Wandalowie

Wandalowie – grupa plemion wschodniogermańskich, zamieszkująca przed Wielką wędrówką ludów Europę Środkową. W noc sylwestrową 406 roku wraz ze Swebami i Alanami przekroczyli zamarznięty Ren w pobliżu Moguncji, po czym przez trzy lata pustoszyli Galię. W trakcie dalszej wędrówki po Cesarstwie dotarli do Północnej Afryki, gdzie po zdobyciu Kartaginy założyli swoje własne państwo (429). Przetrwało ono sto lat i zostało ostatecznie podbite przez Cesarstwo Bizantyjskie w latach 533-534.

Hiszpania Wizygotów. W roku 409 Pireneje przekroczyły plemiona Swebów, Wandalów-Silingów, Wandalów-Hasdingów oraz Alanów (pochodzenia indoirańskiego). Na podstawie paktów między sobą i - prawdopodobnie - Rzymem, plemiona te ograbiły Hiszpanię i podzieliły się terytoriami. W 416 roku na Półwysep dotarli Wizygoci, najprawdopodobniej skierowani tam przez Rzymian, którzy chcieli pozbyć się wrogich plemion germańskich. Jednak już dwa lata później Wizygoci objęli południową Galię i utworzyli królestwo Tuluzy.

Quodvultdeus z Kartaginy – diakon Kościoła w Kartaginie i przyjaciel Augustyna z Hippony. W 437 r. został patriarchą Kartaginy, po Kapreolusie. Niektórzy autorzy stawiają tezę, że ów diakon i biskup to dwie różne postacie. Dwa lata po objęciu katedry w Kartaginie, która była stolicą całej prowincji kościelnej północnej Afryki, w 439 został skazany przez ariańskiego króla Wandalów Genzeryka na wygnanie. Schronił się w południowej Italii, zmarł w Neapolu przed październikiem 454 roku.

Królowie Wandalów – władcy germańskiego plemienia Wandalów, a z czasem państwa stworzonego przez to plemię w V wieku w Afryce Północnej. Tytuł króla Wandalów przysługiwał zwyczajowo najstarszemu męskiemu przedstawicielowi dynastii Hasdingów (zasada senioratu), nie był więc dziedziczny w linii prostej, choć niektórzy władcy usiłowali zapewnić bezpośrednie następstwo swoim synom. Ostatni z władców wandalskich, Gelimer został pozbawiony tronu wraz z podbojem jego państwa przez Cesarstwo Wschodniorzymskie.

Zdobycie Afryki przez Wandalów – inwazja germańskiego plemienia Wandalów na afrykańskie prowincje Cesarstwa Rzymskiego jaka miała miejsce w latach 429-435. Doprowadziła ona do upadku władzy rzymskiej w Afryce Północnej i powstania na jej miejscu plemiennego państwa Wandalów.

Dugga (fr. Dougga, z berb. Thugga - "pastwiska") - stanowisko archeologiczne w północnej Tunezji, w 1997 roku wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W starożytności było to miasto punickie, następnie numidyjskie i rzymskie. Podupadło w okresie Bizancjum, ostatecznie opuszczone pod okupacją Wandalów.

Chrześcijaństwo w Algierii, podobnie jak w innych krajach Afryki Północnej, jest religią mniejszości wobec dominującego islamu. Posiada jednak bardzo starą i bogatą tradycję obecności na tych obszarach. Pojawiło się tu i przeżyło swój pierwszy rozkwit już w czasach imperium rzymskiego. Potem osłabło z powodu chaosu wywołanego najazdami Wandali i sporami między katolikami a arianami. Ponowny okres rozkwitu przypada na początek VI wieku, kiedy to Afryka Północna, wraz z dzisiejszą Algierią, ponownie stała się częścią Imperium rzymskiego (Bizancjum). Nie trwał on jednak długo, gdyż już w VII stuleciu tereny te podbili Arabowie, a ich religia - islam - zaczęła wypierać chrześcijaństwo aż niemal całkowicie zanikło, ograniczając się do niektórych, nielicznych plemion berberskich. Ponowne ożywienie wiązało się z podporządkowaniem Algierii Francji i przybywającymi tu kolonistami i misjonarzami.

Julian Pomeriusz (V/VI wiek) – chrześcijański pisarz, teoretyk życia duchowego. Pochodził z Afryki Północnej, skąd uciekł przed Wandalami do południowej Galii. Nauczał retoryki w Arles, potem sprawował funkcję kapłana. Około roku 497-498 uczył Cezarego z Arles.

Święte miejsca tubylczych ludów Ameryki Północnej – święte miejsca modlitwy i kultu tubylczych ludów Ameryki Północnej, zazwyczaj o naturalnym charakterze i szczególnej formie, czasem z wtórnymi elementami sanktuariów tworzonych przez wyznawców plemiennych religii tubylczych, wykorzystywane nierzadko przez setki lat, od czasów poprzedzających kontakty Indian Ameryki Północnej z Europejczykami do dziś. Współcześnie wiele z kilkuset tubylczych sanktuariów znanych w Ameryce Północnej jest zagrożonych przez działalność człowieka, niektóre zostały bezpowrotnie zniszczone, inne - objęte ochroną lub przekazane pod kontrolę tubylców.

Imperium Hunów - krótkotrwałe imperium zbudowane przez Hunów i podległe im plemiona turkojęzyczne i germańskojęzyczne. Istniało od końca IV wieku, gdy Hunowie pojawili się w Europie błyskawicznie budując mocarstwową pozycję i przyczyniając się do wędrówek ludów i upadku Cesarstwa rzymskiego. Znikło po klęsce zadanej przez przez rzymskiego wodza Aecjusza na Polach Katalaunijskich. Wkrótce po śmierci Attyli w roku 453 państwo Hunów rozpadło się, w wyniku klęski w bitwie nad rzeką Nedao w Panonii zadanej przez Gepidów pod wodzą Ardaryka w roku 454. Hunowie zostali wyparci na stepy czarnomorskie, a następnie rozbici przez Awarów. Resztki Hunów (Kutigurowie i Utigurowie) zjednoczyły się z Bułgarami.

Naufragios (pl. "rozbitkowie") – relacja podróżnicza hiszpańskiego konkwistadora Álvar Núñez Cabeza de Vaca, zredagowana ok. 1537 roku i opisująca dzieje autora podczas jego wieloletniej tułaczki po Ameryce Północnej. Tułaczka rozpoczęła się w 1528 roku, po zakończeniu nieudanej wyprawy Pánfilo de Narváeza na Florydę (w wyprawie tej Cabeza de Vaca brał udział jako skarbnik). Relacja zawiera także opis życia koczowniczych plemion indiańskich, dzięki pomocy których autorowi udało się przetrwać wędrówkę.

Pokrzewkowate, pokrzewki, gajówki (Sylviidae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych, gniazdujących w większości w Europie i północnej Azji. Są to ptaki podejmujące dalekie wędrówki, zimujące najczęściej w tropikach Afryki i Azji.

Państwo Derwiszów (somal. Daraawiish, arab. دولة الدراويش) było dwudziestowiecznym, islamskim państem na terenie Półwyspu Somalijskiego, założonym przez Muhammada Abdullaha Hassana, przywódcy religijnego, który zjednoczył somalijskich bojowników i utworzył armię zwaną Derwiszami. Siły te, pozwoliły Hassanowi zająć dużą część terytoriów somalijskich sułtanatów, Cesarstwa Etiopii i europejskich imperiów kolonialnych oraz odeprzeć 4 brytyjskie wyprawy wojskowe. Podczas I wojny światowej, Państwo Derwiszów zostało uznane za sojuszników przez Imperium Osmańskie oraz Cesarstwo Niemieckie. Zbombardowanie, a następnie zajęcie stolicy islamskich separatystów - Taleeks przez wojska brytyjskie 9 lutego 1920 roku położyło kres istnieniu tego kraju.

Narragansett (nazwa oznaczająca "ludzie z małego półwyspu") – plemię Indian Ameryki Północnej z rodziny języków algonkińskich. Jedno z najpotężniejszych plemion indiańskich na obszarze południowej Nowej Anglii zamieszkujące dzisiejszy stan Rhode Island nad brzegami Zatoki Narragansett.

Rainbow Bridge (Tęczowy Most) - wielki naturalny kamienny łuk z piaskowca w stanie Utah, święte miejsce Indian Ameryki Północnej. Dla Indian z okolicznych plemion Nawahów, Pajutów i Pueblów miejsce tradycyjnych pielgrzymek, modlitw, ceremonii, poszukiwania wizji i składania ofiar, wykorzystywane od czasów przed europejską kolonizacją Ameryki Północnej po czasy współczesne. Zniszczone w II połowie XX w. na skutek zalania okolicy przez wody sztucznego Jeziora Powella powstałego po ukończeniu Zapory Glen Canyon na rzece Kolorado w 1963 roku. Jedno z wielu historycznych, a współcześnie zniszczonych lub sprofanowanych, świętych miejsc tubylczych ludów Ameryki.

Dugga (fr. Dougga, z berb. Thugga - "pastwiska") - stanowisko archeologiczne w północnej Tunezji, w 1997 roku wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. W starożytności było to miasto punickie, następnie numidyjskie i rzymskie. Podupadło w okresie Bizancjum, ostatecznie opuszczone pod okupacją Wandalów.

Pomo – rdzenni mieszkańcy Kalifornii, Indianie Ameryki Północnej. Historyczne terytorium Pomo w północnej Kalifornii było duże, od wybrzeża Pacyfiku przez Hrabstwo Lake, do Cleone i przylądka Duncans Point. Mała grupa Pomo w Colusa oddzielona była od rdzennego obszaru Pomo przez ziemie zamieszkane przez plemiona Yuki i Wintuan. Część plemion Pomo została uznana przez władze federalne.

Wojna Cesarstwa Bizantyńskiego z Wandalami – wojna toczona w latach 533-534 między Cesarstwem Bizantyńskim a plemiennym państwem Wandalów, która zakończyła się upadkiem wandalskiego królestwa.

Księstwo Aten – księstwo feudalne istniejące w latach 1205–1460. Powstało po zdobyciu Bizancjum przez krzyżowców. Było lennem Królestwa Tesaloniki, obejmowało Attykę i Beocję w środkowej Grecji i północno-wschodnią część półwyspu peloponeskiego.

Puchar Narodów Afryki jest najważniejszym turniejem piłkarskim w Afryce. Organizowany przez Federację Piłkarską Afryki odbywa się od 1957, przy czym rozgrywki mają charakter regularny od 1968, odkąd turnieje finałowe mają miejsce co 2 lata. W maju 2010 roku zmieniono lata rozgrywania Pucharu Narodów Afryki. Od 2013 roku turniej będzie rozgrywany w latach nieparzystych.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja