Złota Orda

Złota Orda (mong. Алтан Ордын улс / Ałtan Ordyn Ułs; tt. Altın Urda) – historyczne państwo mongolsko-tatarskie, założone ok. 1240 r. w zachodniej części imperium Czyngis-chana przez jego wnuka Batu-chana, ze stolicą w Saraj Batu (1242–1454).

Gujuk (ok. 1206–1248) (Güyük, Guyuk, Kuyuk, itp.) – trzeci wielki chan mongolski, syn Ugedeja i wnuk Czyngis-chana. Brał udział w wyprawie Batu-chana na Europę lecz popadł z nim w konflikt i został usunięty z armii i odesłany do ojca. Władzę uzyskał wbrew woli ojca, dzięki poparciu matki Toregene która po śmierci Ugedeja sprawowała regencję. Panował od 1246 do 1248. Jego stolicą było Karakorum. W 1246 roku przyjął pierwsze poselstwo z Europy. W imieniu papieża przybyli Jan di Piano Carpini i Benedykt Polak. Zmarł podczas wyprawy przeciwko Batu-chanowi, który choć formalnie uznawał go za chana, wielokrotnie odmawiał przybycia na jego dwór i osobistego złożenia hołdu. Był ostatnim Wielkim Chanem z rodu Ugedeja. Żonaty z Oguł Kajmysz, która po jego śmierci przez trzy lata panowała jako regentka.Śmierć przerwała mu plany podboju zachodniej Europy.

Klow (ukr: Клов) – zabytkowa dzielnica w stolicy Ukrainy, Kijowie. Obecnie Klow znajduje się w administracyjnych granicach rejonu peczerskiego. Monastry Klowski został zbudowany w tym obszarze w XI wieku. Została ona zniszczona w 1240 przez wojska Batu-chana. Główne ulice tej dzielnicy to Mechnikowa Wulicia i Klowski Uzwiz, gdzie znajduje się XVIII wieczny Pałąc Klowski. W tej dzielnicy położona jest stacja metra Klowska.

Naczelnik wojenny oddziałów Batu-chana. na przełomie lat trzydziestych i czterdziestych XIII w. uczestniczył w najazdach na Ruś, Małopolskę i inne kraje, później był namiestnikiem zawojowanych ziem.

Tokta lub Tochta (? – ok. 1312) był chanem złotoordyjskim, synem Monge Timura oraz prawnukiem Batu-chana. W 1288 Tokta został odsunięty od władzy przez swoich kuzynów. W 1291 odzyskał tron z pomocą chana Nogaja. Wkrótce Tokta oraz Nogaj stali się zajadłymi rywalami. Tokta chcąc kresu wpływów Nogaja na Rusi wysłał tam wodza Djudena, którego armia zniszczyła 14 grodów. W 1300 Tokta zwyciężył Nogaja i zjednoczył ziemie między Wołgą i Donem. Umarł gotując się do kolejnej wyprawy na Ruś.

Saraj Berke - (Nowy Saraj, Sarai-al-Jadid) nowa stolica Złotej Ordy, o nie do końca, w odróżnieniu od Saraj Batu (Stary Saraj, Sarai-al-Maqrus), potwierdzonym istnieniu, założona przez chana Berke, wielki ośrodek handlowy, który w szczytowym okresie swojego rozwoju liczył więcej mieszkańców niż ówczesny Paryż, Londyn czy Florencja. Saraj Batu znajdował się w okolicy wioski Sielitriannoje w obwodzie charabalińskim, 120 km na północ od Astrachania, natomiast Saraj Berke w Carewie, siedlisku archeologicznym przy kanale Achtubińskim, 55 km na południe od dzisiejszego Wołgogradu. Stanowił ważny punkt wymiany handlowej między krajami Dalekiego Wschodu i Europy, handlowano tam wyrobami szklanymi, skórami, przyprawami, chińskimi tkaninami. Miasto posiadało liczne kuźnie, warsztaty ceramiczne, złotnicze, szewskie, krawieckie. Według podań, stworzono tam nawet sieć wodociągów oraz system ocieplania domostw. W 1395 r. brutalnie złupione przez oddziały Tamerlana, a ok. 1502 r. przez Mengli I Gireja, chana krymskiego.

Jasa także jassa, jossa – prawo Imperium Mongolskiego, stworzone przez Czyngis-chana w pierwszych latach jego działalności. Słowo prawdopodobnie pochodzi od turkijskiego "yas" – rozprzestrzeniać.

Saint-Quentin – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Pikardia, w departamencie Aisne. Miejsce urodzenia François Babeufa (1760). Szymon z Saint-Quentin był autorem relacji z wyprawy dominikanów do zdobytych przez Mongołów regionów Bliskiego Wschodu, opisywał także najazd Batu-chana na Europę.

Karakorum – stolica mongolskiego imperium w XIII wieku. Początkiem była baza wojenna założona przez Czyngis-chana w 1220. Stolicą została za wielkiego chana Ugedeja w 1234. Karakorum zbudowano w północnej Mongolii nad Orchon gol (Orchonem), w uświęconym tradycjami rejonie głównych siedzib władców imperiów koczowniczych od czasów Xiongnu. Do zasług Ugedeja należy rozbudowa tego ośrodka do rozmiarów rozległego, aczkolwiek niezbyt gęsto ani też niezbyt wspaniale zabudowanego miasta. Wyjątek stanowiły takie większe budowle, jak pałac wielkiego chana lub dwory innych książąt, czy też najwyższych dostojników państwowych. Poza częścią pałacową miasto posiadało dzielnicę kupiecką, gdzie przeważali muzułmanie, i rzemieślniczą, którą zamieszkiwali głównie Chińczycy. W Karakorum można było spotkać mistrzów rzemieślniczych uprowadzonych z krajów Azji zachodniej, Bliskiego Wschodu, a nawet Europy.

Bitwa nad rzeką Sit miała miejsce w roku 1238. Armia mongolska pod wodzą Batu-chana uderzyła na ziemie ruskie. Na początku Mongołowie zdobyli Riazań, dokonując w mieście rzezi. Następnie zdobyli Kołomnę i stołeczny Włodzimierz nad Klaźmą. Po upadku miasta doszło do ponownej masakry mieszkańców. Kolejnym etapem było zajęcie Rusi Środkowej. W dniu 4 marca 1238 roku nad rzeką Sit doszło do krwawej bitwy, w której klęskę poniósł wielki książę włodzimierski Jerzy II Wsiewołodowicz. Zwycięstwo w bitwie otworzyło Mongołom wolną drogę na tereny dzisiejszej Ukrainy.

Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem Cesarza.

Tołuj (ok. 1190–1232) – czwarty i najmłodszy syn Czyngis-chana i Börte. Jeden z wodzów Imperium Mongolskiego. W latach 1227-1229 regent Imperium Mongolskiego. Mąż Sorkaktani-beki. Ojciec Mongkego, Kubilaja, Arika Berke i Hulagu-chana.

Wielki kurułtaj 1206 – zjazd możnych mongolskich i przedstawicieli podbitych przez Mongołów ludów w 1206 roku. Wybrano na nim Czyngis-chana, Kaganem. Zreformowano szereg instytucji mongolskich i powołano nowe. Uważany jest za formalny początek Imperium Mongolskiego. Poza reformami instytucjonalnymi, podjęto też na nim decyzję o wyprawie Dżebego przeciw Najmanom.

Zdobywca (ang. The Conqueror) - amerykański film przygodowy nawiązujący do autentycznej biografii wodza Mongołów Temudżyna póżniejszego Czyngis-chana.

Czyngis-chan (ros. Монгол; ang. Mongol) – film historyczny z 2007 roku w reżyserii Siergieja Władimirowicza Bodrowa opowiadający o życiu Czyngis-chana.

Gorugen- wielkie mongolskie polowanie, w czasach Czyngis-chana stanowiło podstawowy sposób szkolenia jego wojowników. Otoczywszy całą zwierzynę na danym terenie, jeźdźcy zacieśniali krąg. Każdy z nim musiał zabić zwierzę jedną strzałą, inaczej stawał się obiektem żartów towarzyszy.

Berke-chan (ur. prawdopodobnie w 1209, zm. 1266) – chan Złotej Ordy w latach 1257–66, wnuk Czyngis-chana. Rozpoczął islamizację Złotej Ordy, a także sprzymierzył się z Mamelukami i walczył przeciwko Ilchanidom w Persji. Zaatakował też Litwę, wkroczył na Bałkany i zagroził Bizancjum. W latach 1259–60 jego oddziały dokonały najazdu na Polskę, a następnie dotarły aż na Śląsk.

W roku 1221 Mongołowie Czyngis-chana wtargnęli do Gruzji. Król Jerzy IV na czele rycerstwa gruzińskiego stanął im na drodze pod Chunani, gdzie poniósł straszliwą klęskę. Wojsko gruzińskie już nigdy potem nie odzyskało dawnej świetności.

Dżoczi (mong.: Jöji Xaan, tur: Joci Han; ok. 1181-1227) – pierwszy syn Czyngis-chana, brat Czagataja, Ugedeja i Tołuja. Od Dżocziego wywodzą się władcy Złotej Ordy oraz państw powstałych po jej rozpadzie, a także pierwsi władcy Kazachów i Uzbeków.

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja