Wers (
fr. vers, z
łac. versus – wiersz) – podstawowa jednostka
wersyfikacyjna, niemal zawsze wyodrębniona jako pojedyncza linijka tekstu. Wers można także zdefiniować jako odcinek mowy wierszowanej między dwoma pauzami wersyfikacyjnymi.
Wers (
fr. vers, z
łac. versus – "wiersz") – każda pojedyncza linia tekstu pisanego. W przypadku tekstu pisanego w układzie
łamowym, oprócz terminu wers, stosuje się też prostsze określenia – "wiersz", lub "linijka tekstu". Wers jest podstawową jednostką tworzącą
akapit.
Wiersz (także: mowa wiązana, oratio vincta) – sposób organizacji tekstu, polegający na powtarzaniu się w nim odcinków o takich samych właściwościach strukturalnych; przeciwieństwo
prozy; utwór o swoistej językowej kompozycji, w której
wers (linijka wiersza wyodrębniona
intonacyjnie i graficznie) pełni funkcję wierszotwórczą, wykorzystuje środki
stylistyczne w funkcji
poetyckiej, impresywnej lub
ekspresywnej.
Wiersz sylabiczny – wiersz mający równą liczbę
sylab,
akcent stały pada na przedostatnią sylabę wersu. W wierszu sylabicznym
zdanie nie zawsze kończy się w
wersie, występują
średniówki. Najczęściej jest pisany 13-głoskowcem lub 11-głoskowcem. Wiersz sylabiczny można określić jako numeryczny, w którym podstawą miary jest ta sama liczba sylab. Akcent bywa strukturalny i występuje w klauzuli, rzadziej w średniówce.
Klauzula – końcowy odcinek
wersu w dowolnym
wierszu, w którym musi nastąpić spadek lub wzrost ciśnienia intonacji głosowej w strunach głosowych u człowieka. W klauzuli skupiają się
czynniki delimitacyjne, czyli takie, które wyodrębniają wers, ustalają jego granicę. Niekiedy w klauzuli występuje
rym. Koniec klauzuli niekoniecznie musi być jednoznaczny z końcem (może posiadać morał)
zdania (tak jest w
średniowiecznym wierszu zdaniowym), gdyż w wierszu może występować
przerzutnia.
Średniówka – punkt podziału, który rozbija
wers na kilka (najczęściej: dwa tzw. hemistychy) części i zwykle występuje w wersach dłuższych niż ośmiosylabowe.
Akromonogram, wiersz akromonograficzny (
gr. ákron = początek = monógrammos = jednoliterowy) – specyficzna odmiana utworu
wierszowanego, polegająca na tym, że ostatnia litera danego
wersu jest taka sama, jak pierwsza litera wersu następnego.
System numeryczny wiersza – za
wiersze numeryczne uważa się takie, w których występuje ilościowa zgodność stóp, zestrojów akcentowych czy
sylab w jednym
wersie. W zależności od tego, które z powyższych elementów wykazują zgodność liczebną wyróżniamy trzy rodzaje wiersza numerycznego:
Wiersz, inaczej wiersz składu, pot. linijka tekstu - pojęcie używane w
typografii,
edytorstwie,
piśmiennictwie na oznacznie jednoliniowego fragmentu tekstu zawartego między dwoma marginesami
kolumny tekstu lub
szpalty. Szczególnym (ale zarazem najczęściej spotykanym) typem wiersza składu jest wiersz justunku, stosowany w kolumnie dla odróżniena do
żywej paginy.
Wiersz wolny – typ
wiersza, który należy do
systemu nienumerycznego, gdyż jego budowa nie opiera się na zgodności liczby
sylab, stóp, zestrojów akcentowych w
wersie. Długość wersów w wierszu wolnym nie musi być analogiczna i nie jest określona żadnymi regułami. W wierszu wolnym mogą występować
rymy. Popularny w dwudziestoleciu międzywojennym i polskiej
poezji XX wieku.
Stychometria jest to numerowanie
wierszy w danym tekście, połączone z umieszczaniem na
marginesach cyfr, oznaczających kolejne
wersy lub w przypadku
prozy linijki
druku.
Register — cecha
estetyczna złamanego tekstu polegająca na takim rozmieszczeniu
łamów w
kolumnach, aby
wiersze w sąsiednich łamach były położone na jednakowej wysokości. Dotyczy to m.in. łamów znajdujących się:
Kolumna składu – jest to obszar, w którym są zamknięte wszystkie elementy składające się na dany tekst.
Czytelnik czytając, wędruje wzrokiem od lewej strony tekstu do prawej ruchem będącym serią krótkich skoków (ok. 12 znaków). Właściwa szerokość
kolumny pozwala oczom na wykonanie 5 lub 6 takich skoków przed rozpoczęciem następnego
wiersza. Idealny wiersz powinien mieć około 66 znaków (10-12
wyrazów).
Wiersz stychiczny – wiersz zbudowany z wersów ciągłych,w którym nie występuje podział na
strofy.
Wersy najczęściej rymowane są parzyście (
dystychy). Przykładem wiersza stychicznego jest tekst "
Pana Tadeusza"
Adama Mickiewicza, poematy
Juliusza Słowackiego ("
Ojciec zadżumionych"), np.
Pantum (pantun) - powstała w
XV w. malajska forma
wiersza, zbudowana ze
strof czterowersowych,
rymowanych (z układem rymów abab lub abba) lub nie, w której każda 2 i 4 linijka jednej strofy powtarza się jaki linijka 1 i 3 następnej. Zakończyć można po prostu urywając wiersz po kolejnej zwrotce, albo przez powrót do linijek 1 i 3 z pierwszej strofy (jedynych dotąd nie użytych) i umieszczenie ich jako 2 i 4 (lub 4 i 2) ostatniej.
MPK Radom - Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji w
Radomiu sp. z o.o. znajdujące się obecnie przy ul. Wjazdowej 4 powstało w
1950 roku jako jednostka wyodrębniona z
PKS Radom. Jednak za datę powstania MPK jako spółki całkowicie samodzielnej uważa się
1954 rok. Wtedy została zupełnie wyodrębniona z PKS-u.
Lepiej, inaczej lepiuch – krótki, jednozdaniowy, często
nonsensowny,
groteskowy wierszyk, standardowo składający się z dwóch
wersów. Wynalezienie tej formy przypisuje się
Wisławie Szymborskiej, natomiast nazwę temu gatunkowi nadał jej sekretarz
Michał Rusinek. Celem lepieja jest ukazanie lepszej alternatywy od jakiejś możliwości kulinarnej.
Ośmiozgłoskowiec – najpopularniejszy w polskiej
poezji krótki format
wiersza sylabicznego: 8-zgłoskowy
wers bez
średniówki, z
akcentem wyrazowym w
klauzuli. Podzielony średniówką (4+4, 5+3, 3+5) łatwo staje się formatem
wiersza sylabotonicznego. Często jest wiązany w
strofy. Ośmiozgłoskowiec występuje w
liryce i takich gatunkach, jak
fraszka,
bajka,
ballada, rzadziej zaś w poezji epickiej i w
dramacie. Ośmiozgłoskowiec odgrywa istotną rolę w poezji ludowej i w wierszach, w szczególności dla dzieci.
Strofa (z łac. stropha, pot. zwrotka) – zestaw pewnej liczby
wersów (wyodrębnionych w całość i oddzielonych przerwą graficzną od innej całości), który jest elementem wierszotwórczym. Strofa występuje tylko w utworze
lirycznym, pełni istotną funkcję w
rytmice i
intonacji. Strofy mogą występować w
wierszach każdego rodzaju:
białym,
wolnym,
sylabicznym,
tonicznym,
sylabotonicznym, ale w wierszu wolnym mogą nie mieć charakteru regularnego. Ze względu na liczbę wersów, które wchodzą w skład strofy, dzielimy je na: