Wiersz

Wiersz (także: mowa wiązana, oratio vincta) – sposób organizacji tekstu, polegający na powtarzaniu się w nim odcinków o takich samych właściwościach strukturalnych; przeciwieństwo prozy; utwór o swoistej językowej kompozycji, w której wers (linijka wiersza wyodrębniona intonacyjnie i graficznie) pełni funkcję wierszotwórczą, wykorzystuje środki stylistyczne w funkcji poetyckiej, impresywnej lub ekspresywnej.

Wers (fr. vers, z łac. versus – "wiersz") – każda pojedyncza linia tekstu pisanego. W przypadku tekstu pisanego w układzie łamowym, oprócz terminu wers, stosuje się też prostsze określenia – "wiersz", lub "linijka tekstu". Wers jest podstawową jednostką tworzącą akapit.

Wers (fr. vers, z łac. versus – wiersz) – podstawowa jednostka wersyfikacyjna, niemal zawsze wyodrębniona jako pojedyncza linijka tekstu. Wers można także zdefiniować jako odcinek mowy wierszowanej między dwoma pauzami wersyfikacyjnymi.

Wiersz, inaczej wiersz składu, pot. linijka tekstu - pojęcie używane w typografii, edytorstwie, piśmiennictwie na oznacznie jednoliniowego fragmentu tekstu zawartego między dwoma marginesami kolumny tekstu lub szpalty. Szczególnym (ale zarazem najczęściej spotykanym) typem wiersza składu jest wiersz justunku, stosowany w kolumnie dla odróżniena do żywej paginy.

System numeryczny wiersza – za wiersze numeryczne uważa się takie, w których występuje ilościowa zgodność stóp, zestrojów akcentowych czy sylab w jednym wersie. W zależności od tego, które z powyższych elementów wykazują zgodność liczebną wyróżniamy trzy rodzaje wiersza numerycznego:

Funkcja ekspresywna - polega na wyrażaniu, poprzez wypowiedź, emocji i stanów wewnętrznych osoby mówiącej. Wykorzystuje środki językowe zdradzające uczucia mówiącego wobec tematu wypowiedzi lub wobec odbiorcy. Aby wzmocnić wypowiedź, stosuje się liczne wyrazy ekspresywne, nacechowane emocjonalnie. Innymi istotnymi cechami wypowiedzi o przeważającej funkcji ekspresywnej jest dominacja czasowników w 1 osobie liczby pojedynczej oraz duża ilość zaimków osobowych, typu: mnie, mój, ja. Stosuje się wykrzyknienia oraz pytania retoryczne, a całość ma charakter subiektywny.

Pantum (pantun) - powstała w XV w. malajska forma wiersza, zbudowana ze strof czterowersowych, rymowanych (z układem rymów abab lub abba) lub nie, w której każda 2 i 4 linijka jednej strofy powtarza się jaki linijka 1 i 3 następnej. Zakończyć można po prostu urywając wiersz po kolejnej zwrotce, albo przez powrót do linijek 1 i 3 z pierwszej strofy (jedynych dotąd nie użytych) i umieszczenie ich jako 2 i 4 (lub 4 i 2) ostatniej.

Mikroskopia z modulacją siły (z ang. FMM - Force Modulation Microscopy) - tryb pracy mikroskopu SPM polegający na skanowaniu powierzchni sondą umieszczoną na dźwigience poddawanej periodycznie zmiennemu wychyleniu. Amplituda wychylenia zmienia się w zależności od lokalnych różnic we właściwościach sprężystych materiału. Otrzymywany obraz jest jednocześnie obrazem topografii próbki. Dla wyodrębnienia samych właściwości sprężystych stosuje się dodatkowo tryb kontaktowy AFM.

Wiersz meliczny to rodzaj wiersza, którego budowa jest ściśle podporządkowana rytmiczności językowej i opiera się na organizacji muzycznej, np: psalm.

Ośmiozgłoskowiec – najpopularniejszy w polskiej poezji krótki format wiersza sylabicznego: 8-zgłoskowy wers bez średniówki, z akcentem wyrazowym w klauzuli. Podzielony średniówką (4+4, 5+3, 3+5) łatwo staje się formatem wiersza sylabotonicznego. Często jest wiązany w strofy. Ośmiozgłoskowiec występuje w liryce i takich gatunkach, jak fraszka, bajka, ballada, rzadziej zaś w poezji epickiej i w dramacie. Ośmiozgłoskowiec odgrywa istotną rolę w poezji ludowej i w wierszach, w szczególności dla dzieci.

Kolumna składu – jest to obszar, w którym są zamknięte wszystkie elementy składające się na dany tekst. Czytelnik czytając, wędruje wzrokiem od lewej strony tekstu do prawej ruchem będącym serią krótkich skoków (ok. 12 znaków). Właściwa szerokość kolumny pozwala oczom na wykonanie 5 lub 6 takich skoków przed rozpoczęciem następnego wiersza. Idealny wiersz powinien mieć około 66 znaków (10-12 wyrazów).

Meander – rodzaj wiersza w formie fraszki lub epigramatu. Składa się z jednej strofy lub kilku. Każda strofa ma sześć wersów o nieustalonej, zmiennej stopie metrycznej. Ustalony jest natomiast rym o przebiegu abbaab. Ten meandrujący rym nawiązuje do ornametu, od którego zapożyczona została nazwa wiersza.

Lipometria (gr. leípō – opuszczam i métron – miara) – zabieg z dziedziny literatury polegający na skróceniu metrum wersu o jedną sylabę lub stopę, a tym samym odejście od wzoru rytmicznego danego utworu. Takie skrócenie stanowi przeciwieństwo hipermetrii.

Wiersz wolny – typ wiersza, który należy do systemu nienumerycznego, gdyż jego budowa nie opiera się na zgodności liczby sylab, stóp, zestrojów akcentowych w wersie. Długość wersów w wierszu wolnym nie musi być analogiczna i nie jest określona żadnymi regułami. W wierszu wolnym mogą występować rymy. Popularny w dwudziestoleciu międzywojennym i polskiej poezji XX wieku.

Funkcja ekspresywna - polega na wyrażaniu, poprzez wypowiedź, emocji i stanów wewnętrznych osoby mówiącej. Wykorzystuje środki językowe zdradzające uczucia mówiącego wobec tematu wypowiedzi lub wobec odbiorcy. Aby wzmocnić wypowiedź, stosuje się liczne wyrazy ekspresywne, nacechowane emocjonalnie. Innymi istotnymi cechami wypowiedzi o przeważającej funkcji ekspresywnej jest dominacja czasowników w 1 osobie liczby pojedynczej oraz duża ilość zaimków osobowych, typu: mnie, mój, ja. Stosuje się wykrzyknienia oraz pytania retoryczne, a całość ma charakter subiektywny.

Ballata - XIV wieczna włoska forma wiersza lub kompozycji poetycko muzycznej, składająca się z wiersza i refrenu występującego na początku i końcu utworu. Przy wykonywaniu ballaty, wykorzystywano muzykę oraz taniec. Głównym przedstawicielem włoskiego ballada w XIV wieku był Francesco Landino.

Stychometria jest to numerowanie wierszy w danym tekście, połączone z umieszczaniem na marginesach cyfr, oznaczających kolejne wersy lub w przypadku prozy linijki druku.

Szarada – gatunek literatury stosowanej, zagadka w formie wiersza, w którym w różny sposób zostało zaszyfrowane jakieś zdanie lub wyraz. W szaradzie zwykłej sylaby zaszyfrowanego tekstu są oznaczone kolejno liczbami. Także synonim wszelkich rozrywek umysłowych.

Horyzontalizm (łac. horizon, horizontis) - w sztukach plastycznych zasada komponowania obrazu polegająca na akcentowaniu w dziele sztuki kierunków poziomych, rozbudowa kompozycji dzieła wszerz; przeciwieństwo wertykalizmu.

Funkcja globalna to funkcja widziana z każdego miejsca w programie ( w przeciwieństwie do funkcji lokalnej, której możliwość wywołania - widoczność jest ograniczona do modułu czy też klasy).

Wiersz stychiczny – wiersz zbudowany z wersów ciągłych,w którym nie występuje podział na strofy. Wersy najczęściej rymowane są parzyście (dystychy). Przykładem wiersza stychicznego jest tekst "Pana Tadeusza" Adama Mickiewicza, poematy Juliusza Słowackiego ("Ojciec zadżumionych"), np.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja