XIV wiek p.n.e.

Tell el-Amarna (staroegipskie Achetaton) - miejscowość nad środkowym biegiem Nilu, na jego wschodnim brzegu, około 320 km na południe od Kairu. Jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Około 1358-1340 p.n.e. faraon - reformator religijny Amenhotep IV (Echnaton) — zbudował tu, na dziewiczej ziemi, stolicę swego państwa, a zarazem główny ośrodek nowej religii. Po śmierci Echnatona miasto opuszczono.

Amarna (staroegipskie Achetaton) – miejscowość nad środkowym biegiem Nilu, na jego wschodnim brzegu, około 320 km na południe od Kairu. Jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Około 1358-1340 p.n.e. faraon - reformator religijny Amenhotep IV (Echnaton) — zbudował tu, na dziewiczej ziemi, stolicę swego państwa, a zarazem główny ośrodek nowej religii. Po śmierci Echnatona miasto opuszczono.

Tell el-Amarna (staroegipskie Achetaton) - miejscowość nad środkowym biegiem Nilu, na jego wschodnim brzegu, około 320 km na południe od Kairu. Jedno z najważniejszych stanowisk archeologicznych w Egipcie. Około 1358-1340 p.n.e.[1] faraon - reformator religijny Amenhotep IV (Echnaton) — zbudował tu, na dziewiczej ziemi, stolicę swego państwa, a zarazem główny ośrodek nowej religii. Po śmierci Echnatona miasto opuszczono.

Taduhepa (hur. Tadu-Hepa lub Tatu-Hepa, ur. ok. 1366 r. p.n.e.) - mitannijska księżniczka, córka króla Tuszratty i jego żony, królowej Juni, żona faraona Amenhotepa III, a później Echnatona, najprawdopodobniej była tą samą osobą, co Kija, a więc być może była także matką faraona Tutanchamona.

Aj (Ay) (Eje) - faraon, władca starożytnego Egiptu. Prawdopodobnie panował w latach 1323-1319 p.n.e. Był synem Jujego i Czuju, a więc bratem królowej Teje. Niektórzy badacze uważają go również za ojca Nefertiti. Zaliczany jest do grona władców XVIII dynastii. Za panowania poprzednich władców Egiptu Amenhotepa IV, Semenechkare i Tutanchamona, Aj sprawował różne urzędy w administracji państwowej, m.in. był jednym z wezyrów, Komendantem wszystkich wierzchowców Jego Majestatu oraz Osobistym pisarzem króla. Po śmierci Tutanchamona dokonał ceremonii pogrzebowych i ogłosił się faraonem. Prawdopodobnie poślubił królową wdowę Anchesenamon, którą później rozkazał stracić. Usiłując nie dopuścić do małżeństwa Anchesenamon z jednym z synów króla Hetytów - Suppiluliumy I, rozkazał go zamordować. Spowodowało to długoletnie wojny z państwem Hetytów.

Huryci – lud wywodzący się z Wyżyny Armeńskiej, później zasiedlający Mezopotamię. Założyli Mitanni, państwo w Azji Zachodniej (Bliski Wschód), zniszczone w XIV w. p.n.e. przez Hetytów, jak również byli dominującym elementem etnicznym w powstałych w XIII w. p.n.e. we wschodniej Anatolii państewkach urartyjskich. Utrzymywali dobre stosunki z faraonami Amenhotepem III i Amenhotepem IV Echnatonem. Ulegli potędze hetyckiego władcy Suppiluliumy I (ok. 1380-1346 p.n.e.), ostateczną klęskę ponieśli w XII w. p.n.e., kiedy podobnie jak ich niedawni pogromcy Hetyci zostali pokonani przez tzw. Ludy Morza.

Wielki Edykt Horemheba - ustawa karna wydana przez faraona Horemheba (1319-1292 p.n.e.), ostatniego przedstawiciela XVIII dynastii, w celu przywrócenia porządku i opanowania niestabilności wewnętrznej, jaka zaistniała w Egipcie po rewolucji religijnej Echnatona i latach nieudolnych rządów jego następców - Smenchkare, Tutanchamona i Aja. Kopia autentycznego tekstu królewskiego edyktu wyryta na kamiennej steli, ustawionej u podnóża X pylonu świątyni Amona w Karnaku jest jednym z nielicznych pomników prawa staroegipskiego, jakie do tej pory udało się odnaleźć. Ustawa Horemheba nie ma charakteru kodyfikacji prawa. Stanowiła raczej akt wydany okazjonalnie w określonym celu (uporządkowanie spraw państwowych) przy objęciu tronu.

Amenhotep III - faraon - władca starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa. Według różnych źródeł, panował około: 1388-1351 p.n.e., 1413-1377 p.n.e., 1405-1367 p.n.e. lub 1386-1349 p.n.e. Syn Totmesa IV i Mutemui.

Muwatalli(s) II - król Hetytów (kraju Hatti), panował w latach ok. 1291-1272 p.n.e. Wnuk Suppiluliumy I - twórcy potęgi Hetytów, a syn Mursillisa II. Walczył z królem Egiptu Ramzesem II Wielkim. Około 1275 roku p.n.e. stoczył z nim nierozstrzygniętą bitwę pod Kadesz. Zagrożony przez Asyrię zgodził się później na pokój z Egiptem.

Akizzi - król syryjskiego miasta-państwa Qatna w okresie amarneńskim (XIV wiek p.n.e.). W korespondencji amarneńskiej zachowało się kilka jego listów (EA 52 do EA 56) wysłanych do egipskiego faraona Echnatona (1352-1336 p.n.e.), w których zapewnia on o swej przyjaźni z Egiptem w obliczu spodziewanej inwazji hetyckiej na Syrię. Wkrótce potem armia hetycka prowadzona przez króla Suppiluliumę I (ok. 1370-1330 p.n.e.) zdobyła Qatnę i deportowała jej ludność w głąb państwa hetyckiego. Los Akizzi jest nieznany.

Burna-Buriasz II (kas. Burna-Buriasz, tłum. "sługa boga Buriasza" lub "sługa Pana kraju") – król Babilonii z dynastii kasyckiej, panujący w latach ok. 1359-1333 p.n.e. Prowadził bardzo intensywną politykę zagraniczną znaną dzięki odkryciu archiwum w Tell el-Amarna. Zawierało ono korespondencję faraonów z władcami Wschodu. Z tych dokumentów wynika, że kasycki król usilnie zabiegał na dworze egipskim o nieuznawanie samodzielności Asyrii, która oswobodziła się w XIV w. p.n.e. spod panowania Mitanni, a także o pomoc przeciwko temu państwu. W momencie nawiązania przez Aszur-uballita I korespondencji dyplomatycznej z faraonem (w archiwum w Tell el Amarna zachowały się 2 listy) Burna-Buriasz II pytał:

Muwatalli II, Muwatallis II - król Hetytów (kraju Hatti), panował w latach ok. 1291-1272 p.n.e. Wnuk Suppiluliumy I - twórcy potęgi Hetytów, a syn Mursilli II. Walczył z królem Egiptu Ramzesem II Wielkim. Około 1275 roku p.n.e. stoczył z nim nierozstrzygniętą bitwę pod Kadesz. Zagrożony przez Asyrię zgodził się później na pokój z Egiptem.

Suppiluliuma(s) I (1380 p.n.e.-1340 p.n.e.) - król Hetytów od ok. 1380 p.n.e., syn Tudhalijasa III, twórca hetyckiej potęgi wojskowej, prowadził zwycięskie wojny, zajął większą część Syrii wypierając Hurytów, pokonał państwo Mitanni, opanował Karkemisz – ważną twierdzę nad Eufratem.

Arnuwanda I - król Hetytów z czasów istnienia imperium hetyckiego, panujący w latach ok. 1390-1380 p.n.e. lub ok. 1370-1355 p.n.e., syn i następca Tudhaliji II, ojciec Tudhaliji III. Za czasów jego rządów stosunki z Egiptem pozostawały wrogie, a faraon Amenhotep III zawarł wymierzony przeciwko niemu sojusz z królem Arzawy, królestwa leżącego na zachód od imperium hetyckiego. Panowanie Arnuwandy I naznaczyły też najazdy ludów Kaska, którym - najprawdopodobniej właśnie za jego rządów - udało się nawet zdobyć i splądrować stolicę państwa - Hattusa.

Muwatallis II - król Hetytów (kraju Hatti), panował w latach ok. 1291-1272 p.n.e. Wnuk Suppiluliumy I - twórcy potęgi Hetytów, a syn Mursillisa II. Walczył z królem Egiptu Ramzesem II Wielkim. Około 1275 roku p.n.e. stoczył z nim nierozstrzygniętą bitwę pod Kadeszem. Zagrożony przez Asyrię zgodził się później na pokój z Egiptem.

Samsu-ditana, także Samsuditana (1626-1595 p.n.e.) ostatni król I dynastii babilońskiej. W 1595 p.n.e. na Babilon najechał król hetycki Mursilis I, który splądrował i spalił stolicę Samsu-ditany, detronizując babilońskiego króla. Osłabiony Babilon stał się łatwym łupem dla Kasytów, grupy etnicznej z gór Zagros, którzy założyli swoją dynastię władców babilońskich.

Aszuruballit I (akad. Aššur-uballiţ, tłum. "bóg Aszur do życia powołał") – król Asyrii w latach ok. 1363-1328 p.n.e., syn i następca Eriba-Adada I. Za jego panowania Asyria uwalnia się od zwierzchnictwa państwa Mitanni i rozciąga swoją kontrolę nad ziemiami na północ i wschód od miasta Aszur.

Aszur-uballit I (akad. Aššur-uballiṭ, tłum. "bóg Aszur do życia powołał") – król Asyrii w latach ok. 1363-1328 p.n.e., syn i następca Eriba-Adada I. Za jego panowania Asyria uwalnia się od zwierzchnictwa państwa Mitanni i rozciąga swoją kontrolę nad ziemiami na północ i wschód od miasta Aszur.


Totmes II (gr. Tutmosis) - faraon, władca starożytnego Egiptu z XVIII dynastii, z okresu Nowego Państwa. Syn Totmesa I i drugorzędnej jego żony Mutnefret.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja