Linki:
Adam Mickiewicz,
Ballada,
Dzieło literackie,
Janusz Sławiński,
Książka,
Literatura,
Literatura piękna,
Literaturoznawstwo,
Monografia,
Opis bibliograficzny,
Piśmiennictwo,
Równoważnik zdania,
Skorowidz,
Stanisław Sierotwiński,
System językowy,
Systematyka,
Tekst,
Tekst (semiotyka),
Tekstologia,
Treść,
Wydawnictwo (publikacja),
Znaki pisarskie,
Tekst - wypowiedź (zwłaszcza utrwalona
graficznie, ale także ustnie) powstała w obrębie określonego
systemu językowego, stanowiąca zamkniętą i skończoną całość z punktu widzenia
treściowego. W tym znaczeniu tekstem jest zarówno wypowiedź jednozdaniowa (lub
równoważnik zdania), jak i wielozdaniowa (np.
dzieło literackie).
Wypowiedź myląca znaczenia jest to wypowiedź, której rozumienie zgodne z jej znaczeniem w danym języku byłoby niezgodne z treścią intencji mówiącego.
Okolicznik –
część zdania, która pełni funkcję określającą
czasownik. Uzupełnia czasownik o dodatkowe elementy, bez których
wypowiedź jednak byłaby kompletna. Pozostaje on ze swoim członem nadrzędnym w
związku przynależności.
Wypowiedź problematyczna – w
logice modalnej wypowiedź zbudowana z funktora modalnego może (lub równoważnego, np. "dopuszczalne jest") stwierdzającego możliwość oraz z argumentu w postaci
zdania albo jego
negacji.
Okolicznik –
część zdania, która pełni funkcję określającą
czasownik. Uzupełnia czasownik o dodatkowe elementy, bez których
wypowiedź jednak byłaby kompletna. Pozostaje on ze swoim członem nadrzędnym w
związku przynależności.
Wypowiedź apodyktyczna – w
logice modalnej wypowiedź zbudowana z funktora modalnego "musi" (lub równoważnego, np. "powinien") stwierdzającego konieczność oraz z argumentu w postaci
zdania albo jego
negacji.
Wypowiedź (inaczej wypowiedzenie) to komunikat
językowy lub minimalna jednostka językowa tekstu, która przybiera postać pojedynczego
zdania lub zbioru takich zdań. Można je wydzielić przez analizę
semantyczną lub
formalną.
Apoftegmat (
gr. apóphthegma, ~matos – sentencja, wypowiedź) – krótki utwór literacki, wierszowany lub prozatorski, prezentujący dowcipną, błyskotliwą, trafną wypowiedź wybitnej postaci (np. władcy).
Maksyma (inaczej aforyzm, sentencja) - krótka, zwykle jednozdaniowa wypowiedź (prozaiczna lub rymowana), wyrażająca ogólną prawdę, mądrość dotyczącą życia człowieka. Myśl filozoficzna, etyczna zawierająca pewną zasadę postępowania.
Kłamstwo –
wypowiedź zawierająca informacje niezgodne z przekonaniem o stanie faktycznym. Kłamca przekazuje informacje niezgodne z jego przekonaniem o rzeczywistości z intencją, by zostały one wzięte za prawdziwe. Kłamstwem mogą być także wypowiedzi zgodne z rzeczywistym stanem rzeczy, o ile autor przekazu nie ma świadomości tego faktu.
Temat-remat - w gramatyce funkcjonalnej jest to opozycja między tym, czego dotyczy wypowiedź (tematem), a tym, co o temacie jest powiedziane (rematem). Temat jest znaną, określoną wcześniej częścią wypowiedzi (informacją wyjściową), zaś remat wprowadza dodatkowe informacje. Podział zdania na temat i remat nazywa się aktualnym rozczłonkowaniem zdania.
Dyrektywa (wypowiedź o charakterze dyrektywalnym),
wypowiedź, która formułuje
zakaz lub
nakaz określonego postępowania. Dyrektywa nie jest twierdzeniem o rzeczywistości, wobec czego nie można orzec o jej
prawdziwości; można za to orzec o jej obowiązywaniu, tj. o tym, czy ktoś się do niej stosuje lub czy postępowanie sprzeczne z jej treścią jest sankcjonowane.
Definicja (
łac. definitio – określenie) –
wypowiedź o określonym kształcie, w której informuje się o
znaczeniu danego wyrażenia językowego drogą wskazania innego wyrażenia przynależącego do danego
języka i posiadającego to samo znaczenie.
Kompetencja komunikacyjna – jednostkowa umiejętność używania
języka odpowiednio do
odbiorcy oraz do okoliczności towarzyszących procesowi
komunikacji. Kompetencja ta oznacza więc umiejętność stosowania reguł
gramatycznych, konstruowania
wypowiedzi poprawnych i adekwatnych do danej sytuacji. Podstawową jednostką kompetencji komunikacyjnej jest
wypowiedź.
Anakolut – błąd
składniowy zniekształcający budowę
zdania, powodujący zanik związku logicznego między jego członami; inaczej jest to wypowiedź zorganizowana pod względem składniowym tak, że jej poszczególne człony kłócą się z porządkiem logicznym zdania i są niepoprawne pod względem gramatycznym.
Liryka inwokacyjna, liryka apelu, liryka zwrotu do adresata - obok liryki bezpośredniej,
liryki pośredniej (a także liryki podmiotu zbiorowego) jeden z głównych typów wypowiedzi lirycznej wyróżnianych ze względu na stosunek
podmiotu lirycznego do rzeczywistości przedstawionej w utworze. Podmiot liryczny jest centralnym elementem utworu lirycznego: jego wypowiedź organizuje całokształt utworu, jest głównym wyznacznikiem jego kompozycji. Najbardziej typową i swoiście liryczną formą wypowiedzi podmiotu lirycznego jest wyznanie, mieszczące się w obrębie liryki bezpośredniej, w której podmiot konsekwentnie występuje w pierwszej osobie gramatycznej, a swoje przeżycia ujawnia wprost. Lirykę pośrednią charakteryzuje natomiast "ukrycie" podmiotu lirycznego: wypowiedź podmiotu nie jest w niej bezpośrednim wyrazem jego przeżyć, ale zdystansowanym opisem lub kreacją sytuacji, w których subiektywność zanika, często przy wprowadzeniu elementów narracyjności, fabularności i dialogiczności.
Mianem wypowiedzi nieinformującej określić można taką wypowiedź, w której pogwałcono albo reguły
syntaktyczne albo reguły znaczeniowe obowiązujące na gruncie danego języka. Wyróżnić można co najmniej trzy kategorie wypowiedzi nieinformującej: mowę chaotyczną,
nonsens językowy, wypowiedź sprzeczną.
Amfibolia (
gr. atak z dwóch stron), amfibologia (gr. dwuznaczność) -
błąd logiczny,
wypowiedź wieloznaczna (tzw. wieloznaczność kontekstu). Inna nazwa tego błędu to "wieloznaczność składniowa". Amfibolia to wypowiedź, która może być rozumiana na co najmniej dwa sposoby, powstająca na skutek wady
składni. Na przykład:
Zwrot stosunkowy - wypowiedź kwalifikująca określone zachowanie
organu administracji publicznej jako zgodne/niezgodne z określoną normą prawną. Sformułowanie takiego zwrotu jest celem
postępowania sądowoadministracyjnego.
Amfibolia (
gr. atak z dwóch stron), amfibologia (gr. dwuznaczność) -
błąd logiczny,
wypowiedź wieloznaczna (tzw. wieloznaczność kontekstu). Inna nazwa tego błędu to "wieloznaczność składniowa". Amfibolia to wypowiedź, która może być rozumiana na co najmniej dwa sposoby, powstająca na skutek wady
składni. Na przykład: