Linki:
Afganistan,
Börte,
Czyngis-chan,
Dżurdżeni,
Herāt (miasto),
Hulagu-chan,
Imperium Chorezmijskie,
Imperium mongolskie,
Iran,
Kubilaj,
Kurułtaj,
Lew Gumilow,
Mongke,
Napój alkoholowy,
Sorkaktani-beki,
Stanisław Kałużyński,
Tajna Historia Mongołów,
Tajna historia Mongołów,
Tatarzy czarni,
Ugedej,
Warszawa,
Zdobycie Heratu przez Mongołów,
Tołuj (ok.
1190–
1232) – czwarty i najmłodszy syn
Czyngis-chana i
Börte. Jeden z wodzów
Imperium Mongolskiego. W latach
1227-
1229 regent Imperium Mongolskiego. Mąż
Sorkaktani-beki. Ojciec
Mongkego,
Kubilaja, Arika Berke i
Hulagu-chana.
Mongke (Mengu, ur.
1208 - zm.
1259) – czwarty wielki chan mongolski, wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, brat
Kubilaja,
Hulagu i Aryka Böge. Rządził od 1251 do 1259.
Jasa także jassa, jossa – prawo
Imperium Mongolskiego, stworzone przez
Czyngis-chana w pierwszych latach jego działalności. Słowo prawdopodobnie pochodzi od
turkijskiego "yas" – rozprzestrzeniać.
Chan Kubilaj, Kubilaj Chan (ur.
23 września 1215, zm.
18 lutego 1294) – wnuk
Czyngis-chana, syn
Tołuja i
Sorkaktani-beki, piąty wielki chan mongolski i pierwszy cesarz
Chin z
dynastii Yuan.
Wielki kurułtaj 1206 – zjazd możnych
mongolskich i przedstawicieli podbitych przez Mongołów ludów w
1206 roku. Wybrano na nim
Czyngis-chana,
Kaganem. Zreformowano szereg instytucji mongolskich i powołano nowe. Uważany jest za formalny początek
Imperium Mongolskiego. Poza reformami instytucjonalnymi, podjęto też na nim decyzję o wyprawie Dżebego przeciw Najmanom.
Kitboga (Kitbuka;
tur.: Kitbuga,
mong.: Хитбух) był jednym z dowódców mongolskich, służył pod rozkazami
Hulagu-chana. Pochodził z plemienia
Najmanów wchodzącego w skład
Imperium mongolskiego i podobnie jak duża część jego współplemieńców był
nestorianinem. Brał udział w kampanii przeciwko
Asasynom perskim,
Kalifowi, najeździe mongolskim na
Syrię i walkach z
Mamelukami. Nie znamy daty jego narodzin, zginął w bitwie pod
Ajn Dżalut w 1260 roku, starając się bronić Syrii przed najazdem mameluckim.
Karakorum – stolica mongolskiego imperium w
XIII wieku. Początkiem była baza wojenna założona przez
Czyngis-chana w
1220. Stolicą została za wielkiego chana
Ugedeja w
1234. Karakorum zbudowano w północnej Mongolii nad
Orchon gol (Orchonem), w uświęconym tradycjami rejonie głównych siedzib władców imperiów koczowniczych od czasów
Xiongnu. Do zasług
Ugedeja należy rozbudowa tego ośrodka do rozmiarów rozległego, aczkolwiek niezbyt gęsto ani też niezbyt wspaniale zabudowanego miasta. Wyjątek stanowiły takie większe budowle, jak pałac wielkiego chana lub dwory innych książąt, czy też najwyższych dostojników państwowych. Poza częścią pałacową miasto posiadało dzielnicę kupiecką, gdzie przeważali
muzułmanie, i rzemieślniczą, którą zamieszkiwali głównie Chińczycy. W Karakorum można było spotkać mistrzów rzemieślniczych uprowadzonych z krajów Azji zachodniej, Bliskiego Wschodu, a nawet Europy.
Ilchanidzi (albo Hulagidzi) – dynastia pochodzenia
mongolskiego rządząca w latach
1256-
1335 państwem powstałym w wyniku rozpadu
imperium mongolskiego na terenach
Bliskiego Wschodu. Jej nazwa pochodzi od tytułu "ilchan", używanego przez jej władców, których nazywa się czasem także Hulagidami, od imienia założyciela dynastii.
Xixia (wym. śi-śia, dosłownie Zachodnie Xia) – pozostające w orbicie
chińskich wpływów kulturowych państwo założone przez
Tangutów, istniejące w latach
1032-
1227 w północno-zachodnich
Chinach. Twórcą państwa był
Li Yuanhao. Nazwa nawiązuje do starożytnej chińskiej dynastii
Xia, od której rzekomo mieli pochodzić władcy Xixia. Państwo zostało zniszczone przez najazd
Mongołów pod wodzą
Czyngis-chana.
Berke-chan (ur. prawdopodobnie w 1209, zm. 1266) – chan
Złotej Ordy w latach 1257–66, wnuk
Czyngis-chana. Rozpoczął islamizację Złotej Ordy, a także sprzymierzył się z
Mamelukami i walczył przeciwko
Ilchanidom w
Persji. Zaatakował też
Litwę, wkroczył na
Bałkany i zagroził
Bizancjum. W latach 1259–60 jego oddziały dokonały
najazdu na
Polskę, a następnie dotarły aż na
Śląsk.
Berke-chan (ur. prawdopodobnie w 1209, zm. 1266) – chan
Złotej Ordy w latach 1257–66, wnuk
Czyngis-chana. Rozpoczął islamizację Złotej Ordy, a także sprzymierzył się z
Mamelukami i walczył przeciwko
Ilchanidom w
Persji. Zaatakował też
Litwę, wkroczył na
Bałkany i zagroził
Bizancjum. W latach 1259–60 jego oddziały dokonały
najazdu na
Polskę, a następnie dotarły aż na
Śląsk.
Dżoczi (
mong.: Jöji Xaan,
tur: Joci Han; ok.
1181-
1227) – pierwszy syn
Czyngis-chana, brat
Czagataja,
Ugedeja i
Tołuja. Od Dżocziego wywodzą się władcy Złotej Ordy oraz państw powstałych po jej rozpadzie, a także pierwsi władcy
Kazachów i
Uzbeków.
Złota Orda (
mong. Алтан Ордын улс / Ałtan Ordyn Ułs;
tt. Altın Urda) – historyczne państwo
mongolsko-
tatarskie, założone ok.
1240 r. w zachodniej części imperium
Czyngis-chana przez jego wnuka
Batu-chana, ze
stolicą w
Saraj Batu (
1242–
1454).
Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W
Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków
Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem
króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem
Cesarza.
Czyngis-chan, Dżyngis-chan, do
1206 Temudżyn (ur. w
1155 (wg. źródeł muzułmańskich) lub
1162 (wg. źródeł chińskich i mongolskich) w Deliün Bołdak, rejon obecnej
Czyty w
Rosji - zm.
18 sierpnia 1227) (
IPA: [
ʧiŋɡis xaːn],
wymowa mongolska ?/
i) – władca
mongolski, twórca i długoletni władca
Imperium Mongolskiego.
Gujuk (ok. 1206–1248) (Güyük, Guyuk, Kuyuk, itp.) – trzeci wielki chan mongolski, syn
Ugedeja i wnuk
Czyngis-chana. Brał udział w wyprawie
Batu-chana na Europę lecz popadł z nim w konflikt i został usunięty z armii i odesłany do ojca. Władzę uzyskał wbrew woli ojca, dzięki poparciu matki
Toregene która po śmierci Ugedeja sprawowała regencję. Panował od 1246 do 1248. Jego stolicą było
Karakorum. W 1246 roku przyjął pierwsze poselstwo z Europy. W imieniu papieża przybyli
Jan di Piano Carpini i
Benedykt Polak. Zmarł podczas wyprawy przeciwko Batu-chanowi, który choć formalnie uznawał go za chana, wielokrotnie odmawiał przybycia na jego dwór i osobistego złożenia hołdu. Był ostatnim Wielkim Chanem z rodu Ugedeja. Żonaty z
Oguł Kajmysz, która po jego śmierci przez trzy lata panowała jako
regentka.Śmierć przerwała mu plany podboju zachodniej Europy.
Zdobywca (ang. The Conqueror) - amerykański film przygodowy nawiązujący do autentycznej biografii wodza
Mongołów Temudżyna póżniejszego Czyngis-chana.
Historia Tartarorum (Historia Tatarów) – relacja z podróży na dwór chana mongolskiego
Gujuka, sporządzona przez towarzysza
Benedykta Polaka, franciszkanina C. de Bridia.