne, następstwo tonów – w
językach tonalnych zjawisko polegające na zmianie tonu danej sylaby pod wpływem danego tonu sąsiedniej sylaby. Na przykład w chińskim
języku mandaryńskim ton trzeci (opadająco-wznoszący), występujący bezpośrednio przed sylabą wymawianą również z tonem trzecim, zmienia się na ton drugi (wznoszący się), np. 你好 (nǐ + hǎo = ní hǎo).
System fonetyczny języka szwedzkiego charakteryzuje się silnie rozwiniętym systemem samogłosek, liczącym 22 fonemy oraz równie obfitym systemem spółgłosek. Rekompensatą tak bogatego systemu samogłoskowego jest brak
dyftongów. Zarówno samogłoski jak i spółgłoski podlegają zjawisku
iloczasu. Intonacja języka jest specyficzna, oprócz akcentu uderzeniowego i ogólnego akcentu zdaniowego występuje również
akcent toniczny. który ma wartość dystynktywną, tzn. może wpływać na zmianę znaczenia wyrazów.
Skrócenie jambiczne - zjawisko fonetyczne występujące w
łacinie w okresie przedklasycznym. Polega na tym, że głoska końcowa otwarta w wyrazach dwusylabowych o strukturze
jambu (tj. pierwsza sylaba krótka, druga długa) ulega irracjonalnemu skróceniu. W efekcie ostatnia sylaba takich wyrazów jest dla poezji obojętna co do długości (w prozie i języku mówionym jest krótka).
Uproszczenie grup spólgłoskowych -
proces fonetyczny, który zaszedł np. w
języku polskim (np. cztwarty > czwarty) i w
języku prasłowiańskim (np.
ps. sъpnъ (sъpati (>
pol. spać) + -nъ) > sъnъ >
pol. sen). W większości polskich wyrazów więcej jest spółgłosek niż samogłosek.W jednym wyrazie często sąsiaduje ze sobą kilka spółgłosek-tworzą one tzw.grupę spółgłoskową.Przy szybkiej wymowie niektóre spółgłoski w takiej grupie nie są wymawiane.Zjawisko to nosi nazwę uproszczenia grupy spółgłoskowej.
Aglutynacyjność (dosł. sklejanie) – w
językoznawstwie proces morfologiczny polegający na stosowaniu różnego rodzaju
afiksów, określających funkcję
składniową wyrazu w
wypowiedzeniu. Od
końcówek fleksyjnych afiksy te odróżnia luźniejszy związek z
rdzeniem wyrazu oraz ich częsta jednofunkcyjność – zazwyczaj określają one tylko jedną
kategorię gramatyczną, co niesie za sobą konieczność jednoczesnego dodawania do wyrazu wielu afiksów (np.
tur. geliyorum = "idę", gdzie -iyor oznacza
czas teraźniejszy, a -um pierwszą
osobę).
Milano Bruzzano (
włoski: Stazione di Milano Bruzzano) – stacja kolejowa w
Mediolanie, w regionie
Lombardia, we
Włoszech. Znajdują się tu 2 perony. Jest obsługiwany przez pociągi szybkiej kolei miejskiej.
Samogłoska prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ʊ (podkowiaste
u).
Proces fonetyczny (zjawisko fonetyczne) – zmiana języka w zakresie fonetyki. Wyróżnia się procesy zależne od pozycji i niezależne. Jedną z przyczyn procesów fonetycznych może być wpływ
podłoża językowego (substratu językowego) na superstrat językowy.
Samogłoska półprzymknięta przednia niezaokrąglona - typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to e (zwykłe
e).
Apokopa (gr. apokoptein - odcinać) -
proces fonetyczny polegający na zaniku głoski lub głosek w wygłosie (na końcu wyrazu). W szczególności dotyczy nieakcentowanych
samogłosek, np.
pol. tak ze staropolskiego tako. Współcześnie apokopa występuje m.in. w
języku hiszpańskim, w którym przymiotnik grande zostaje skrócony do gran, gdy występuje przed rzeczownikiem.
Samogłoska prawie przymknięta przednia scentralizowana niezaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ɪ (
kapitalik i).
Łączące R (ang. linking R) – zjawisko
fonetyczne istniejące w
języku angielskim, polegające na wymowie głoski /r/ w kontekstach fonetycznych, w których zazwyczaj nie pojawia się, czyli mające charakter
epentezy. Zgodnie z obecnymi zasadami wymowy są to pozycje na granicach wyrazów zakończonych samogłoską, w przypadku gdy następne słowo rozpoczyna się również od samogłoski (tzw. kontekst interwokaliczny). Łączące R może mieć charakter zarówno naturalny jaki i intruzyjny – tzn. pojawiać się w miejscach, gdzie naturalnie nie występuje i nie jest zaznaczone w pisowni. Łączące R pojawia się w większości dialektów, w których w sposób naturalny zanika w kontekście postwokalicznym. Zjawisko występuje głównie w tych dialektach, w których /r/ zanika w kontekście spółgłoskowym.
Grawis ( ` , akcent ciężki, akcent słaby) –
znak diakrytyczny używany w językach
greckim,
katalońskim,
wietnamskim,
norweskim,
portugalskim,
francuskim,
walijskim,
włoskim i in., oznaczający
akcent samogłoski krótkiej o
intonacji opadającej.
Synkopa (termin muzyczny) — przesunięcie
akcentu z mocnej na słabą część
taktu przez wydłużenie wartości nuty nieakcentowanej (słabej metrycznie) o część wartości nuty akcentowanej znajdującej się na mocnej części taktu (mocnej metrycznie).
Ścieśnienie - zjawisko fonetyczne i artykulacyjne polegające na zmianie barwy samogłosek długich poprzez podwyższenie ich artykulacji. Jest to proces kompensacyjny, w którym nakład energii artykulacyjnej potrzebny do utrzymania narządów mowy w tej samej pozycji prawie dwukrotnie dłużej niż przy odpowiedniej głosce krótkiej jest kompensowany wzrostem energii artykulacyjnej potrzebnej do podwyższenia artykulacji. Samogłoski ścieśnione pojawiły się w języku polskim jeszcze przed zanikiem
iloczasu. Ścieśnienia osłabiały wartość dystynktywną iloczasu, który przestał być jedyną cechą opozycyjną. Różnica ilościowa (długości wymawiania głoski) ustępowała na rzecz różnicy jakościowej (barwy). Po ostatecznym zaniku iloczasu w języku polskim w pierwszej połowie XVI w. ustaliły się trzy głoski ścieśnione nazywane również
pochylonymi: e, a, o oznaczane w literaturze przedmiotu zazwyczaj jako litery "e", "a", "o" z kropeczką na górze.