Eksplozja w katedrze (org. El siglo de las luces) – powieść
Alejo Carpentiera z 1962 opisująca historię rodzeństwa z
Hawany: Carlosa, Estebana i Sophii, które po śmierci ojca (kupca) znajduje się pod wpływem Wiktora Huguesa –
jakobina,
masona, rewolucjonisty. Powieść rozgrywa się na przestrzeni wielu lat, w większości na
Karaibach i we
Francji. Ilustruje czasy przed
rewolucją francuską, samą rewolucję, terror
jakobiński i czasy napoleońskie. A wszystko widziane przez pryzmat losów rodzeństwa oraz samego Wiktora.
Jakobinizm (fran. jacobinisme, od łac. Jacobus - Jakub) - radykalnie
lewicowy kierunek polityczno-społeczny (ideologiczny), reprezentujący terrorystyczną i totalitarną odmianę demokracji; nazwa pochodzi od francuskich "
jakobinów", tzn. członków klubu politycznego działającego w okresie
rewolucji francuskiej;
Powstanie federalistów (
fr. les insurrections fédéralistes) – fala wystąpień
antyjakobińskich inspirowanych przez
żyrondystów bezpośrednio po ich odsunięciu od władzy w czerwcu
1793. Drugą przyczyną wybuchu powstania był sprzeciw wobec konsekwentnie wprowadzanej we
Francji centralizacji władzy.
Konwent Narodowy (Convention Nationale) – zgromadzenie prawodawcze z okresu
rewolucji francuskiej 1789 r., wyłoniony
21 września 1792. Ogłosił Francję republiką i w styczniu 1793 skazał
Ludwika XVI na śmierć (wyrok wykonano 21 stycznia). W czerwcu 1793 uchwalił nową konstytucję (nie weszła w życie). W Konwencie najbardziej aktywni byli
żyrondyści i
jakobini. W czasie rządów jakobinów w połowie 1793 r. Konwent powołał
Komitet Ocalenia Publicznego oraz
Komitet Bezpieczeństwa Powszechnego, dla zwalczenia kryzysowej sytuacji w państwie, którym nadano nadzwyczajne uprawnienia sądownicze. Rozwiązany został
26 października 1795 ustępując miejsca Ciału Prawodawczemu. W Konwencie zasiadało 750 deputowanych. Żyrondyści mieli 300 deputowanych, "Góra" (jakobini,
kordelierzy) 320 deputowanych, a "Bagno" 130 przedstawicieli.
Zgromadzenie Prawodawcze (Assemblée Legislative), zwane potocznie Legislatywą, stanowiło francuską władze ustawodawczą w okresie
rewolucji francuskiej. Działało w okresie od
1 października 1791 roku, do
20 września 1792 roku. Zostało powołane na podstawie Konstytucji przyjętej
14 września 1791 roku. Rozwiązane zostało ustępując miejsca
Konwentowi Narodowemu. Skład izby został wybrany w powszechnych wyborach. Składał się z 745 deputowanych.
Feuillanci zdobyli 264 miejsc, centrum ("Bagno") 345 miejsc, a "Góra" (
jakobini,
kordelierzy,
żyrondyści) 136 miejsc.
François Hanriot (ur.
1761 w
Nanterre, zm.
28 lipca 1794) – generał i polityk francuski czasów
Wielkiej Rewolucji Francuskiej, związany z klubem
jakobinów.
Zgromadzenie Prawodawcze (Assemblée Legislative), zwane potocznie Legislatywą, stanowiło francuską władze ustawodawczą w okresie
rewolucji francuskiej. Działało w okresie od
1 października 1791 roku, do
20 września 1792 roku. Zostało powołane na podstawie Konstytucji przyjętej
14 września 1791 roku. Rozwiązane zostało ustępując miejsca
Konwentowi Narodowemu. Skład izby został wybrany w powszechnych wyborach. Składał się z 745 deputowanych.
Feuillanci zdobyli 264 miejsc, centrum ("Bagno") 345 miejsc, a "Góra" (
jakobini,
kordelierzy,
żyrondyści) 136 miejsc.
Konstytucja jakobińska - to ustawa zasadnicza Francji opracowana przez klub polityczny
jakobinów i uchwalona przez
Konwent Narodowy 24 czerwca 1793 r. Uznana za jedną z najbardziej postępowych Konstytucji burżuazyjnych została przyjęta przygniatającą liczbą głosów w referendum i miała wejść w życie po zakończeniu wojny. Nigdy jednak do tego nie doszło z powodu trudnej sytuacji, w jakiej znalazła się Francja.
Termidorianie - uczestnicy przewrotu dokonanego w
Konwencie paryskim
27 lipca 1794 (dokładnie
9 thermidora roku II - wg kalendarza rewolucyjnego) i obalenia dyktatury
jakobinów. Ich przywódcą był
Jean Lambert Tallien.
Kazimierz Józef Konopka (III 1769,
Poznań - IX 1805,
Bari,
Włochy), sekretarz
Hugo Kołłątaja, członek tzw.
Kuźnicy Kołłątajowskiej, publicysta, jeden z przywódców
jakobinów warszawskich (oficjalnie wstąpił do ich klubu w 1793), żołnierz (kawalerzysta), oficer
Legionów Polskich.
Marc Guillaume Alexis Vadier (ur.
17 lipca 1736 w
Pamiers, zm.
14 grudnia 1828 w
Brukseli) – francuski polityk,
jakobin, działacz
Komitetu Bezpieczeństwa Powszechnego.
Jakobini polscy, hugoniści (właściwie Zgromadzenie Obywateli Ofiarujących Pomoc i Posługę Magistraturom Narodowym w Celu Dobra Ojczyzny) – nazwa radykalnej grupy zwolenników
rewolucyjnych przemian społecznych i ustrojowych w latach
1793-
1796, skrzydła
Stronnictwa Patriotycznego. Wywodzili się z
Kuźnicy Kołłątajowskiej, więc za swego przywódcę uważali
Hugona Kołłątaja. Jakobini polscy to pejoratywna nazwa nadana im przez zwolenników
konfederacji targowickiej.
Maximilien Marie Isidore de Robespierre (ur.
6 maja 1758 w
Arras, zm.
28 lipca 1794 w
Paryżu) – francuski adwokat i mówca, członek
Stanów Generalnych i
Konstytuanty, jeden z czołowych przywódców
rewolucji francuskiej, przywódca lewicowego klubu
jakobinów; z powodu swojej nieskazitelnej uczciwości zwany nieprzekupnym (
fr. l’Incorruptible).
System parlamentarno-komitetowy (komitetowo-wiecowy; rządów zgromadzenia; konwentu) - system rządów występujący w
konstytucji jakobińskiej z
1793,
Komunie Paryskiej, oficjalnie w ustroju niektórych
państw Bloku Wschodniego oraz we współczesnej
Szwajcarii. Najważniejszą zasadą jest zasada jedności władzy, co oznacza, że nie występuje jej trójpodział. Całość władzy należy do parlamentu.
Parlament powołuje pozostałe organy, określa również ich zadania i sprawuje nad nimi kontrolę.
Rząd jako komitet wykonawczy parlamentu jest bezpośrednio wybierany przez
parlament, przed którym jest odpowiedzialny. Głowa państwa nie może rozwiązać parlamentu przed końcem kadencji.
Hebertyści – nieformalny, radykalny odłam
klubu kordelierów z czasów
rewolucji francuskiej. Hebertyści opowiadali się za pełną równością społeczną. Zasiadając w Komunie Paryża i ciesząc się poparciem mas
sankiulotów, prowadzili działalność dechrystianizacyjną. Oskarżeni przez
jakobinów i
dantonistów o demoralizację społeczeństwa i zdradę kraju, zostali w marcu
1794 roku skazani na śmierć i zgilotynowani. Przywódcą stronnictwa był
Jacques-René Hébert, od którego nazwiska wzięło ono nazwę. Obok niego czołowymi działaczami byli
Pierre-Gaspard Chaumette i
Antoine-François Momoro.
Feuillanci (Feuillants) – klub polityczny czasów
rewolucji francuskiej. Jego oficjalna nazwa brzmiała Stowarzyszenie 1789 roku. Klub został utworzony
16 lipca 1791 roku w wyniku secesji z
klubu jakobinów, którego polityka ulegała stopniowej radykalizacji. Feuillanci opowiadali się za monarchią konstytucyjną i rolą króla jako najwyższej władzy wykonawczej. Jednocześnie propagowali
laicyzm i prowadzili umiarkowaną działalność
antyklerykalną. Ich główną linią programową była demokratyzacja życia publicznego, wierność konstytucji i zakończenie dzieła rewolucji. Feuillanci byli najsilniejszym klubem politycznym w
Legislatywie. Po obaleniu monarchii klub rozwiązano, a większość działaczy udała się na emigrację bądź odsunęła się od życia publicznego. Mimo to wielu z nich trafiło później na gilotynę.
Joachim Mokosiej Denisko (ur. ok.
1756 - zm. ok.
1812) – szlachcic wołyński,
oficer, z przekonań
jakobin,
brygadier w
insurekcji kościuszkowskiej. Komisarz cywilno-wojskowy powiatu krzemienieckiego.