XXIII wiek p.n.e.

Dudu, król akadyjski. Jego panowanie (2195-2174 p.n.e.) położyło kres 3-letniemu okresowi anarchii, który objął imperium akadyjskie po śmierci Szarkaliszarriego w 2198 p.n.e. Podczas swoich rządów zdołał uporządkować państwo i przekazać koronę swojemu synowi Szudurulowi. Jego imię zostało odnalezione na inskrypcjach z Nippur i Akadu.

Akad (Agade) to starożytne miasto w Mezopotamii założone przez Sargona Wielkiego ok. 2330 r. p.n.e., stolica imperium akadyjskiego w latach 2334-2154 p.n.e.

Enheduanna (sum. Kapłanka odpowiednia dla Niebios; XXIV-XXIII wiek p.n.e.) - księżniczka i duchowna akadyjska, córka króla Sumeru i Akadu Sargona Wielkiego, siostra króla Rimusza i być może jego następcy, Manisztusu, arcykapłanka kultu boga Nanny w Ur, poetka tworząca w języku sumeryjskim. Znana z zachowanych utworów literackich i wzmianek o charakterze historycznym.

Enheduanna (sum. Kapłanka odpowiednia dla Niebios; XXIV-XXIII wiek p.n.e.) – księżniczka i duchowna akadyjska, córka króla Sumeru i Akadu Sargona Wielkiego, siostra króla Rimusza i być może jego następcy, Manisztusu, arcykapłanka kultu boga Nanny w Ur, poetka tworząca w języku sumeryjskim. Znana z zachowanych utworów literackich i wzmianek o charakterze historycznym.

Imperium akadyjskie – semickie państwo założone przez Sargona Wielkiego, istniejące w latach panowania dynastii akadyjskiej: 2334-2193 p.n.e., na terenie środkowej Mezopotamii, którego stolicą było miasto Akad (Agade). W czasach największego rozkwitu zasięg imperium akadyjskiego wykraczał poza tereny Mezopotamii, obejmując cały jej obszar oraz tereny przyległe.

Enheduanna (sum. Kapłanka odpowiednia dla Niebios; XXIV-XXIII wiek p.n.e.) - księżniczka i duchowna akadyjska, córka króla Sumeru i Akadu Sargona Wielkiego, siostra króla Rimusza i być może jego następcy, Manisztusu, arcykapłanka kultu boga Nanny w Ur, poetka tworząca w języku sumeryjskim. Znana z zachowanych utworów literackich i wzmianek o charakterze historycznym.

Naram-Sin (akad. Narām-Sîn, tłum. "ukochany przez boga Sina") – władca imperium akadyjskiego, przedstawiciel semickiej dynastii rządzącej w Mezopotamii z ośrodkiem w Akadzie, panował w latach ok. 2254-2218 p.n.e. Był wnukiem Sargona Wielkiego z Akadu i podobnie jak on tytułował się dumnie "Królem czterech stron świata".

Sargon Wielki zwany też Sargonem Akadyjskim (akad. Szarru-kin – prawowity król) – semicki władca państwa akadyjskiego w latach ok. 2334-2279 p.n.e., założyciel dynastii i twórca imperium akadyjskiego, rozciągającego się od Elamu i dolnej Mezopotamii aż po Morze Śródziemne i Anatolię (zasięg ten jest dyskutowany). Uważany za twórcę pierwszego w dziejach świata imperium. Jego imię przetrwało w tradycji przez wieki, otoczone legendą, a jego dokonania – prawdziwe i legendarne – stały się na długie lata wzorcem dla mezopotamskich władców w następnych wiekach. Sargon Wielki swoim imperium rządził z nowo założonej przez siebie niedaleko Kisz stolicy – miasta Akad (Akkad, Agade), dotąd nieodnalezionego.

Szudurul – król akadyjski w latach 2147–2159 p.n.e.. Na podstawie znalezionych inskrypcji uważa się że jego władza sięgała Kisz I na północy aż po Tutub. Za jego panowania nasiliły sie jednak najazdy Gutejów, które doprowadziły do upadku Imperium akadyjskiego.


Azupiranu (akad. [Miasto] Szafranu) - miasto w starożytnej Mezopotamii umiejscowione najprawdopodobniej nad Eufratem, o nieustalonej do dnia dzisiejszego lokalizacji, stanowiące, jak głosi znana z przekazu nowoasyryjskiego legenda, miejsce narodzin króla Sumeru i Akadu Sargona Wielkiego (panował ok. 2334-2279 p.n.e).

Szar-kali-szarri (akad. Šar-kali-šarrī, tłum. "król wszystkich królów") − król z dynastii akadyjskiej, syn i następca Naram-Sina, panował w latach ok. 2217-2193 p.n.e..

Ilaba (Ilaba) - Mezopotamski bóg-opiekun dynastii wywodzącej się od Sargona Wielkiego a także opiekun Akadu. Kaplica Ilaba znajdowała się w mieście Babilon. Po upadku imperium akadyjskiego, rzadko pojawia się w tekstach kilnowych.

Stela Naram-Sina – kamienna płyta upamiętniająca zwycięstwo akadyjskiego króla Naram-Sina (ok. 2254-2218 p.n.e.) nad górskim ludem Lulubejów. Zabytek ten odnaleziony został w Suzie przez archeologów francuskich pod koniec XIX wieku. Obecnie przechowywany jest w zbiorach Luwru w Paryżu.

Stela zwycięstwa króla Naram-Sina to płyta z różowego piaskowca pochodząca z około 2250 roku p.n.e., która przedstawia zwycięskiego króla akadyjskiego zwyciężającego wrogów Lulubejów z gór Zagros.Ustawiona pierwotnie w Sippar, odnaleziona w Suzie.

Adab - starożytne miasto w środkowej Mezopotamii, ok. 30 km od Nippur, zamieszkane od początku III tysiąclecia p.n.e., znajdujące się na sumeryjskiej liście królów (Sumer). Znaczenie Adabu potwierdzają znaleziska archeologiczne: dobrze zachowane budynki mieszkalne, ziggurat, pałac, pozostałości murów miejskich, cegły ze stemplami Sargona I Wielkiego i Naram-Sina, statua króla Lugal Da Udu, liczna ceramika.

Lulubejowie – plemię zamieszkujące północno-wschodnie góry Zagros (obecnie Kurdystan na pograniczu iracko-irańsko-tureckim), które obok Gutejów było stałym źródłem niepokojów dla osiadłych mieszkańców Mezopotamii. Znani od czasów Sargona Wielkiego i Naram-Sina, który dokonując wypraw w tamte rejony, pokonał ich wielokrotnie i upamiętnił swoje sukcesy na tzw. steli zwycięstwa króla Naramsina. Wraz z Gutejami przyczynili się do upadku dynastii akadyjskiej. Te dzikie ludy z gór stały się w okresie po upadku Akadu plagą bogatych miast Dwurzecza. Wyższość cywilizacji Sumeru i Akadu wpłynęła jednak na te uważane wówczas za barbarzyńskie plemiona, ponieważ jeden z królów Lulubejów - Anubanini kazał wznieść dla siebie stelę zwycięstwa. Inskrypcje na niej były napisane po akadyjsku, co może świadczyć o przejmowaniu wzorców kulturowych z kraju podbitego.

Mansa w języku mande znaczy król królów, kojarzone zwłaszcza z dynastią Keita w Imperium Mali, które zdominowało Afrykę Zachodnią w XIII i XIV stuleciu. Władza Mansa obejmowała prawo do wydawania wyroków oraz do zmonopolizowania handlu, zwłaszcza złotem.

Gutejowie (Gutejczycy, Gutowie) - starożytny lud wywodzący się z gór Zagros (dzisiejszy zachodni Iran), o nieznanej bliżej przynależności etnicznej. Pod koniec III tysiąclecia p.n.e. doprowadził on do upadku imperium akadyjskie i uzyskał dominację na ponad wiek na terenach środkowej i południowej Mezopotamii.

Bitwa pod Uruk – jedna z decydujących bitew, w wyniku których król Akkadu, Sargon Wielki, podporządkował sobie Sumer. Jedyna znana informacja o tej bitwie pochodzi z kopii inskrypcji z Nippur. Starcie miało miejsce około 2271 p.n.e., choć data ta jest niepewna.

Imperium mongolskie (mong.: jeke mongol ulus - Wielki Ułus Mongołów) – trzynastowieczne państwo mongolskie, w szczytowym momencie swojego rozwoju terytorialnego obejmujące Azję Środkową, południową Syberię, północne Chiny, Ruś i Bliski Wschód. W szczytowym okresie swojej potęgi zajmowało około 24,000,000 km, przez co jest drugim największym państwem w historii (po Imperium Brytyjskim).

Kalinga - drawidyjskie państwo na terenie obecnego indyjskiego stanu Orisa, znane od VII wiek p.n.e. Utrzymywało rozległe kontakty handlowe, odznaczało się stosunkowo demokratyczną strukturą władzy. Około 260 p.n.e. , po ciężkich walkach, zostało brutalnie podbite przez Aśokę, jednak po załamaniu się imperium Maurjów odzyskało niepodległość, dochodząc za panowania króla Kharaweli do znacznej, choć krótkotrwałej potęgi. W VIII wieku n.e. przyłączone do państwa bengalskiej dynastii Pallów.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja