Linki:
Azja,
Brahmaputra,
Himalaje,
Huang He,
Język chiński,
Język tybetański,
Jangcy,
Karakorum,
Klimat,
Kunlun,
Less,
Mekong,
Pasterstwo,
Saluin,
Tybet (region),
Wyżyna,
Wyżyna Tybetańska –
wyżyna w
Azji, położona na północ od
Himalajów. Ponad jej płaskowyżem o wysokości 4500 m n.p.m. do 5000 m n.p.m. wznoszą się pasma górskie takie jak Himalaje,
Kunlun i
Karakorum. Zajmuje powierzchnię 2,5 mln km². Wyżyna Tybetańska jest wyżyną
lessową o kilkusetmetrowej grubości.
Kunlun (
chiń. trad. 崑崙山,
chin. upr. 昆仑山,
pinyin: Kūnlún Shān) – pasmo górskie w zachodnich
Chinach, trzecie pod względem wysokości na Ziemi po
Himalajach i
Karakorum, na północnym skraju
Wyżyny Tybetańskiej, łączące
Karakorum na zachodzie i
Ałtyn-Tag na wschodzie. Długość pasma Kunlun wynosi 2500 km. Najwyższym szczytem Kunlunu jest
Kongur Tagh, dla którego podawane są dwie wysokości 7719 m i 7649 m n.p.m., jeden z najtrudniej dostępnych szczytów siedmiotysięcznych. W zależności od tego, którą z powyższych wysokości przyjmuje się za właściwą, Kunlun jest trzecim (po Himalajach i Karkorum) lub czwartym (po Himalajach, Karkorum i Hindukuszu) pod względem wysokości masywem górskim świata.
Dżos (
ang. Jos Plateau) –
wyżyna w północno-centralnej
Nigerii. Jej średnia wysokość to 1200-1300 m, a najwyższy szczyt
Shere Hill osiąga wysokość 1781 m n.p.m. Wyżyna zajmuje powierzchnię 7770 km².
Tanggula Shanmai (również Dangla Shanmai;
chin. upr.: 唐古拉山脉;
chin. trad.: 唐古拉山脈;
pinyin: Tánggǔlā Shānmài;
tyb.: གདང་ལ་།) –
łańcuch górski w południowo-zachodnich
Chinach, na granicy
Tybetańskiego Regionu Autonomicznego i prowincji
Qinghai, pomiędzy pasmami
Kunlun i
Nienczen Tangla, na
Wyżynie Tybetańskiej. Średnia wysokość wynosi ponad 5000 m
n.p.m. Najwyższym szczytem jest Geladaindong, mający wysokość 6559 m n.p.m.
Nganglong Kangri (Aling Shan, Anglong Gangri;
chin.: 阿陵山;
pinyin: Ālíng Shān) – pasmo górskie w zachodnich
Chinach, na
Wyżynie Tybetańskiej, w północno-zachodnich
Transhimalajach. Wznosi się średnio na wysokość 4500-5000 m n.p.m. Najwyższy szczyt, Anglong Gangri Feng (昂龙岗日峰), osiąga 6596 m n.p.m. (wg innych źródeł 7315 m n.p.m.). Rzeźba ma charakter wysokogórski. W wyższych partiach występują lodowce. Dominuje krajobraz pustyni wysokogórskiej.
Kunlun (
chiń. trad. 崑崙山,
chin. upr. 昆仑山,
pinyin: Kūnlún Shān) – pasmo górskie w zachodnich
Chinach, trzecie pod względem wysokości na Ziemi po
Himalajach i
Karakorum, na północnym skraju
Wyżyny Tybetańskiej, łączące
Karakorum na zachodzie i
Ałtyn-Tag na wschodzie. Długość pasma Kunlun wynosi 2500 km. Najwyższym szczytem Kunlunu jest
Kongur Tagh, dla którego podawane są dwie wysokości 7719 m i 7649 m n.p.m., jeden z najtrudniej dostępnych szczytów siedmiotysięcznych. W zależności od tego, którą z powyższych wysokości przyjmuje się za właściwą, Kunlun jest trzecim (po Himalajach i Karkorum) lub czwartym (po Himalajach, Karkorum i Hindukuszu) pod względem wysokości masywem górskim świata.
Wyżyna Nadzowska (
ukr.: Приазовська височина, Pryazowśka wysoczyna) –
wyżyna na południowym wschodzie
Ukrainy, na północ od
Morza Azowskiego. Na północy graniczy z
Niziną Naddnieprzańską, na północnym wschodzie z
Wyżyną Doniecką, na południu i zachodzie z
Niziną Czarnomorską. Najwyższy punkt, Mohyła-Belmak, osiąga 324 m n.p.m. Wyżyna nachylona jest z północy (średnio 200–230 m n.p.m.) na południe (50–100 m n.p.m.). Stanowi krawędź krystalicznego fundamentu przykrytego
lessem. Pierwotna szata roślinna zachowała się w formie resztek stepu.
Wyżyna Appalachijska (
Appalachy Północne) –
wyżyna i kilka mniejszych pasm górskich tworzących północny kraniec pasma Appalachów. Wyżyna obejmuje większą część Kanady Atlantyckiej oraz północne krańce
Nowej Anglii. Większymi pasmami górskimi tego rejonu są Long Range Mountains, Annieopsquotch Mountains i Notre Dame Mountains.
Wyżyna Adamawa –
wyżyna w
Afryce Zachodniej na terytorium
Kamerunu,
Republiki Środkowoafrykańskiej i wschodniej
Nigerii. Położona na wysokości 1000–1500 m n.p.m. Zbudowana głównie z
gnejsów prekambryjskich i młodszych skał wylewnych.
Gęś tybetańska, gęś indyjska (Anser indicus) – gatunek dużego
ptaka (wielkości
gęsi zbożowej) z rodziny
kaczkowatych zamieszkująca Azję Środkową. Tereny lęgowe położone są na
Wyżynie Tybetańskiej. Zimuje w Indiach. W czasie wędrówek przelatuje nad Himalajami na wysokości ponad 10 000m. W Europie trzymana w ogrodach. Dzika populacja żyje w Niemczech. W Polsce sporadycznie, o niejasnym pochodzeniu, w stadach innych gęsi.
Wyżyna Gujańska –
wyżyna w północnej części
Ameryki Południowej, między
Niziną Orinoko a
Niziną Amazonki. Zajmuje powierzchnię ok. 1,2 mln km².
Wyżyna Turgajska (
kaz.: Торғай үстірті, Torgaj üstyrty;
ros.: Тургайское плато, Turgajskoje płato) –
wyżyna północno-zachodnim
Kazachstanie, oddzielająca zachodnią
Syberię od
Azji Środkowej.
Wyżyna Przedborska (
342.1), makroregion naturalny w północno-zachodniej część
Wyżyny Małopolskiej, w dorzeczu górnej
Pilicy. Od wschodu ograniczony jest
Wyżyną Kielecko-Sandomierską, a od północy
Wzniesieniami Południowomazowieckimi. Zajmuje powierzchnię ok. 5,3 tys. km².
Wyżyna Woźnicko-Wieluńska (
341.2). Zajmuje powierzchnię 3740 km². Od północy graniczy z
Niziną Południowowielkopolską, od wschodu z
Wyżyną Małopolską i
Wyżyną Krakowsko-Częstochowską, od południa z
Wyżyną Śląską i od zachodu i południowego zachodu z
Niziną Śląską.
Wyżyna Smoleńska (
ros. Смоленская возвышенность, Smolenskaja wozwyszennost’) –
wyżyna w północnej części
Niziny Wschodnioeuropejskiej.
Wyżyna Mołdawska (
rum. Podişul Moldovei) –
wyżyna we wschodniej
Rumunii. Wyżyna jest rozcięta dolinami
Seretu,
Prutu i mniejszych rzek. Główne miasto to
Jassy.
Wyżyna Mongolska -
wyżyna w środkowej Azji na terytorium
Mongolii i północnych
Chin. Na wschodzie graniczy z
Wielkim Chinganem, na południu z górami
Qilian Shan, na zachodzie z kotlinami
Kaszgarską i
Dżungarską, a na północy z górami południowej
Syberii. Jej powierzchnia wynosi około 3 mln km².
Wyżyna Wołyńsko-Podolska (
851; ukr. Волыно-Поділська височина - Wołyno-Podilśka wysoczyna) -
wyżyna w południowo-zachodniej części
Ukrainy, na granicy z Polską. Na wschodzie graniczy z
Wyżyną Naddnieprzańską. Wysokość do 471 m (
Gołogóry).
Aïr -
wyżyna w
Nigrze w południowej części
Sahary. Zbudowana jest ze skał
prekambryjskich. Średnia wysokość wynosi 800 m. Przecinają ją
wadi, a ponad powierzchnię wznoszą się wygasłe
wulkany (najwyższy szczyt -
Baguezane 2022 m n.p.m.). Porasta ją roślinność pustynna i półpustynna. Zamieszkują ją koczownicy, którzy hodują
wielbłądy i
bydło. Na terenie wyżyny wydobywa się rudy
uranu.
Wyżyna Beneszowska, (
czes. Benešovská pahorkatina) –
mezoregion w obrębie
Masywu Czeskiego, leżący w północno-zachodniej części
Wyżyny Czeskomorawskiej, w północnej części
Wyżyny Środkowoczeskiej.