Linki:
Confiteor (esej),
Estetyka,
Ignacy Matuszewski,
Język francuski,
Modernizm (sztuka),
Oscar Wilde,
Stanisław Przybyszewski,
Théophile Gautier,
Utylitaryzm,
Victor Cousin,
Zenon Przesmycki,
Confiteor –
esej Stanisława Przybyszewskiego o roli artysty sformułowany w programowym artykule i ogłoszony na łamach
krakowskiego czasopisma
Życie w roku
1899. Stał się
manifestem polskiego
modernizmu. Sformułował jako pierwszy w Polsce hasło
sztuka dla sztuki.
Joseph Kosuth (ur. 31 stycznia 1945 roku w
Toledo w stanie
Ohio) - amerykański
artysta, uznawany za współtwórcę sztuki
konceptualnej. Organizator wystawy Open Exhibition Normal Art. Znany także z twórczości pisarskiej, głównie z
esejów w których krytykuje pozycję
estetyki w ogólnym
dyskursie teorii sztuki.
Wilde –
film biograficzny z
1997 roku, w reżyserii Briana Gilberta. Scenariusz, autorstwa Juliana Mitchella, powstał na podstawie
powieści biograficznej Richarda Ellmanna o
Oscarze Wilde. W roli tytułowej wystąpił
Stephen Fry.
Estetyka neopragmatyczna – nurt
estetyki współczesnej, odwołujący się do osiągnięć
pragmatyzmu, w tym szczególnie do prac
Johna Deweya (przede wszystkim Sztuka jako doświadczenie).
Esej (
fr. essai – „próba”) – forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora. Esej może poruszać tematykę filozoficzną, społeczną lub artystyczną, być formą krytyki literackiej, manifestu politycznego lub też dotyczyć innych refleksji autora.
Dorian -
imię męskie pochodzenia.
greckiego. Użył go
Oscar Wilde w swojej powieści The Picture of Dorian Gray (
Portret Doriana Graya). Wywodzi się od nazwy plemienia
greckiego -
Dorów. W greckiej mitologii Dorowie pochodzą od jednego z herosów:
Heraklesa.
Gazeta Robotnicza została powołana do życia w
Berlinie 3 stycznia 1891 r. przez polskich socjalistów działających w socjaldemokracji niemieckiej (
SPD). Ukazywała się z podtytułem "Organ partii socjalno-demokratycznej", zaś od 7 lutego 1891 r. jako "Organ socjalistów polskich". Jako redaktor sygnowany był Władysław Kurowski, a po jego śmierci od lipa 1892 r. Franciszek Morawski. Gazetę redagowali również
Ignacy Daszyński i
Stanisław Przybyszewski.
Modernizm (
niem. die Moderne) jako
prąd w architekturze jest w
Niemczech często określany również jako Nowe budownictwo (Neues Bauen). Do
1933 Niemcy stanowiły ośrodek najintensywniejszego rozwoju
architektury modernistycznej, po czym nastąpiła przerwa wymuszona przez upodobania
estetyczne reżimu
nazistowskiego, a najbardziej znani
architekci z przyczyn zawodowych lub politycznych opuścili kraj.
Smak (gust) – "poczucie piękna"; zdolność lub umiejętność oceny wartości
estetycznych. Potocznie także: subiektywna tendencja do wyższego oceniania pewnych takich wartości, a niższego innych.
Otto Forst de Battaglia (ur. 1889, zm. 14 maja 1965) –
polski historyk, historyk literatury,
krytyk literacki,
eseista i tłumacz pochodzenia austriacko-włoskiego, promotor polskiej kultury. Autor biografii
Jana III Sobieskiego i
Stanisława II Poniatowskiego.
Krajobraz miękki -
pojęcie stosowane w
architekturze krajobrazu. Oznacza
krajobraz, w którym przewarzają
krzywe miękkie, łagodne. Jest to zazwyczaj krajobraz
naturalny albo
naturalistyczny, o dużych walorach
estetycznych.
Studia i wrażenia -
esej krytycznoliteracki Antoniego Langego opublikowany w
1900 w
Warszawie. Był jednym z pierwszych tak obszernych i szczegółowych dzieł określających pokolenie
Młodej Polski (choć książka spotkała się ze zdecydowanie mniejszym rozgłosem niż np. Legenda Młodej Polski
Stanisława Brzozowskiego). Lange zebrał w nim wiedzę, doświadczenia i własne refleksje z czasów studiów w
Paryżu. Kolejne poruszane przez autora zagadnienia to:
Mój pogląd na literaturę. Rozprawy i szkice – zbiór
esejów i
publicystyki literackiej
Stanisława Lema po raz pierwszy wydany nakładem
Wydawnictwa Literackiego w roku
2003 jako 24. tom "Dzieł zebranych" autora. Posłowie napisał prof.
Jerzy Jarzębski.
Tristan Tzara, właśc. Samuel Rosenstock (ur.
16 kwietnia 1896 w
Moineşti w
okręgu Bacău w
Rumunii, zm.
25 grudnia 1963 w
Paryżu) –
francuski poeta i
eseista pochodzenia
rumuńskiego, inicjator
dadaizmu – jednego z
awangardowych nurtów w sztuce i literaturze początku XX wieku, w późniejszym okresie –
surrealista.
Roman Jaworski (ur.
1883, zm.
1944) - prozaik, dramaturg i publicysta, jeden z najważniejszych przedstawicieli
modernizmu w literaturze polskiej, prekursor nurtu
groteskowego,
katastroficznego i
ekspresjonistycznego - obecnych później w dziełach między innymi
Stanisława Ignacego Witkiewicza i
Witolda Gombrowicza.
Sztuka powieści –
zbiór esejów Milana Kundery, po raz pierwszy opublikowanych w
1986 roku (pierwsze
polskie wydanie:
1991). Został napisany w
języku francuskim. Zawiera siedem tekstów, w których Kundera przedstawia swoją koncepcję
powieści europejskiej.
Esej (
fr. essai – „próba”) – forma literacka lub literacko-naukowa, prezentująca punkt widzenia autora. Esej może poruszać tematykę filozoficzną, społeczną lub artystyczną, być formą krytyki literackiej, manifestu politycznego lub też dotyczyć innych refleksji autora.
Zasłona -
esej Milana Kundery, po raz pierwszy opublikowany w
2005 roku (pierwsze
polskie wydanie:
2006). Został napisany w
języku francuskim, tytuł oryginału brzmi Le rideau.
Henri Vangeon (ur.
15 marca 1875 w
Bray-sur-Seine, zm.
13 czerwca 1944 w
Paryżu), tworzący pod pseudonimem Henri Ghéon powieściopisarz, nowelista i dramaturg
francuski, jeden z przedstawicieli
XX-wiecznego modernizmu.
Młoda Polska – polska odmiana
modernizmu w
literaturze,
muzyce i
sztuce polskiej przypadającego na lata
1890 -
1918. Nazwa tego prądu artystycznego jest analogiczna do np. Młodych Niemiec lub Młodej Skandynawii.
Modernizm, sztuka nowoczesna, ang. modern art - umowny okres w dziejach sztuki, którego ramy czasowe wyznacza się od
lat 60. XIX wieku (w związku z
impresjonizmem) do
lat 70. XX wieku (
konceptualizm). Sztuka nowoczesna silnie związana jest z pojęciem
modernizmu w filozofii i zjawiskiem
awangardy. Terminu modern art, we w miarę skrystalizowanej formie użył jako pierwszy Joris-Karl Huysman w
1883.
Vilanella (fr. villanelle) - utwór wierszowany wywodzący się z
włoskiego folkloru, ale rozwijany od
XV do
XVII wieku we
Francji. Tam też został skodyfikowany przez poetę Jeana Passerata (
1534-
1602). Po dwustu latach rozwoju gatunek ten został zarzucony, aby się odrodzić w XIX wieku w poezji
angielskiej. Rozwijana przez takich autorów jak Austin Dobson czy
Oscar Wilde vilanella nabrała cech filozoficzno-refleksyjnych. W XX wieku vilanelle pisali min.
W.H. Auden,
Dylan Thomas czy
Elizabeth Bishop. W polskiej literaturze ten gatunek uprawia min.
Stanisław Barańczak.