XXVIII wiek p.n.e.

Mesilim - ok. 2750 p.n.e. sumeryjski ensi państwa-miasta Kisz. Dokładna data panowania nie jest znana. Odkryto inskrypcje wotywne tego władcy z Lagasz i Adab. Według tych inskrypcji za jego panowania została zbudowana swiątynia Ningirsu w Lagasz oraz swiątynię Enlila w Kisz . Jego imię nie występuje na sumeryjskiej liście królów. Przejściowo podbił większą część Sumeru.

Eanatum (Eannatum) to sumeryjski władca miasta-państwa Lagasz w latach ok. 2460-2400 p.n.e., który podczas swych rządów zdołał podbić lub podporządkować sobie liczne miasta w południowej (Ur, Uruk, Kisz), a nawet w środkowej Mezopotamii (Mari), podporządkowując sobie tym samym niemal cały Sumer. Był synem Akurgala , wnukiem Ur-Nansze. Najlepiej znany dla nas jest jego konflikt z władcą Ummy o pewne przygraniczne tereny, upamiętniony na znanym zabytku z tego okresu, jakim jest Stela Sępów, znajdująca się obecnie w muzeum w Luwrze. Po zwycięstwie nad Ummą podporządkował sobie miasta Ur i Uruk.

Pierwsza dynastia z Ur - panowała w latach ok. 2500-2400 p.n.e. Wspomina o niej sumeryjska lista królów. Czasy sprawowania władzy przez znanych z inskrypcji jej przedstawicieli Mesannepaddę, Aannepaddę i Meskiagannę charakteryzują się okresem świetności politycznej, gospodarczej i kulturalnej Sumeru. W archeologii rządy tej dynastii nazywane są okresem wczesnodynastycznym. Były to jednak czasy niespokojne, bowiem władcy ensi poszczególnych miast-państw po objęciu rządów w rodzinnym ośrodku zaczęli dążyć do zapewnienia sobie hegemonii nad całym krajem. Powodowało to ciągłe wojny i powstawanie najczęściej krótkich dynastii, znanych z listy królów. Z zachowanych inskrypcji wiadomo, że Mesannepadda podbił Kisz i Uruk.

Sumer (Szumer, Sumeria; - por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.

Rim-Sin II - uzurpator, który ok. 1740 r. p.n.e., w dziewiątym roku rządów Samsu-iluny, siódmego króla z I dynastii z Babilonu, ogłosił się królem Larsy i wzniecił powstanie w południowej Babilonii. Powstanie to, które objęło wiele miast (m.in. Uruk, Ur, Isin i Kisurrę), z czasem rozszerzyło się tereny Emutbalu (Jamutbalu) na wschód od rzeki Tygrys. Samsu-ilunie udało się stłumić rebelię dopiero po pięciu latach uporczywych walk w decydującej bitwie pod miastem Kisz.

Gilgamesz — na wpół legendarny król sumeryjskiego miasta Uruk (obecnie Warka) nad Eufratem w południowej Mezopotamii (pocz. III tys. p.n.e.). Imię te brzmiące w języku sumeryjskim Gis-bil-ga-mes przypuszczalnie oznacza (boski) starzec jest młodzieńczy. Mityczny bohater kilku sumeryjskich utworów literackich, które stanowiły kanwę słynnego eposu starobabilońskiego. Pokonał Aggę władcę Kisz, kładąc tym samym kres dominacji tego miasta i umożliwiając podjęcie ekspansji przez Uruk. Według legendy Gilgamesz miał być synem Lugalbandy i bogini Ninsun.

Melkart, Baal-Melkart – bóg-opiekun fenickiego Tyru; (melek qart – „król miasta”), bóg słońca i odradzania się – wegetacji, podobnie jak bóg Sydonu Eszmun. Utożsamiany z Baalem, dlatego jest Baalem Tyru. Syn boga El. W tradycji biblijnej uznawany za Pana Zaświatów. Uważany również za boga morza i sztormu i z tego powodu często pokazywany na fenickich monetach, jako bóg jadący na grzbiecie morskich stworów. Identyfikowanie Melkarta z zaświatami pozwala łączyć początki jego kultu z akadyjskim bogiem Nergalem.


Azupiranu (akad. [Miasto] Szafranu) - miasto w starożytnej Mezopotamii umiejscowione najprawdopodobniej nad Eufratem, o nieustalonej do dnia dzisiejszego lokalizacji, stanowiące, jak głosi znana z przekazu nowoasyryjskiego legenda, miejsce narodzin króla Sumeru i Akadu Sargona Wielkiego (panował ok. 2334-2279 p.n.e).

Najazd Elamitów około 2000 roku p.n.e. położył kres rozwojowi sztuki sumeryjskiej. Imperium trzeciej dynastii z Ur - podobnie jak miasto Ur - legło w gruzach. Sumer i Akad podzieliły się na wiele miast-państw. Jednym z nich był Babilon. Władający nim od około 1792 r. p.n.e. amorycki król Hammurabi podbił inne miasta i stworzył imperium babilońskie.

Samsu-iluna (1749-1712 p.n.e. - chronologia średnia) - siódmy król Babilonii ze słynnej I dynastii z Babilonu, syn i następca Hammurabiego. Początek jego panowania nie był pomyślny, ponieważ Kasyci wtargnęli do kraju z pogranicza Elamu i zdobyli Uruk i Ur. W 1721 p.n.e. Samsu-iluna utracił panowanie nad południem Sumeru, gdzie na dwieście lat władzę przejęła tzw. dynastia z Kraju Nadmorskiego. Od panowania Samsu-iluny imperium stworzone przez Hammurabiego weszło w fazę schyłkową.

Epos o Gilgameszu – epos pochodzenia sumeryjskiego opisujący poszukiwanie przez legendarnego Gilgamesza (władcę Uruk) tajemnicy nieśmiertelności. W poemacie tym znajduje się między innymi opis potopu. Poemat powstał około 2000 roku p.n.e. Najpełniejsza jego wersja zachowała się w Niniwie w bibliotece asyryjskiego króla Aszurbanipala żyjącego w VII wieku p.n.e., odkrytej w 1853 roku w wersji akadyjskiej.

Kisz – prastare miasto sumero-akadyjskie, nad Eufratem, 13 km na wschód od Babilonu, obecnie znane jako Tell al-Uhajmir (Czerwony Pagórek), niewątpliwie jedno z najstarszych miast świata. Odegrało dużą rolę w kształtowaniu się państwa Sumerów.

Kartagina Nowe Miasto (łac. Karthago, późn. Carthago, fenickie Kart Hadaszt – QRT HDŠT, arab. قرطاج = Kartadż lub hebr. קרת חדשת) – starożytne miasto-państwo w północnej Afryce na wybrzeżu Morza Śródziemnego w pobliżu dzisiejszego Tunisu, założone w IX w. p.n.e. przez Fenicjan z Tyru. Bardzo ważny ośrodek handlowy.

Istarawszan (do 2001 Ura-Tiube) - miasto w Tadżykistanie (wilajet sogdyjski); na północnym przedgórzu Gór Turkiestańskich; 56,3 tys. mieszkańców (2008). Przemysł spożywczy, wełniany, dziewiarski; muzeum; meczet (XVI, XVII wiek, przebudowany na madrasę); meczet mauzoleum (XVI wiek), zespół kultowy z mauzoleum i meczetem (XVIII, XIX wiek). Piąte co do wielkości miasto kraju.

Ebusos - starożytne miasto, kolonia fenicka, znajdująca się nad Morzem Śródziemnym, na wybrzeżu Ibizy w pobliżu współczesnego miasta Ibiza. Z tego osiedla Fenicjanie mogli kontrolować całe Baleary.

En - w języku sumeryjskim słowo to oznaczało najwyższego kapłana, władcę lub pana. Tytułu tego używali pierwsi władcy sumeryjskich miast (np. Uruk).

Umma – starożytne miasto-państwo w południowej Mezopotamii, znane przede wszystkim z długotrwałego sporu granicznego z miastem Lagasz. Władca Ummy, Lugalzagesi, ok. 2350 r. p.n.e. zjednoczył na 16 lat Sumer i Akad. Następnie państwo to zostało podbite przez Sargona Wielkiego.

Lugalbanda – sumeryjski ensi miasta Uruk ok. r. 2750 p.n.e. Wspomniany przez sumeryjską listę królów jako przedstawiciel I dynastii z Uruk, rządził po Enmerkarze. Początkowo uznawany był za władcę legendarnego. Jego niezwykłym czynom, które wyryły się w pamięci Sumerów poświęcone są dwa eposy. Omawiają one wyprawy do kraju Zabu przez niedostępne góry i niebezpieczeństwa jakie im towarzyszyły, jak rzeka Kur, symbolizująca świat umarłych.

Hamilkar lub Amilkar (fenicki Abd-Melkart, to znaczy sługa Melkarta, boga Tyru) imię pospolite w punickiej kulturze. Jest kilka różnych transkrypcji tego imienia w większości krajów jest to Hamilcar bądź Hamilkar, w krajach posługujących się językiem hiszpańskim bądź portugalskim występuje Amilcar a językiem włoskim Amilcare. Panujące rodziny starożytnej Kartaginy często nadawały członkom swego rodu to właśnie imię.

Baal-Melkart – w mitologii semickiej opiekun żeglarzy i kolonistów. Jest to także jeden z epitetów kananejskiego boga przyrody i płodności Baala, oznaczający opiekuna Tyru.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja