Zwężenie samogłosek nieakcentowanych – to zjawisko
fonetyczne występujące w
łacinie archaicznej. Polega ono na tym, że samogłoska krótka, otwarta znajdująca się w
sylabie, przed którą stoi
akcent, ulega
przegłosowi i zwężeniu do [ĭ].
Przegłos lechicki (przegłos polski) – proces (
przegłos) spowodowany zmniejszeniem znaczenia opozycji
samogłoska przednia – tylna po
palatalizacji spółgłosek. Miał miejsce w wieku IX i X, zakończony w wieku XIII (według chronologii bezwzględnej), chronologia względna, oparta na rekonstrukcji sytuuje go około X wieku. Istota przegłosu polega na stwardnieniu (dyspalatalizacji) samogłosek przednich, za jego zasięgiem znalazły się samogłoski wysokie.
Samogłoska nosowa –
samogłoska, podczas wymawiania której strumień powietrza przepływa zarówno przez
jamę ustną jak i
jamę nosową. Taki przepływ powietrza spowodowany jest opuszczeniem
podniebienia miękkiego, skutkiem czego strumień powietrza uzyskuje też dostęp do jamy nosowej. Samogłoska, która nie jest nosowa to samogłoska ustna. Charakterystyczny dla samogłosek nosowych efekt nosowości spowodowany jest zaangażowaniem dodatkowej komory rezonansowej – jamy nosowej.
Retrofleksja (z
łac. retrō ‘wstecz’ i flexio ‘zginanie’ od czasownika flectere ‘zgiąć’) to rodzaj artykulacji
spółgłosek (też
samogłosek). Retrofleksja polega na wygięciu przodu języka ku górze i zbliżeniu (ew. zwarciu) jego koniuszka w okolicy zadziąsłowej (
postalweolarno-
prepalatalnej), co zasadniczo odróżnia ten typ artykulacji od pozostałych spółgłosek zadziąsłowych i podniebiennych o artykulacji
laminalnej.
System fonetyczny języka szwedzkiego charakteryzuje się silnie rozwiniętym systemem samogłosek, liczącym 22 fonemy oraz równie obfitym systemem spółgłosek. Rekompensatą tak bogatego systemu samogłoskowego jest brak
dyftongów. Zarówno samogłoski jak i spółgłoski podlegają zjawisku
iloczasu. Intonacja języka jest specyficzna, oprócz akcentu uderzeniowego i ogólnego akcentu zdaniowego występuje również
akcent toniczny. który ma wartość dystynktywną, tzn. może wpływać na zmianę znaczenia wyrazów.
Heavymetalowy umlaut (żartobliwie röck döts) – dodawany do nazw zespołów
heavymetalowych znak przegłosu (
umlaut), typowo w postaci dwóch kropek nad
samogłoską.
Grawis ( ` , akcent ciężki, akcent słaby) –
znak diakrytyczny używany w językach
greckim,
katalońskim,
wietnamskim,
norweskim,
portugalskim,
francuskim,
walijskim,
włoskim i in., oznaczający
akcent samogłoski krótkiej o
intonacji opadającej.
Dróttkvætt -
stopa metryczna, tzw. „rym rycerski” – ośmiowierszowa
strofa, pod względem treści podzielona na 2 czterowiersze, forma zewnętrzna: stała ilość
głosek,
aliteracji i
asonansów.
Wers ma: 6 zgłosek, w tym 3 akcentowane. Aliteracja łączy po dwa wiersze, pierwszy (nieparzysty) wiersz – aliteracja w dwóch akcentowanych zgłoskach (miejsce dowolne); drugi (parzysty) – na pierwszej zgłosce. W nieparzystym wierszu występuje półasonans o odmiennych samogłoskach. W parzystym – całkowity asonans o jednakowych spół- i samogłoskach.
Skrócenie kretyckie - zjawisko fonetyczne występujące w
łacinie w okresie klasycznym. Polega na tym, że głoska końcowa otwarta w wyrazach trzysylabowych o strukturze kretyka (tj. pierwsza sylaba długa, druga krótka, trzecia długa) ulega irracjonalnemu skróceniu.
Daszek -
symbol diakrytyczny używany do
spółgłosek i
samogłosek. Jest skierowany w tę samą stronę co
brevis, ale ma ten sam kształt, co symbol
akcentu przeciągłego. Daszka używa się m.in. w językach
czeskim i
słowackim. Stosuje się go tam do
liter:
Č,
Ď,
Dž Ě,
Ň,
Ř,
Ť i
Ž, a w słowackim dodatkowo
Ľ. Litery
Č,
Dž,
Š i
Ž są używane także w językach krajów dawnej
Jugosławii,
litewskim,
łotewskim i
śląskim, ale
Dž jako oddzielna litera występuje tylko w
serbskim,
chorwackim i
bośniackim. W
języku chińskim służy do oznaczania
tonu. W
językach ugrofińskich ma różne zastosowanie.
Skrócenie jambiczne - zjawisko fonetyczne występujące w
łacinie w okresie przedklasycznym. Polega na tym, że głoska końcowa otwarta w wyrazach dwusylabowych o strukturze
jambu (tj. pierwsza sylaba krótka, druga długa) ulega irracjonalnemu skróceniu. W efekcie ostatnia sylaba takich wyrazów jest dla poezji obojętna co do długości (w prozie i języku mówionym jest krótka).
Samogłoska półprzymknięta przednia niezaokrąglona - typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to e (zwykłe
e).
Samogłoska prawie przymknięta tylna scentralizowana zaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ʊ (podkowiaste
u).
Windows-1255, znane także jako CP-1255, bądź WinHebrew, jest 8–
bitowym kodowaniem znaków zaprojektowanym do pokrycia
języka hebrajskiego. Zestaw ten jest kompatybilnym
nadzbiorem ISO 8859-8 — litery są w tych samych pozycjach, ale Windows-1255 dodaje punkty
samogłosek i inne znaki w dolnych pozycjach.
Geminacja zachodniogermańska to zmiana fonetyczna, która zaszła z językach zachodniogermańskich około 300 roku naszej ery. Polegała ona na tym, że spółgoski pojedyncze (z wyjątkiem /r/) znajdujace się po krótkiej samogłosce i przed /j/, czasem również przed /r/, /l/, i /w/, uległy geminacji, czyli podwojeniu. Przykłady:
Samogłoska prawie przymknięta przednia scentralizowana niezaokrąglona jest to typ
samogłoski spotykany w
językach naturalnych.
Symbol, który przedstawia ten
dźwięk w
Międzynarodowym Alfabecie Fonetycznym, to ɪ (
kapitalik i).
Spółgłoski nosowe (sonanty nosowe) to nosowe
spółgłoski zwarto-otwarte, których artyklucyjną cechą jest utworzenie zwarcia w jamie ustnej, jednak w odróżniu od
spółgłosek zwartych otworzony zostaje równocześnie tor nosowy, tj. podniebiennie miękkie zostaje opuszczone. Wśród spółgłosek zwartych występują spółgłoski, które różnią się tylko opozycją
ustna vs.
nosowa.
Ӗ/ӗ – litera występująca jedynie w alfabecie
czuwaskim. Nie należy jej mylić z identycznie wyglądającym łacińskim Ĕ/ĕ. Oznacza samogłoskę przednią, średnią. Litera pojawiła się po raz pierwszy w 1873 w "Elementarzu dla Czuwaszy z zastosowaniem alfabetu rosyjskiego", autorstwa Iwana Jakowlewa. Zastąpiła stosowany wcześniej znak miękki.
Ꙓ, ꙓꙒ, ꙓ (robocza nazwa: jotowana jać) – rzadko używana litera dawnej
cyrylicy (np. w «Изборник» Святослава 1073 года, фрагмент л. 156 об.). Utworzona jako
ligatura liter
I i
Ѣ. Nie ma odpowiednika w
głagolicy ani nie posiada wartości liczbowej. Używana była na początku wyrazów i po
samogłoskach, np.: ꙓди, наꙓдъся. Prawdopodobna wymowa to [jæ:] lub [jest:].
Termin spółgłoska wargowa odnosi się do sposobu artykulacji
spółgłosek polegającego na zbliżeniu warg do siebie (
spółgłoska dwuwargowa) lub górnych zębów do dolnej wargi (
spółgłoska wargowo-zębowa). Dwuwargowo wymawia się na przykład /p/, /b/ i /m/. Spółgłoski wargowo-zębowe to między innymi /f/ i /v/ (polskie w). Głoska /w/ (polskie ł) to
spółgłoska półotwarta wargowo-miękkopodniebienna.
Spółgłoska miękkopodniebienna lub welarna to spółgłoska, której wymowa polega na zbliżeniu
języka do
podniebienia miękkiego (
łac. velum). Takie głoski są bardzo rozpowszechnione – występują właściwie we wszystkich językach ludzkich. Wiele języków ma również
labializowane i
palatalizowane warianty spółgłosek welarnych.