Zdania pytajne w łacinie są to zdania wprowadzone przez zaimek pytajny lub partykułę pytajną; w języku literackim zdania pytajne, o których tego, że są pytajne, dowiadujemy się tylko z kontekstu, występują rzadziej (np.
Catull. 29,5: Cinaede Romule, haec uidebis et feres?).
Uzasadnienie – uzasadnić zdanie P, to tyle co wskazać inne zdanie Q, które pozostaje w
relacji wynikania ze zdaniem P, a które jest mniej niepewne co zdanie P. Gdy wskazywane zdanie Q wynika dedukcyjnie ze zdania P, mamy do czynienia z
potwierdzeniem zdania P, gdy zaś ze zdania Q wynika dedukcyjnie uzasadniane zdanie P – z
dowodzeniem zdania P.
Język ergatywno-absolutywny (ergatywny) – język w którym dla wyrażenia agensa (podmiotu zdania przechodniego, a właściwie zdania agentywnego) używa się specjalnego przypadka o nazwie
ergativus, a rolę podmiotu zdania aktywnego i pacjensa określa natomiast
absolutivus.
Dopełnienie jest to
część zdania oznaczająca pasywny przedmiot czynności wyrażonej
orzeczeniem zdania w
stronie czynnej. Odpowiada na pytania przypadków zależnych czyli wszystkich z wyjątkiem mianownika i wołacza: kogo? czego? komu? czemu? kogo? co? z kim? z czym? o kim? o czym?
Zdanie dopełnieniowe (
łac. sententia obiectiva) jest to zdanie podrzędne, które zastępuje dopełnienie orzeczenia zdania głównego (innymi słowy, odpowiada na pytanie: kogo? lub co?). Orzeczenie zdania dopełnieniowego podlega zasadom następstwa czasów na ogólnych zasadach.
Rozbiór logiczny zdania (analiza składniowa zdania) dotyczy
zdań pojedynczych, zawierających jedno
orzeczenie. Rozbiór polega na wyznaczeniu za pomocą
algorytmu części składowych zdania (
podmiot,
orzeczenie,
okolicznik,
dopełnienie,
przydawka). Aby dokonać rozbioru logicznego
wypowiedzenia złożonego, należy podzielić je na zdania składowe i każde z tych zdań oddzielnie przeanalizować składniowo.
Presupozycja - w
logice presupozycja
zdania A to sąd, który musi być prawdziwy, żeby zdaniu A można było przypisać
wartość logiczną (
prawdę albo
fałsz). Innymi słowy, presupozycja to wniosek wynikający zarówno ze zdania A, jak i z jego
negacji. Np. presupozycją zarówno zdania "Obecny król Francji jest łysy" jak i zdania "Obecny król Francji nie jest łysy" jest: "Francja ma obecnie króla".
Elipsa (wyrzutnia) –
figura retoryczna – opuszczenie elementu
zdania oczywistego ze względu na kontekst wypowiedzi (elipsa
kontekstowa) lub ze względu na sytuację wypowiedzi (elipsa sytuacyjna), który przy odbiorze daje się zrekonstruować. Często występuje w postaci
równoważnika zdania.
W zdaniu złożonym współrzędnie
zdania składowe (tzw. zdania współrzędne) nie określają się wzajemnie. Jedno zdanie składniowe nie wynika z treści drugiego i może istnieć osobno (np. Jem obiad i czytam gazetę. - Jem obiad. Czytam gazetę.).
Błąd akcydentalizacji, A dicto simplicter ad dictum secundum quid -
błąd logiczny polegający na wyprowadzeniu zdania szczególowego ze zdania ogólnego przy pominięciu koniecznych domyślnych ograniczeń, np. "Skoro jest tak wiele głupich dzieci, to niektóre dzieci w tej klasie są głupie".
Syntagma (z
gr. σύνταγμα) – fraza, grupa słów, gramatycznie i syntaktycznie powiązanych, które mogą stanowić część zdania (np. podmiot, przydawka, orzeczenie) lub też samodzielnie tworzą zdania oraz równoważniki zdań. Termin ten został wprowadzony przez
Ferdinanda de Saussure.
Zbiór
formuł zdaniowych X języka pierwszego rzędu J jest zupełny z uwagi na język J wtedy i tylko wtedy, gdy dla każdego zdania A języka J zdanie A jest elementem
zbioru CnL(X) lub negacja zdania A, oznaczana ¬A, jest elementem zbioru CnL(X).
W
teorii mnogości, hipoteza Kurepy to zdanie postulujące istnienie pewnych obiektów (tak zwanych drzew Kurepy). Zdanie to jest niezależne od standardowych
aksjomatów ZFC, tzn zdania tego nie można udowodnić na gruncie tych aksjomatów ani nie można go obalić. Jest ono oznaczane przez KH (od angielskiego zwrotu the Kurepa Hypothesis). Czasami KH a czasami ¬KH jest użyteczną pomocą w dowodzie i w pewnych przypadkach zdania te są traktowane przez matematyków jako możliwe dodatkowe aksjomaty. (Oczywiście, zakłada się tylko jeden z nich.)
W zdaniu złożonym współrzędnie
zdania składowe (tzw. zdania współrzędne) nie określają się wzajemnie. Jedno zdanie składowe nie wynika z treści drugiego i może istnieć osobno (np. Jem obiad i czytam gazetę. - Jem obiad. Czytam gazetę.).
Temat-remat - w gramatyce funkcjonalnej jest to opozycja między tym, czego dotyczy wypowiedź (tematem), a tym, co o temacie jest powiedziane (rematem). Temat jest znaną, określoną wcześniej częścią wypowiedzi (informacją wyjściową), zaś remat wprowadza dodatkowe informacje. Podział zdania na temat i remat nazywa się aktualnym rozczłonkowaniem zdania.
W
logice matematycznej teorią nazywamy niesprzeczny
zbiór zdań. Dokładniej, niech T będzie zbiorem zdań zapisanych w pewnym
języku L. Wtedy T jest teorią, jeśli nie istnieje zdanie napisane w języku L takie że T dowodzi zarówno tego zdania, jak i jego zaprzeczenia. Zbiór zdań T dowodzi zdania X, jeśli można przeprowadzić formalny
dowód zdania X przy użyciu zdań ze zbioru T oraz aksjomatów i reguł dowodzenia
klasycznego rachunku logicznego.
Okolicznik –
część zdania, która pełni funkcję określającą
czasownik. Uzupełnia czasownik o dodatkowe elementy, bez których
wypowiedź jednak byłaby kompletna. Pozostaje on ze swoim członem nadrzędnym w
związku przynależności.
Zdania –
wieś w Polsce położona w
województwie łódzkim, w
powiecie radomszczańskim, w
gminie Dobryszyce, założona przez Antoniego Sukiennika w drugiej poł. XIX w.
W
teorii mnogości, hipoteza Suslina to zdanie postulujące nieistnienie pewnego obiektu (tak zwanego drzewa Suslina). Zdanie to jest niezależne od standardowych
aksjomatów teorii mnogości, tzn. zdania tego nie można udowodnić na gruncie tych aksjomatów ani nie można go obalić. Jest ono oznaczane przez SH (od angielskiego zwrotu the Suslin Hypothesis). Czasami SH, a czasami ¬SH jest użyteczną pomocą w dowodzie i w pewnych przypadkach zdania te są traktowane przez matematyków jako możliwe dodatkowe aksjomaty (oczywiście, zakłada się tylko jeden z nich).