Wzdłużenie zastępcze –
proces fonetyczny, w wyniku którego samogłoska staje się długa, aby zachować energię potrzebną na wypowiedzenie wyrazu, kiedy następna samogłoska zanikła. Zaszło np. w
łacinie,
języku fińskim i w
języku polskim (przy zaniku
jerów). Podobnie jak wokalizacja jerów jest wynikiem wyrównań kompensacyjnych. Przy wzdłużeniu zastępczym zanikający jer oddaje swój iloczas samogłosce pełnej – powodując jej wzdłużenie.
Samogłoska nosowa –
samogłoska, podczas wymawiania której strumień powietrza przepływa zarówno przez
jamę ustną jak i
jamę nosową. Taki przepływ powietrza spowodowany jest opuszczeniem
podniebienia miękkiego, skutkiem czego strumień powietrza uzyskuje też dostęp do jamy nosowej. Samogłoska, która nie jest nosowa to samogłoska ustna. Charakterystyczny dla samogłosek nosowych efekt nosowości spowodowany jest zaangażowaniem dodatkowej komory rezonansowej – jamy nosowej.
Przegłos lechicki (przegłos polski) – proces (
przegłos) spowodowany zmniejszeniem znaczenia opozycji
samogłoska przednia – tylna po
palatalizacji spółgłosek. Miał miejsce w wieku IX i X, zakończony w wieku XIII (według chronologii bezwzględnej), chronologia względna, oparta na rekonstrukcji sytuuje go około X wieku. Istota przegłosu polega na stwardnieniu (dyspalatalizacji) samogłosek przednich, za jego zasięgiem znalazły się samogłoski wysokie.
Samogłoska półprzymknięta przednia niezaokrąglona - typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to e (zwykłe
e).
Samogłoska prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ʊ (podkowiaste
u).
Heavymetalowy umlaut (żartobliwie röck döts) – dodawany do nazw zespołów
heavymetalowych znak przegłosu (
umlaut), typowo w postaci dwóch kropek nad
samogłoską.
Samogłoska prawie przymknięta przednia scentralizowana niezaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ɪ (
kapitalik i).
System fonetyczny języka szwedzkiego charakteryzuje się silnie rozwiniętym systemem samogłosek, liczącym 22 fonemy oraz równie obfitym systemem spółgłosek. Rekompensatą tak bogatego systemu samogłoskowego jest brak
dyftongów. Zarówno samogłoski jak i spółgłoski podlegają zjawisku
iloczasu. Intonacja języka jest specyficzna, oprócz akcentu uderzeniowego i ogólnego akcentu zdaniowego występuje również
akcent toniczny. który ma wartość dystynktywną, tzn. może wpływać na zmianę znaczenia wyrazów.
Retrofleksja (z
łac. retrō ‘wstecz’ i flexio ‘zginanie’ od czasownika flectere ‘zgiąć’) to rodzaj artykulacji
spółgłosek (też
samogłosek). Retrofleksja polega na wygięciu przodu języka ku górze i zbliżeniu (ew. zwarciu) jego koniuszka w okolicy zadziąsłowej (
postalweolarno-
prepalatalnej), co zasadniczo odróżnia ten typ artykulacji od pozostałych spółgłosek zadziąsłowych i podniebiennych o artykulacji
laminalnej.
Ӗ/ӗ – litera występująca jedynie w alfabecie
czuwaskim. Nie należy jej mylić z identycznie wyglądającym łacińskim Ĕ/ĕ. Oznacza samogłoskę przednią, średnią. Litera pojawiła się po raz pierwszy w 1873 w "Elementarzu dla Czuwaszy z zastosowaniem alfabetu rosyjskiego", autorstwa Iwana Jakowlewa. Zastąpiła stosowany wcześniej znak miękki.
Eta (ἦτα, Ηη) – siódma litera
alfabetu greckiego oznaczająca w
języku starogreckim samogłoskę "e długie otwarte". W greckim systemie liczbowym oznacza liczbę
8.
Daszek -
symbol diakrytyczny używany do
spółgłosek i
samogłosek. Jest skierowany w tę samą stronę co
brevis, ale ma ten sam kształt, co symbol
akcentu przeciągłego. Daszka używa się m.in. w językach
czeskim i
słowackim. Stosuje się go tam do
liter:
Č,
Ď,
Dž Ě,
Ň,
Ř,
Ť i
Ž, a w słowackim dodatkowo
Ľ. Litery
Č,
Dž,
Š i
Ž są używane także w językach krajów dawnej
Jugosławii,
litewskim,
łotewskim i
śląskim, ale
Dž jako oddzielna litera występuje tylko w
serbskim,
chorwackim i
bośniackim. W
języku chińskim służy do oznaczania
tonu. W
językach ugrofińskich ma różne zastosowanie.
Dróttkvætt -
stopa metryczna, tzw. „rym rycerski” – ośmiowierszowa
strofa, pod względem treści podzielona na 2 czterowiersze, forma zewnętrzna: stała ilość
głosek,
aliteracji i
asonansów.
Wers ma: 6 zgłosek, w tym 3 akcentowane. Aliteracja łączy po dwa wiersze, pierwszy (nieparzysty) wiersz – aliteracja w dwóch akcentowanych zgłoskach (miejsce dowolne); drugi (parzysty) – na pierwszej zgłosce. W nieparzystym wierszu występuje półasonans o odmiennych samogłoskach. W parzystym – całkowity asonans o jednakowych spół- i samogłoskach.
Geminacja zachodniogermańska to zmiana fonetyczna, która zaszła z językach zachodniogermańskich około 300 roku naszej ery. Polegała ona na tym, że spółgoski pojedyncze (z wyjątkiem /r/) znajdujace się po krótkiej samogłosce i przed /j/, czasem również przed /r/, /l/, i /w/, uległy geminacji, czyli podwojeniu. Przykłady:
Ꙓ, ꙓꙒ, ꙓ (robocza nazwa: jotowana jać) – rzadko używana litera dawnej
cyrylicy (np. w «Изборник» Святослава 1073 года, фрагмент л. 156 об.). Utworzona jako
ligatura liter
I i
Ѣ. Nie ma odpowiednika w
głagolicy ani nie posiada wartości liczbowej. Używana była na początku wyrazów i po
samogłoskach, np.: ꙓди, наꙓдъся. Prawdopodobna wymowa to [jæ:] lub [jest:].
Grawis ( ` , akcent ciężki, akcent słaby) –
znak diakrytyczny używany w językach
greckim,
katalońskim,
wietnamskim,
norweskim,
portugalskim,
francuskim,
walijskim,
włoskim i in., oznaczający
akcent samogłoski krótkiej o
intonacji opadającej.
Windows-1255, znane także jako CP-1255, bądź WinHebrew, jest 8–
bitowym kodowaniem znaków zaprojektowanym do pokrycia
języka hebrajskiego. Zestaw ten jest kompatybilnym
nadzbiorem ISO 8859-8 — litery są w tych samych pozycjach, ale Windows-1255 dodaje punkty
samogłosek i inne znaki w dolnych pozycjach.
Języki sko (języki skou) -
papuaska rodzina językowa, używana wzdłuż północnego wybrzeża
Papui-Nowej Gwinei. Wyróżnia się tu 16 języków. Posługuje się nimi ok. 7000 osób. Języki cechuje tonalność (w przeciwieństwie do pozostałych z grupy papuaskich), niespotykane spółgłoski czy duża liczba samogłosek.
Ae występuje między innymi w
łacinie i odpowiada współcześnie wymowie /e/, w łacinie klasycznej zbliżone do niemieckiego
ei, a w archaicznej /aj/. Bywa też zastępowane
ligaturą æ. W
języku niemieckim zastępuje
ä przy braku odpowiednich czcionek. Ponadto łacińskiemu ae odpowieda niemieckie ä.
Reguła fonologiczna jest jednym ze sposobów sformułowania generalizacji opisującej proces fonologiczny w danym języku. Na przykład, regułą fonologiczną w języku polskim jest asymilacja dźwięczności, co odnosi się do typu asymilacji zachodzącej między dwoma
obstruentami: w wyrazie las wypowiadamy na ogół bezdźwięczną spółgłoskę szczelinową [s], jednak w sekwencji las był dźwięk ten ulega wpływowi następującego po nim dźwięcznego [b] i jest wypowiadany jako [z].