Zdanie okolicznikowe celu (łac. sententia finalis) objaśnia cel czynności wyrażonej przez orzeczenie zdania nadrzędnego. Zdanie celowe wprowadza się spójnikami:
Zdanie podrzędnie złożone –
zdanie złożone z wielu zdań składowych, w którym jedno z nich (zdanie podrzędne) wynika z drugiego (zdania nadrzędnego) i nie zachowuje sensu zastosowane samodzielnie, np. Okazało się, że pisały o tym wszystkie gazety.
Zdanie dopełnieniowe (
łac. sententia obiectiva) jest to zdanie podrzędne, które zastępuje dopełnienie orzeczenia zdania głównego (innymi słowy, odpowiada na pytanie: kogo? lub co?). Orzeczenie zdania dopełnieniowego podlega zasadom następstwa czasów na ogólnych zasadach.
Równoważnik zdania to
wyrazy lub grupy wyrazów, formalnie nie tworzące
zdania (ponieważ nie mają formy osobowej
orzeczenia), wyrażające jednak te same treści, co
zdanie.
Relator, konektor – nieodmienna
część mowy w przypadku gdy pochodzi od przysłówków i odmienna gdy pochodzi od rzeczowników, przymiotników i liczebników. Jest wskaźnikiem zespolenia (relacji) w
zdaniach złożonych względnych, tzn. spaja
zdanie podrzędne z jednym ze składników
zdania bezpośrednio nadrzędnego, nie wchodzi w związki składniowe.
W zdaniu podrzędnie złożonym jedno ze zdań składowych (zdanie podrzędne) wynika z drugiego (zdania nadrzędnego) i nie może bez niego zaistnieć, np. Okazało się, że pisały o tym wszystkie gazety.
Uzasadnienie – uzasadnić zdanie P, to tyle co wskazać inne zdanie Q, które pozostaje w
relacji wynikania ze zdaniem P, a które jest mniej niepewne co zdanie P. Gdy wskazywane zdanie Q wynika dedukcyjnie ze zdania P, mamy do czynienia z
potwierdzeniem zdania P, gdy zaś ze zdania Q wynika dedukcyjnie uzasadniane zdanie P – z
dowodzeniem zdania P.
W zdaniu złożonym współrzędnie
zdania składowe (tzw. zdania współrzędne) nie określają się wzajemnie. Jedno zdanie składniowe nie wynika z treści drugiego i może istnieć osobno (np. Jem obiad i czytam gazetę. - Jem obiad. Czytam gazetę.).
Rozbiór logiczny zdania (analiza składniowa zdania) dotyczy
zdań pojedynczych, zawierających jedno
orzeczenie. Rozbiór polega na wyznaczeniu za pomocą
algorytmu części składowych zdania (
podmiot,
orzeczenie,
okolicznik,
dopełnienie,
przydawka). Aby dokonać rozbioru logicznego
wypowiedzenia złożonego, należy podzielić je na zdania składowe i każde z tych zdań oddzielnie przeanalizować składniowo.
W zdaniu złożonym współrzędnie
zdania składowe (tzw. zdania współrzędne) nie określają się wzajemnie. Jedno zdanie składowe nie wynika z treści drugiego i może istnieć osobno (np. Jem obiad i czytam gazetę. - Jem obiad. Czytam gazetę.).
SOV (
ang. Subject Object Verb, dosł. podmiot dopełnienie orzeczenie) – skrót oznaczający typ
zdania, w którym
podmiot występuje przed
dopełnieniem, a
orzeczenie występuje na końcu oraz typ
języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok
SVO.
W zdaniu złożonym współrzędnie
zdania składowe (tzw. zdania współrzędne) nie określają się wzajemnie. Jedno zdanie składowe nie wynika z treści drugiego i może istnieć osobno (np. Jem obiad i czytam gazetę. - Jem obiad. Czytam gazetę.).
SOV (
ang. Subject Object Verb, dosł. podmiot dopełnienie orzeczenie) – skrót oznaczający typ
zdania, w którym
podmiot występuje przed
dopełnieniem, a
orzeczenie występuje na końcu oraz typ
języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok
SVO.
Bank drzew jest to
korpus, w którym każde
zdanie zostało
sparsowane. Struktura zdania jest zazwyczaj reprezentowana w postaci drzewa. Stąd też pochodzi nazwa. Zdania w banku powinny być autentyczne nie zaś spreparowane sztucznie.
Czasownik – odmienna oraz samodzielna
część mowy przedstawiająca dziejące się czynności oraz niektóre stany. W
zdaniu tworzy
orzeczenie. Nie w każdym języku da się wyróżnić jasną klasę czasowników, np. w
języku japońskim przymiotniki mają wiele właściwości charakterystycznych dla czasowników.
Część
zdania odpowiadająca na pytanie "pod jakim warunkiem". Np. Wyjdę na rower, jeśli przestanie padać. W tym zdaniu to, co po przecinku jest zdaniem okolicznikowym warunku.
Okolicznik celu - część
zdania - rodzaj
okolicznika, wskazującego
cel, w jakim wykonywana jest określona czynność. Odpowiada na pytania: "na co", "po co", "w jakim celu".
SVO (Subject Verb Object) to skrót oznaczający typ
zdania, w którym
podmiot występuje przed
orzeczeniem, a
dopełnienie występuje na końcu oraz typ
języka, w którym takie zdania są dominujące. Jest to jeden z dwóch najpopularniejszych typów obok
SOV.
Anakolut – błąd
składniowy zniekształcający budowę
zdania, powodujący zanik związku logicznego między jego członami; inaczej jest to wypowiedź zorganizowana pod względem składniowym tak, że jej poszczególne człony kłócą się z porządkiem logicznym zdania i są niepoprawne pod względem gramatycznym.
Mowa zależna - przytoczenie czyjejś
wypowiedzi nie w formie dosłownej, ale w formie
zdania podrzędnego
dopełnieniowego.
Orzeczeniem w zdaniu nadrzędnym jest
czasownik oznaczający mówienie (np. powiedział, poprosił, polecił).
Zdanie dzieli się na części zdania według funkcji, jaką pełnią w nim
wyrazy lub związki wyrazowe. Funkcje te ustala się dokonując
analizy składniowej czyli
rozbioru logicznego.