Weganizm

Weganizm - styl życia, często błędnie nazywany rodzajem wegetarianizmu. Zwolennicy dążą do wyeliminowania produktów pochodzenia zwierzęcego nie tylko z diety, ale też ze wszystkich innych aspektów życia. Zatem, wegetarianizm jest częścią składową weganizmu. Weganie unikają nie tylko mięsa, ale też żywności przy produkcji której nie zostało zabite zwierzę (nabiał, jajka, miód), nie kupują kosmetyków i ubrań powstałych z odzwierzęcych surowców (skóry, futra, wełna, jedwab), nie korzystają z rozrywek, w których wykorzystuje się zwierzęta (polowania, zoo, rodeo, cyrk) oraz z produktów, które co prawda nie zawierają składników odzwierzęcych, ale były na nich testowane.

Weganizm to styl życia, którego zwolennicy dążą do minimalizacji eksploatacji zwierząt. Przede wszystkim dotyczy diety, ponieważ właśnie dla pożywienia wykorzystywana jest największa ilość zwierząt. Weganie nie spożywają produktów pochodzenia zwierzęcego (mięso, mleko i nabiał, jajka, miód), są przeciwni zabijaniu zwierząt w celu pozyskiwania surowców na kosmetyki czy ubrania (skóry, futra, wełna, jedwab), wykorzystywaniu ich w celach rozrywkowych (polowania, zoo, rodeo, cyrk) czy testowaniu na nich kosmetyków.

Substytuty mięsa – produkty, które przypominają mięso smakiem, wyglądem, kształtem oraz chemicznymi właściwościami (można je smażyć, zapiekać itd.) Poprzez ten termin rozumie się produkty spożywcze niezawierające mięsa, czasem także innych składników pochodzenia zwierzęcego, np. nabiału. Tego typu produkty są skierowane do wegetarian, wegan, niewegetarian chcących zredukować ilość mięsa w diecie z powodów zdrowotnych lub etycznych oraz osób, które przestrzegają rygorystycznych zaleceń religijnych, takich na przykład jak koszerność czy halal. Kuchnia buddyjska jest najstarszą, w której poświadczono użycie substytutów mięsa.

Choroby odzwierzęce, antropozoonozy, zoonozy - zakaźne lub pasożytnicze choroby zwierząt, bądź przez zwierzęta tylko roznoszone, przenoszące się na człowieka poprzez kontakt bezpośredni lub surowce pochodzenia zwierzęcego, rzadziej drogą powietrzną (np. toksoplazmoza, bruceloza, wścieklizna, ptasia grypa i inne). Nad zapobieganiem się szerzeniu chorób zakaźnych zwierząt czuwają lekarze weterynarii, natomiast leczeniem chorób odzwierzęcych u człowieka trudnią się lekarze chorób zakaźnych.

Pojęcie kuchnia wegetariańska określa pożywienie, które ani nie zawiera mięsa, ani nie zostało przygotowane na bazie pochodzącej z mięsa (np. na rosole drobiowym). Laktoowowegetarianie (najczęściej spotykany typ wegetarian w zachodnim świecie) spożywają nabiał, laktowegetarianie (typ wegetarian o najdłuższej tradycji, najczęstszy w Indii) wykluczają jaja, ale nie inne produkty nabiałowe. Najbardziej radykalne diety wegetariańskie to weganizm i frutarianizm, które odrzucają wszelkie produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym miód.

Zwierzęta użytkowe – zwierzęta chowane, hodowane lub poławiane z natury w celu systematycznego użytkowania ich cech (wartości użytkowych), głównie dla osiągnięcia korzyści ekonomicznych (np. produkty, praca, opieka). Do zwierząt użytkowych zaliczane są wszystkie zwierzęta gospodarskie, niektóre gatunki zwierząt domowych oraz niektóre inne gatunki (np. zwierząt łownych hodowanych na specjalistycznych farmach lub zwierząt ozdobnych, choć ta grupa często traktowana jest odrębnie). Wśród zwierząt użytkowych wyróżnia się zwierzęta pracujące, czyli wykonujące dla człowieka określony rodzaj pracy (np. psy tropiące ślad lub konie ciągnące zaprzęg), oraz towarowe – czyli użytkowane w celu uzyskania konkretnego towaru – surowców pochodzenia zwierzęcego (np. mleko, mięso, skóry, jaja, miód, wełna, jedwab).

Państwowy Instytut Weterynaryjny powstał w 1945 r. jako jednostka badawczo-rozwojowa Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W 2003 uzyskał status państwowego instytutu badawczego. Jest jedyną tego typu placówką w Polsce. Podstawowe funkcje, jakie pełni instytut to prowadzenie badań naukowych w zakresie medycyny weterynaryjnej ze szczególnym uwzględnieniem diagnostyki i profilaktyki chorób zakaźnych, w tym chorób odzwierzęcych, oraz higieny i toksykologii żywności pochodzenia zwierzęcego. Ponadto Instytut prowadzi dokształcanie podyplomowe oraz specjalizacyjne dla lekarzy weterynarii w Weterynaryjnym Centrum Kształcenia Podyplomowego, jest krajowym ośrodkiem referencyjnym w zakresie oceny sytuacji epidemiologicznej w kraju i monitorowania pozostałości ksenobiotyków w żywności pochodzenia zwierzęcego, prowadzi urzędową kontrolę i badania przedrejestracyjne weterynaryjnych preparatów biologicznych, sprawuje nadzór merytoryczny nad zakładami higieny weterynaryjnej oraz pełni rolę doradcy naukowego administracji weterynaryjnej.

Prawa zwierząt – idea, zgodnie z którą zwierzęta mają fundamentalne interesy lub prawa, które powinny być uszanowane tak samo, jak to się dzieje w przypadku podstawowych, analogicznych interesów ludzi. Według Encyklopedii Britannica, prawa zwierząt to moralne lub legalne prawa przypisywane zwierzętom, zazwyczaj ze względu na złożoność ich życia w sferze poznawczej, emocjonalnej i społecznej oraz ich zdolności do odczuwania fizycznego bądź emocjonalnego bólu lub przyjemności. Do zasadniczych praw zwierząt zalicza się najczęściej prawo do życia i prawo do wolności od cierpienia. Filozofowie uznający konieczność zmiany stosunku człowieka do zwierząt innych niż ludzie prezentują dużą różnorodność poglądów – od protekcjonizmu Petera Singera wyrastającego z filozofii utylitarystycznej, przez podejście oparte na niezbywalnych prawach preferowane przez Toma Regana do abolicjonizmu prezentowanego przez takich myślicieli jak np. Gary L. Francione. Pomimo wielu różnic w ruchu praw zwierząt istnieje daleko idący konsensus, że zwierzęta powinny być traktowane jako osoby i włączone do moralnej wspólnoty; że nie powinny być traktowane jak przedmioty, ale jak podmioty; że nie powinny być zabijane na pożywienie, wykorzystywane w eksperymentach medycznych czy rozrywce. Bardzo często praktycznym skutkiem przyjęcia idei praw zwierząt jest przejście na wegetarianizm lub weganizm.

Ogólnopolski Tydzień Wegetarianizmu – obchodzony w maju, każdego roku, tydzień promocji diety wegetariańskiej.
Organizatorem akcji jest Fundacja Viva!, organizacja zajmująca się ochroną praw zwierząt, promocją wegetarianizmu, weganizmu i stylu życia przyjaznego zwierzętom i środowisku.

Maximum Residue Limit (pl. Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Pozostałości) - najwyższe dopuszczalne stężenie pozostałości weterynaryjnych produktów leczniczych (zwane też Najwyższym Dopuszczalnym Poziomem Pozostałości zanieczyszczeń chemicznych, biologicznych, produktów leczniczych i skażeń promieniotwórczych w roślinach, u zwierząt, w tkankach lub narządach zwierząt po uboju i w środkach spożywczych pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego) jest ustalane poprzez Rozporządzenia Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w oparciu o zalecenia Unii Europejskiej.

Cmentarz dla zwierząt – wydzielone miejsce pochówku zwierząt domowych. Przez ustawodawców stosowany jest też termin "grzebowisko" – specjalnie w odniesieniu do większych zwierząt, bardziej gospodarczych niż domowych.

Frutarianizm (lub fruktarianizm, fruitarianizm, fruktorianizm) - odmiana wegetarianizmu dopuszczająca spożywanie wyłącznie owoców i warzyw, których zerwanie nie powoduje śmierci rośliny. Nie akceptują spożywania np. marchwi czy sałaty. Frutarianizm to przeniesienie idei weganizmu na rośliny. Frutarianie zazwyczaj są też witarianiami. Najbardziej radykalni frutarianie jedzą tylko te owoce, które same spadły z drzewa.

W ostatnich dziesięcioleciach w wielu społeczeństwach rozgorzała debata nad etyką zabijania zwierząt na pożywienie. Etyczne obiekcje najczęściej dzielą się na dwa typy: na sprzeciw wobec zabijania zwierząt w ogóle i na sprzeciw wobec konkretnych praktyk agrokulturalnych związanych z produkcją mięsa. Powody sprzeciwu wobec praktyki zabijania zwierząt na potrzeby żywieniowe mogą wynikać z: uznawania praw zwierząt, etyki ekologicznej i/lub przyczyn religijnych. Niektórzy ludzie, choć sami nie są wegetarianami, odmawiają jedzenia konkretnego rodzaju mięsa z powodu tabu kulturowego. Niektórzy z kolei opowiadają się za jedzeniem mięsa z powodów kulturalnych, religijnych i odżywczych. Część społeczeństwa, choć jest mięsożerna, odmawia jedzenia mięsa zwierząt hodowanych w określonych warunkach – chodzi tu m.in. o mięso wytworzone w ramach hodowli przemysłowej (ang. factory farming), w tym o cielęcinę i wątróbki drobiowe. Niektórzy ludzie zostają wegetarianami lub weganami nie z powodu ogólnego sprzeciwu wobec spożywania mięsa, ale z powodu sposobu złego traktowania zwierząt hodowlanych, które potem są zabijane. Postawa taka jest wyrażeniem stanowiska koncentrującego się na dobrobycie zwierząt (ang. animal welfare), a nie na prawach zwierząt.

Cmentarz dla zwierząt - wydzielone miejsce pochówku zwierząt domowych. Przez ustawodawców stosowany jest też termin "grzebowisko" - specjalnie w odniesieniu do większych zwierząt, bardziej gospodarczych niż domowych.

Ekskryptyda - (ang. ex-cryptid) oficjalnie wyjaśniony przypadek kryptydy poparty niezbitymi dowodami lub nowy gatunek zwierzęcia, który zanim został uznany był kryptydą. Do tej pory zbiór ekskryptyd liczy 19 zwierząt, w tym 13 nowych gatunków i 6 anomalii zwierzęcych.

Narów – element charakteru konia chowanego, powstały wskutek niekorzystnych i zewnętrznych uwarunkowań środowiskowych (takich jak np. błędy wychowawcze lub wypadki), w wyniku których następuje wytworzenie się określonych reakcji warunkowych, stanowiących często zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi, a także zwierząt. Cecha ta jest niepożądana w optyce przyjętych celów procesu układania zwierzęcia i może w istotny sposób obniżyć jego wartość użytkową.

Furry (z ang. futrzak, futrzastość) – termin określający osobę, która interesuje się lub zajmuje się twórczością związaną z tzw. sztuką futrzastą oraz/lub stara się swoim zachowaniem nawiązywać do zachowania zwierzęcia. Jest to też pojęcie opisujące społeczność składającą się z osób o wyżej wymienionych upodobaniach lub zachowaniach. Czasami odnosi się również do postaci łączących cechy ludzi i zwierząt, występujących w kilku formach:

Długowieczność – jest to pojęcie oznaczające długość życia człowieka, zwierzęcia, bądź drzewa wyższą od oczekiwanej. Wpływ na długowieczność mają różne czynniki. Głównie są to uwarunkowania genetyczne, styl życia, a także klimat danego kraju. Przypadkami skrajnej długowieczności są tzw. superstulatkowie, czyli osoby, które przekroczyły 110 lat.

Fundacja Viva! Akcja dla zwierząt (ang. Vegetarians International Voice For Animals, międzynarodowy głos wegetarian w sprawie zwierząt) – założona w 1994 przez Juliet Gellatley międzynarodowa organizacja zajmująca się ochroną praw zwierząt, promocją wegetarianizmu, weganizmu i stylu życia przyjaznego zwierzętom i środowisku.

Freeganizm to antykonsumpcyjny styl życia, polegający na ograniczaniu udziału w konwencjonalnej ekonomii. Nazwa tego ruchu powstała w USA jako zbitka słów free - wolny, darmowy, i veganism - weganizm (jednak nie wszyscy jego członkowie są weganami czy wegetarianami) .

Zwierzęta domowe - zwierzęta trzymane przez człowieka w domu dla osobistej przyjemności lub dla towarzystwa, w odróżnieniu od zwierząt chowanych lub hodowanych z innych powodów (zwierzęta hodowlane, gospodarskie i użytkowe).

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja