Zuozhuan

Zuozhuan (wym. dzło-dżłan, Przekazy Zuo; także 左氏傳, Zuǒshì zhuàn - "komentarz pana Zuo") – najstarsze chińskie dzieło opisujące wydarzenia historyczne w sposób narracyjny, obejmuje okres 722 do 468 p.n.e. Tradycyjnie przypisywany Zuo Qiumingowi (左丘明) i traktowany jako komentarz do Kroniki Wiosen i Jesieni. Obecnie jest to kwestionowane przez część uczonych, którzy uważają, że pierwotnie był niezależnym dziełem. Najbardziej znani badacze Zuozhuanu, jak np. Yang Bojun (楊伯峻) twierdzą, że dzieło to zostało skompilowane w epoce Walczących Królestw, nie później niż w roku 389 p.n.e. Jest on jednym z najważniejszych źródeł pozwalających zrozumieć historię epoki Wiosen i Jesieni.

Yan (wym. jen) - starożytne chińskie państwo w okresie Zachodniej Dynastii Zhou, Wiosen i Jesieni oraz Walczących Królestw. Jego stolicą było miasto Ji (na miejscu dzisiejszego Pekinu), nazywane też Yanjing, czyli stolica Yan.

Okres Wiosen i Jesieni – okres w historii Chin między 722 a 481 r. p.n.e. Jego nazwa pochodzi od Kroniki Wiosen i Jesieni, której autorstwo tradycja przypisuje Konfucjuszowi. W okresie tym doszło do decentralizacji władzy, o supremację walczyło przeszło 170 państw i państewek. Chaos, który wówczas panował, popchnął rodzącą się chińską myśl filozoficzną na tory filozofii politycznej i społecznej. Walki wyłoniły kilka największych państw, które walczyły o władze nad Chinami w okresie kolejnym – Walczących Królestw.

Księga Gór i Mórz – przypisywany tradycyjnie Wielkiemu Yu starożytny chiński traktat geograficzny w 18 rozdziałach, będący w istocie połączeniem bestiariusza, opisów legendarnych krajów i zwyczajów Chin przedcesarskich. Dzieło składa się z kilku części, pisanych w różnym okresie, od Królestw Walczących po Dynastię Han (od IV do pocz. II w.p.n.e.).

Kronika Wiosen i Jesieni (chiń. 春秋, pinyin: Chūnqiū, niekiedy nazywana także 麟經 Línjīng) – oficjalna kronika państwa Lu obejmująca okres od 722 do 481 p.n.e. Najwcześniejszy z zachowanych chińskich tekstów mających postać rocznika opisującego wydarzenia historyczne. Tekst Kroniki jest niezwykle lakoniczny i liczy zaledwie 16 tys. znaków. Oznacza to, że żeby pojąć sens opisywanych wydarzeń niezbędna jest lektura Kroniki łącznie ze starożytnymi komentarzami, z których za najważniejszy uznawany jest Zuozhuan.

Księga Gór i Mórz – przypisywany tradycyjnie Wielkiemu Yu starożytny chiński traktat geograficzny w 18 rozdziałach, będący w istocie połączeniem bestiariusza, opisów legendarnych krajów i zwyczajów Chin przedcesarskich. Dzieło składa się z kilku części, pisanych w różnym okresie, od Królestw Walczących po Dynastię Han (od IV do pocz. II w.p.n.e.).

Qi (wym. ćchi) – stosunkowo silne chińskie państwo istniejące w okresie Wiosen i Jesieni oraz Okresie Walczących Królestw. Jego stolicą było Linzi, obecnie część Zibo w prowincji Szantung.

Szesnaście Królestw (304-439) - okres w którym na terenie północnych Chin istniało kilkanaście niewielkich, krótkotrwałych państewek, które zepchnęły Dynastię Jin na południe. Nazwę wprowadził Cui Hong w swojej kronice Shiliuguo Chunqiu (Kronika Wiosen i Jesieni Szesnastu Królestw).

Yan (wym. jen) - starożytne chińskie państwo w okresie Zachodniej Dynastii Zhou, Wiosen i Jesieni oraz Walczących Królestw. Jego stolicą było miasto Ji (na miejscu dzisiejszego Pekinu), nazywane też Yanjing, czyli stolica Yan.

Zou – małe państwo w Chinach starożytnych. Zajmowało południowo-zachodnią część dzisiejszej prowincji Shandong, między państwami Lu, którego było wasalem i Song. Podobnie jak poprzednie, jedno z centralnych państw chińskich okresu Wiosen i Jesieni i Królestw Walczących.

Linfen (chin. upr.: 临汾; chin. trad.: 臨汾; pinyin: Línfén) – miasto o statusie prefektury miejskiej w środkowych Chinach, w prowincji Shanxi, nad rzeką Fen He. W Okresie Wiosen i Jesieni znane pod nazwą Pingyang. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 244 243. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 3 936 216 mieszkańców.

Qu Yuan (ur. ok. 340 p.n.e., zm. ok. 278 p.n.e.) – chiński uczony, polityk i poeta, minister w państwie Chu w okresie Walczących Królestw. Znany głównie z antologii Chu Ci (Pieśni z Chu). Inne sławne dzieło to Tian Wen (Pytam Niebiosa).

Jian (chiń. 劍 lub 剑) to długi, jednoręczny, obosieczny miecz chiński używany od przeszło 2500 lat. Najstarsze źródła opisujące miecz pochodzą z VII w. p.n.e. z Okresu Wiosen i Jesieni (tzw. miecz Goujiana, władcy królestwa Yue). Historyczne miecze miały od 45 do 80 cm długości. Obecne modele mają około 70 cm, a ich waga to ok. 700-900 gramów. Dla lepszego wyważenia do głowicy doczepiano podwójny pompon.

Chuci (chiń. trad. 楚辭, upr. 楚辞, pinyin: Chǔcí, po polsku znane jako Pieśni z Chu) – antologia chińskiej poezji autorstwa Qu Yuana i Song Yu żyjących w epoce Walczących Królestw w państwie Chu, oraz późniejszych naśladowców ich stylu. W skład Chuci wchodzi 58 krótkich i 6 długich utworów poetyckich. Jest to drugi (po Księdze pieśni) zachowany zbiór chińskiej poezji, a pierwszy, którego autorzy są nieanonimowi.

Dzieło otwarte (wł. opera aperta) – semiotyczna koncepcja analizy dzieła sztuki opisana po raz pierwszy przez Umberto Eco w 1962 roku w jego książce Dzieło otwarte: Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, opisująca polisemiczność każdego dzieła sztuki i przenosząca akcent w analizie dzieła z relacji twórca – dzieło na dzieło – odbiorca.

Qin (778 p.n.e. - 207 p.n.e.) - chińskie państwo w Okresie Wiosen i Jesieni oraz Okresie Walczących Królestw. Wzrost potęgi państwa Qin wiąże się z legistycznymi w duchu reformami, wprowadzonymi w życie przez wpływowego męża stanu Shang Yanga. Dokonał terytorialnego podziału administracji (w miejsce klanowego), wprowadził system odpowiedzialności zbiorowej i surowe kary (donoszenie było przymusowe), dbał o wojsko i chłopów, głównie kosztem kupców i artystów. Zniesiono system studnia-pole, czyniąc podatek ziemski głównym źródłem dochodu państwa. W 221 r. p.n.e. stojący na czele państwa Qin król Zheng zakończył brutalny i bezkompromisowy podbój pozostałych sześciu państw i ogłosił się Pierwszym Cesarzem. Dał w ten sposób pierwszej w Cesarstwie Chińskim Dynastii Qin. Rodowe nazwisko rodziny królewskiej w państwie Qin brzmiało Ying (嬴).

Chu (wym. czchu) – chińskie państwo w istniejące między ok. VIII w. p.n.e., a 223 p.n.e. w Okresie Wiosen i Jesieni oraz Walczących Królestw. Początkowo nosiło nazwę Jing (荆), a następnie Jingchu (荆楚). Położone było w dorzeczu środkowego biegu Jangcy. U szczytu swej potęgi zajmowało ziemie dzisiejszych prowincji Hunan, Hubei i Henan, współczesnych miast wydzielonych Chongqing i Szanghaj, oraz fragmenty prowincji Jiangsu. Stolicą Chu było miasto Ying (郢).

       na podstawie Wikipedii, otwartej encyklopedii : licencje: GFDL, oraz CC-BY-SA 3.0 + autorzy, historia
edycja