Linki:
Łacina,
Autor nazwy (botanika),
Autor nazwy (zoologia),
Bakterie,
Binominalne nazewnictwo gatunków,
Borówka czarna,
Cecha taksonomiczna,
Dwuliścienne,
Filogenetyka,
Filogeneza,
Glony,
Grzyby,
Język angielski,
Język polski,
Karol Linneusz,
Kategoria systematyczna,
Klad,
Kladystyka,
Klasyfikacja biologiczna,
L.,
Nazewnictwo,
Nomenklatura botaniczna,
Nomenklatura zoologiczna,
Okrytonasienne,
Organizm,
Populacja (biologia),
Przyrostek,
Róża,
Różowate,
Różowce,
Rośliny,
Systematyka organizmów,
Szwecja,
Takson monofiletyczny,
Takson monotypowy,
Takson parafiletyczny,
Takson polifiletyczny,
Takson politypowy,
Taksonomia,
Typ nomenklatoryczny,
Wrzosowate,
Wydawnictwo Naukowe PWN,
Zwierzęta,
Takson – jednostka taksonomiczna zdefiniowana przez
taksonomów w
systematyce organizmów jako grupa
organizmów (
populacja lub grupa populacji) zwykle uznawanych za
filogenetycznie spokrewnione, wyróżniających się konkretną
cechą różniącą je od innych jednostek taksonomicznych. Takson obejmuje wszystkie zawarte w nim taksony niższego poziomu. Kryterium pokrewieństwa stosowane jest w systemach
filogenetycznych, mimo że taksonem w zasadzie może być dowolna grupa organizmów.
Kategoria systematyczna, kategoria taksonomiczna, ranga taksonomiczna – w
systematyce organizmów, pozycja (ranga)
taksonu w
hierarchicznym systemie
klasyfikacji biologicznej (układzie systematycznym) obejmująca dany takson oraz wszystkie zaliczane do niego taksony niższego poziomu.
Taksonomia (
gr. taktis=układ, porządek + nomos=prawo) – poddyscyplina
systematyki organizmów,
nauka o zasadach i metodach
klasyfikowania, w szczególności o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (
taksonów) i włączaniu ich w układ
kategorii taksonomicznych.
Klasyfikacja biologiczna – szeregowanie
organizmów w uporządkowany sposób według zasad
systematyki biologicznej. Wynikiem tego procesu jest hierarchiczny układ systematyczny prezentujący aktualny w danym okresie stan wiedzy o podobieństwie i pochodzeniu organizmów. W zależności od przyjętej metody badawczej może to być hierarchiczny układ oparty o
kategorie systematyczne lub
drzewo filogenetyczne, może obejmować wszystkie znane nauce organizmy lub ich określoną grupę. Dziedziną
biologii, która zajmuje się klasyfikowaniem organizmów jest
systematyka organizmów, a reguły klasyfikacji i nazewnictwa systematycznego określa jej poddyscyplina –
taksonomia.
Żółtakowate (Xanthorrhoeaceae Dumort.) –
rodzina roślin
jednoliściennych. Ujęcie
systematyczne tego
taksonu w XXI wieku zostało istotnie zmienione. W dawniejszych systemach klasyfikacyjnych była to rodzina
monotypowa z jednym rodzajem –
żółtak (Xanthorrhoea). W
systemie APG III z 2009 rodzina została zdefiniowana szeroko, jako
takson monofiletyczny obejmujący podrodziny żółtakowe (Xanthorrhoeoideae), złotogłowowe (Asphodeloideae) i liliowcowe (Hemerocallidoideae). W dawniejszych systemach (jeszcze w
systemie APG II z 2003) taksony te stanowiły odrębne rodziny. Przedstawiciele występują głównie w Eurazji (z wyjątkiem strefy chłodnej i arktycznej) oraz w Australii, Afryce i w zachodniej części Ameryki Południowej.
Takson parafiletyczny (grupa parafiletyczna) –
takson, który obejmuje tylko część potomków wspólnego przodka. Istnienie taksonów parafiletycznych wynika po części z niedoskonałości metod stosowanych dotychczas przez naukowców, a częściowo także z przyzwyczajenia i tradycji pewnych kręgów. Taksony te określane są mianem sztucznych (podobnie jak i
polifiletyczne) w odróżnieniu od naturalnych
taksonów monofiletycznych.
Glony, algi (
łac. Algae,
gr. Phykos) nie są
taksonem, a grupą
organizmów wydzieloną na podstawie kryteriów
morfologicznych i
ekologicznych. Mianem tym tradycyjnie określa się kilka niespokrewnionych
linii ewolucyjnych organizmów plechowych, tj. beztkankowych.
Protisty (Protista) – jedno z pięciu
królestw wyróżnianych w ostatnich, hierarchicznych systemach klasyfikacji organizmów (np. w podziałach Whittakera i Margulis oraz Cavaliera-Smitha). Obejmuje wszystkie
jądrowce, które pozostały po wyłączeniu organizmów zaliczonych do
monofiletycznych kladów zwierząt,
roślin i
grzybów. Zgodnie z aktualną wiedzą należy tu zbiór taksonów o bardzo różnych powiązaniach
filogenetycznych – cała grupa ma charakter
parafiletyczny (sztuczny). Nie istnieje żadna zaawansowana ewolucyjnie cecha, która wyróżniałaby protisty od pozostałych eukariotów. Większość protistów to
jednokomórkowce, zdarzają się też
wielokomórkowce, a nawet organizmy zbliżone do
tkankowego poziomu organizacji. Protisty można podzielić na podstawie sposobu odżywiania na
samożywne (autotroficzne) i
cudzożywne (heterotroficzne) oraz
miksotroficzne. Rozmnażają się przez
podział komórki, czasem jednak spotyka się też
rozród płciowy. Wielokomórkowce rozmnażają się za pomocą
zarodników (zoospory). Protisty mają różne "układy lokomocyjne" i poruszają się za pomocą pełzania, ruchów
rzęsek i
wici, ruchów
błonki falującej.
Okaz – pojęcie stosowane w
taksonomii i
mineralogii, oznaczające wybranego przedstawiciela określonego
gatunku ewentualnie
taksonu wewnątrzgatunkowego lub określonego
minerału będącego jego
typem nomenklatorycznym. W
systematyce organizmów okazem (typem nomenklatorycznym) może być konkretny organizm (np. roślina w
zielniku) lub ilustracja. Jeśli okaz wskazany jest przez autora nazwy naukowej, wówczas określany jest mianem
holotypu. Jeśli autor nazwy nie wskazał okazu typowego wówczas wskazywany jest
lektotyp.
Glony, algi (
łac. Algae,
gr. Phykos) nie są
taksonem, a grupą
organizmów wydzieloną na podstawie kryteriów
morfologicznych i
ekologicznych. Mianem tym tradycyjnie określa się kilka niespokrewnionych
linii ewolucyjnych organizmów plechowych, tj. beztkankowych.
Grupa siostrzana (
ang. sister–group) – w
systematyce kladystycznej grupa
organizmów powstała z jednej linii ewolucyjnej (
grupy macierzystej) po jej rozszczepieniu. Dwie grupy siostrzane wraz ze swym wspólnym przodkiem stanowią
grupę monofiletyczną.
Gatunki należące do grupy siostrzanej charakteryzują się pewnymi specyficznymi, wspólnymi cechami (
synapomorfiami), które nie występują jednak w grupie macierzystej (są ewolucyjnie nowe).
Takson polifiletyczny (grupa polifiletyczna) – sztuczny
takson, który obejmuje organizmy pochodzące od różnych przodków i nie będące ze sobą spokrewnione, ale wykazujące podobieństwa budowy lub fizjologii na skutek
konwergencji. Na przykład do
zwierząt stałocieplnych zalicza się
ssaki i
ptaki, nie spokrewnione bezpośrednio. Po odkryciu polifiletycznego charakteru taksonu, zwykle eliminowany jest on z systemów klasyfikacyjnych, choć funkcjonuje w znaczeniu potocznym (np. zwierzęta stałocieplne,
glony).